Στο Άγιον Όρος δεν πηγαίνουμε μόνο για να δούμε ή για να παρατηρήσουμε

π. ΗΛΙΑΣ Γ. ΔΙΑΚΟΥΜΑΚΟΣ

              ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΣ

Στο Άγιον Όρος δεν πηγαίνουμε μόνο για να δούμε ή για να παρατηρήσουμε

Πηγαίνουμε και για να αναμετρηθούμε

με τον εαυτό μας και με την αγάπη του Θεού

Η πρόσφατη επίσκεψη του κ. Αλέξη Τσίπρα στο Άγιον Όρος προκαλεί ασφαλώς πολιτικά σχόλια. Θα ήταν, όμως, κρίμα να εξαντληθεί σε αυτά. Διότι το Άγιον Όρος είναι πολύ μεγαλύτερο από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις και πολύ αρχαιότερο από τις κομματικές διαφορές.

Ο ίδιος ο κ. Τσίπρας χαρακτήρισε την επίσκεψή του ευκαιρία για ένα ταξίδι στην ιστορία, στους πολιτιστικούς θησαυρούς που φυλάσσονται επί αιώνες, αλλά και «στο βαθύτερο νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης».

Η τελευταία αυτή φράση έχει ιδιαίτερη σημασία.

Διότι, εάν πράγματι κάποιος εισέρχεται στο Άγιον Όρος αναζητώντας το βαθύτερο νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης, τότε έχει ήδη πλησιάσει –ίσως χωρίς ακόμη να το γνωρίζει– ένα ερώτημα πολύ μεγαλύτερο από την ιστορία και τον πολιτισμό.

Και εδώ ακριβώς αρχίζει ο προβληματισμός.

Το Άγιον Όρος δεν είναι μουσείο

Το Άγιον Όρος έχει ανεκτίμητους πολιτιστικούς θησαυρούς.

Έχει

* χειρόγραφα,

* εικόνες,

* βιβλιοθήκες,

* αρχιτεκτονική και

* ιστορία

περισσότερο από χιλίων ετών.

Όποιος όμως βλέπει μόνον αυτά, έχει δει το περίβλημα και κινδυνεύει να χάσει το περιεχόμενο.

Το Άγιον Όρος

* δεν δημιουργήθηκε για να γίνει μουσείο του Βυζαντίου·

* δεν είναι θρησκευτικό αξιοθέατο·

* δεν είναι απλώς ένα μοναδικό κομμάτι της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Για την εκκλησιαστική συνείδηση είναι, πρωτίστως, τόπος

* προσευχής,

* άσκησης,

* σιωπής,

* εξομολόγησης,

* πνευματικού αγώνα και

* μετάνοιας.

Είναι το Περιβόλι της Παναγίας!

Και η λέξη που, ίσως, περισσότερο από κάθε άλλη μπορεί να ερμηνεύσει την ύπαρξή του δεν είναι “πολιτισμός”. Είναι η λέξη: “μετάνοια” και ευκαιρία για επαναδιαπραγμάτευση με τον έσω άνθρωπο, για να βιώσει «μεταξύ ουρανού και γης» την παρουσία του Κυρίου μας και Θεού, «Ἰησοῦν Χριστόν, καί τοῦτον ἐσταυρωμένον» (Α´ Κορ. 2, 2-2).

Και ποιος δικαιούται να περάσει την πύλη του Αγίου Όρους;

* Κάθε άνθρωπος.

* Ο πιστός.

* Ο αμφιβάλλων.

* Ο αγνωστικιστής.

Ακόμη και εκείνος που δηλώνει ότι δεν πιστεύει.

* Κανείς μας δεν γνωρίζει τι συμβαίνει στα βάθη της ψυχής ενός άλλου ανθρώπου.

* Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει ποια εσωτερική ανησυχία μπορεί να οδηγήσει κάποιον σε ένα μοναστήρι.

Και θα ήταν πνευματικά επικίνδυνο να αποφασίζουμε εμείς εκ των προτέρων ποιος είναι άξιος να πλησιάσει και ποιος όχι.

Ο Χριστός δεν δημιούργησε κοινότητα «καθαρών». Κάλεσε ανθρώπους:

* αμαρτωλούς,

* πληγωμένους,

* αμφιβάλλοντες,

* αναζητητές.

Γι᾽ αυτό θεωρώ απολύτως σωστό οι αγιορείτες πατέρες να υποδέχονται με ευγένεια και φιλοξενία τον κ. Τσίπρα, όπως θα έπρεπε να υποδεχθούν κάθε άνθρωπο.

Η αβραμιαία φιλοξενία

Η μοναστική φιλοξενία δεν εξετάζει πρώτα κομματική ταυτότητα. Ο ξένος  γίνεται δεκτός.

Του προσφέρεται

* ένα ποτήρι νερό,

* ένα κέρασμα,

* ένα πιάτο φαγητό,

* ένας τόπος να αναπαυθεί και, αν το θελήσει,

* ένας λόγος.

Αυτό είναι βαθιά χριστιανικό. Η αγάπη δεν ζητά πιστοποιητικό πολιτικών φρονημάτων. Ούτε ο μοναχός καλείται να μετατραπεί σε πολιτικό ανακριτή.

Επομένως, η φιλοξενία προς τον κ. Τσίπρα δεν αποτελεί από μόνη της ούτε επιδοκιμασία των πολιτικών του θέσεων ούτε εγκατάλειψη της Ορθόδοξης διδασκαλίας.

Αλλά η φιλοξενία σημαίνει σιωπή;

Εδώ βρίσκεται το ερώτημα που προσωπικά θα ήθελα, με ιδιαίτερη εκτίμηση και απόλυτο σεβασμό, να θέσω στους αγιορείτες πατέρες:

Μέσα στη φιλοξενία υπήρξε και ο λόγος της αλήθειας:

* Όχι δημόσια διαπόμπευση.

* Όχι πολιτική αντιπαράθεση.

* Όχι προσβολή.

* Όχι φωτογραφική εκμετάλλευση μιας ιδιωτικής συνομιλίας.

Αλλά εκείνος

* ο ήρεμος,

* ο πατρικός,

* ο πνευματικός λόγος,

 που μπορεί να πει στον πολιτικό ισχυρό: «Αδελφέ μου, υπάρχει το κριτήριο του Θεού, όπου θα δώσεις, ως ένθεος ή άθεος, λόγο (λογοδοσία) για τα ασεβή νομοθετήματα που υπέγραψες ή υποστήριξες, για την ευθύνη που έχεις απέναντι στην καταστρατήγηση του θείου θελήματος και του ιερού Νόμου Του».

* Διότι η φιλοξενία χωρίς αλήθεια, κινδυνεύει να γίνει κοινωνική ευγένεια.

* Και η αλήθεια χωρίς αγάπη μπορεί να μετατραπεί σε σκληρότητα.

Ο κάθε πνευματικός πατέρας, όμως, καλείται να ενώσει τα δύο: «ἀληθεύοντες ἐν ἀγάπῃ», δηλαδή «να λέμε την αλήθεια μέσα στην αγάπη».

Θα έπρεπε να γίνει πολιτική ανάκριση;

Όχι!

* Το κελί του μοναχού δεν είναι εξεταστική επιτροπή της Βουλής.

* Ο ηγούμενος δεν είναι εισαγγελέας.

* Ο μοναχός δεν είναι κομματικός αντίπαλος.

Υπάρχει, όμως, τεράστια απόσταση ανάμεσα στην ανάκριση και στον πνευματικό λόγο.

Θα μπορούσε, εφόσον δημιουργήθηκε κατάλληλη προσωπική στιγμή, να του τεθεί το ερώτημα: Τι σημαίνει για έναν άνθρωπο που άσκησε εξουσία, να του υπομνησθεί, ότι κάποια στιγμή θα βρεθεί υπόλογος απέναντι στο αιώνιο κριτήριο του Θεού, ως «ενώπιος ενωπίω»;

Και εδώ εμφανίζεται ο κ. Γεωργιάδης

Το ειρωνικό σχόλιο του κ. Άδωνι Γεωργιάδη προς τον κ. Τσίπρα: «Για άθεος κατά δήλωσή του τα λέει πολύ ωραία...», μπορεί να προκαλεί χαμόγελο μέσα στην πολιτική αντιπαράθεση.

Αλλά για έναν χριστιανό δημιουργεί και άλλο ερώτημα: Είναι η πίστη κατάλληλο αντικείμενο πολιτικού χλευασμού;

Ο κ. Γεωργιάδης έχει δημοσίως αυτοπροσδιοριστεί ως Ορθόδοξος Χριστιανός. Τότε, όμως, το ερώτημα γίνεται ακόμη απαιτητικότερο.

Διότι η ομολογία της πίστης δεν είναι μόνο δήλωση ταυτότητας· είναι κριτήριο ζωής. Και ο πιστός πολιτικός δεν μπορεί να χρησιμοποιεί την πίστη μόνο ως μέτρο με το οποίο εξετάζει τον πολιτικό του αντίπαλο. Πρέπει πρώτα να επιτρέπει στην ίδια την πίστη να κρίνει τον εαυτό του.

Και πιο συγκεκριμένα:

Οι κατά καιρούς δηλώσεις - προτάσεις - τοποθετήσεις του κ. Γεωργιάδη δεν εκφράζουν μια συνεπή χριστιανική βιωματικότητα· απεναντίας εκφράζουν μια συνειδητή

* φαρισαϊκή,

* υποκριτική και

* απεχθή

συμπεριφορά.

Έχει δε τη δυνατότητα να καλύπτει με ευσεβή χρυσόσκονη και με πρακτικές κυβίστησης τα ασεβή νομοθετήματα που προώθησε η παράταξή του.

Το ίδιο μέτρο για όλους

Δεν μπορεί η Εκκλησία να είναι αυστηρή απέναντι στον άθεο πολιτικό και επιεικής απέναντι στον πολιτικό που δηλώνει Ορθόδοξος. Ούτε το αντίστροφο.

Το Ευαγγέλιο δεν αλλάζει ανάλογα με το κόμμα.

Αν μια πολιτική επιλογή συγκρούεται με την εκκλησιαστική διδασκαλία, η Ποιμαίνουσα Εκκλησία οφείλει να το λέει ανεξάρτητα από το πρόσωπο ή την παράταξη. Διαφορετικά, η πίστη κινδυνεύει να μετατραπεί σε κομματικό εργαλείο.

Μπορεί ένας άθεος να πάει στο Άγιον Όρος;

Βεβαίως! Και ίσως πρέπει να χαρούμε που πηγαίνει.

Ποιος από εμάς γνωρίζει τι μπορεί να συμβεί σε μια νύχτα αγιορείτικης σιωπής;

Ποιος από εμάς γνωρίζει τι μπορεί να προκαλέσει

* ένας εσπερινός,

* ένα πρόσωπο Γέροντα,

* μια εικόνα της Παναγίας,

* μια νυχτερινή ακολουθία,

* ένας απλός λόγος ή

* μια σιωπή;

Η Εκκλησία δεν πρέπει να απαιτεί από τον άνθρωπο να έχει ήδη μετανοήσει για να τον δεχθεί. Τον δέχεται, ώστε να του αφήσει ανοιχτή την πόρτα της μετάνοιας.

Αλλά τι σημαίνει «βαθύτερο νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης»;

Αν το Άγιον Όρος είναι πράγματι αναζήτηση του «βαθύτερου νοήματος της ανθρώπινης ύπαρξης», τότε αξίζει να ρωτήσουμε: Ποιο είναι αυτό το νόημα;

Για τον Άθωνα δεν είναι μια αφηρημένη φιλοσοφική ιδέα. Έχει όνομα.

Είναι ο Ιησούς Χριστός.

Η αγιορείτικη πολιτεία δεν οικοδομήθηκε επί αιώνες για μια αόριστη «πνευματικότητα». Οι μοναχοί δεν εγκατέλειψαν τον κόσμο για να προστατεύσουν απλώς πολιτιστικά μνημεία.

Έφυγαν για

* να αναζητήσουν τον Θεό,

* να πολεμήσουν τα πάθη,

* να μετανοήσουν,

* να προσευχηθούν,

* να μάθουν «να πεθαίνουν πριν πεθάνουν»

ώστε να ζήσουν «ἐν Χριστῷ» και θείο έρωτα.

Το Περιβόλι της Παναγίας

Γι᾽ αυτό, όταν μιλάμε για το Άγιον Όρος, δεν πρέπει να λησμονούμε Εκείνη, που η αγιορείτικη παράδοση τοποθετεί στο κέντρο του: την Παναγία.

Δεν είναι απλώς ένας τόπος «πολιτιστικών θησαυρών». Είναι, στη συνείδηση των μοναχών, το Περιβόλι της Θεοτόκου.

Και η Παναγία δεν είναι μουσειακό έκθεμα. Δείχνει πάντοτε προς τον Υιό της, τον Ιησού Χριστό.

Τι θα ρωτούσα τους πατέρες;

Αν είχα τη δυνατότητα να ρωτήσω τους αγιορείτες πατέρες που υποδέχθηκαν τον κ. Τσίπρα, δεν θα τους ρωτούσα: «Γιατί τον δεχθήκατε;».

Καλά έκαναν και τον δέχθηκαν.

Θα τους ρωτούσα κάτι δυσκολότερο: «Σεβαστοί πατέρες, μέσα στην αβραμιαία φιλοξενία, βρέθηκε άραγε και μια στιγμή για εκείνον τον λόγο που μόνον ένας μοναχός μπορεί να πει σε έναν άνθρωπο της εξουσίας;».

Όχι για να τον ταπεινώσει, αλλά για να του θυμίσει:

* Ότι και η εξουσία έχει ημερομηνία λήξης.

* Ότι τα αξιώματα τελειώνουν.

* Ότι οι δημοσκοπήσεις ξεχνιούνται.

* Ότι οι εκλογές τελειώνουν.

* Ότι η ιστορία κάποτε κλείνει τον φάκελό της.

* Ότι τον αναμένει η κρίση και η λογοδοσία, είτε του αρέσει είτε δεν του αρέσει· είτε πιστεύει είτε δεν πιστεύει στην αιωνιότητα.

Αυτά και πολλά άλλα, θα μπορούσε και ο ακόλουθός του π. Δημήτριος Λινός, να του τα τεκμηριώσει ως υπαρκτά γεγονότα που θα συμβούν «ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως».

«Τί γάρ ὠφελήσει άνθρωπον;»

Ο λόγος του Χριστού είναι συγκλονιστικός: «Τί γάρ ὠφελήσει ἄνθρωπον ἐάν κερδήσῃ τόν κόσμον ὅλον, καί ζημιωθῇ τήν ψυχήν αὐτοῦ;». Δηλαδή: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά χάσει την ψυχή του;».

Αυτό δεν αφορά μόνον τον κ. Τσίπρα.

* Αφορά τον κ. Γεωργιάδη.

* Αφορά τον πρωθυπουργό.

* Αφορά τον βουλευτή.

* Αφορά τον Επίσκοπο.

* Αφορά τον Ιερέα.

* Αφορά τον μοναχό.

* Αφορά εμένα.

* Αφορά όλους μας.

Εκεί βρίσκεται η δύναμη του Ευαγγελίου: Δεν δείχνει μόνον τον άλλον. Στρέφει τον καθρέφτη πρώτα σ᾽ εμάς.

Δεν γνωρίζουμε τι γίνεται στην ψυχή ενός ανθρώπου

Γι᾽ αυτό θα απέφευγα να χαρακτηρίσω την επίσκεψη του κ. Τσίπρα υποκριτική. Δεν το γνωρίζω. Κανείς μας δεν το γνωρίζει.

* Μπορεί να είναι πολιτική εικόνα.

* Μπορεί να είναι πολιτιστικό ενδιαφέρον.

* Μπορεί να είναι προσωπική περιέργεια.

* Μπορεί να υπάρχει και μια μικρή εσωτερική ανησυχία.

Και αυτή η μικρή ανησυχία μπορεί να αξίζει περισσότερο από όσο φανταζόμαστε, διότι η Ορθόδοξη πνευματικότητα αφήνει πολύ “χώρο” στο μυστήριο της ανθρώπινης ελευθερίας.

Το Άγιον Όρος δεν ζητά πολιτική δήλωση· ζητά σιωπή

Ίσως, λοιπόν, η ωραιότερη ευχή για έναν άνθρωπο που επισκέπτεται τον Άθωνα,

* πιστό ή άθεο,

* αριστερό ή δεξιό,

* ισχυρό ή άγνωστο,

να είναι πολύ απλή:

* Να σωπάσει λίγο.

* Να μη μιλήσει.

* Να μη φωτογραφηθεί.

* Να μην εξηγήσει.

* Να μην επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει τον τόπο.

* Να καθίσει μόνος.

Και να αφήσει το Άγιον Όρος να του θέσει τα ερωτήματα, όπως:

* Ποιος είσαι;

* Τι αγάπησες;

* Ποιους πλήγωσες;

* Τι υπερασπίστηκες;

* Τι φοβήθηκες;

* Πού πηγαίνεις;

* Τι έκανες με την εξουσία που σου δόθηκε;

Και εδώ είναι το κομβικό σημείο:

Ο αγιορείτες πατέρες να του υπενθυμίσουν το πλήθος των ασεβών και απάνθρωπων νομοθετημάτων που ψήφισε ή υποστήριξε, και ως αντιπολίτευση και ως Κυβέρνηση, όπως

* εκτρώσεις,

* ομοφυλοφιλία,

* τεκνοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια,

* κατάργηση του αξιόποινου της βλασφημίας και

* πλήθος άλλων αντιχριστιανικών νομοθετημάτων.

Μακάρι να υπήρξε μια ανησυχία

 Δεν γνωρίζω τον βαθύτερο λόγο της επίσκεψης του κ. Αλέξη Τσίπρα στο Άγιον Όρος.

Και δεν θέλω να τον εικάσω.

* Εάν πήγε μόνο για να δει την ιστορία και τους πολιτιστικούς θησαυρούς, εύχομαι να ανακάλυψε ότι υπάρχει κάτι πολύ βαθύτερο από αυτά.

* Εάν πήγε από περιέργεια, εύχομαι η περιέργεια να έγινε ερώτημα.

* Εάν πήγε για πολιτικούς λόγους, εύχομαι για λίγες στιγμές η πολιτική να σώπασε.

* Και εάν κάπου μέσα του υπάρχει έστω και μια μικρή ανησυχία για «το βαθύτερο νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης», τότε εύχομαι αυτή η ανησυχία να μην σβήσει.

Γιατί από μια τέτοια ανησυχία μπορεί να αρχίσει ένας πολύ μεγάλος δρόμος.

Και προς τους αγιορείτες πατέρες δεν θα απηύθυνα κατηγορία. Θα απηύθυνα μόνον ένα υιικό ερώτημα: Μέσα στη φιλοξενία άραγε υπήρξε και εκείνη η στιγμή της αλήθειας;

Και προς τους πολιτικούς μας, είτε δηλώνουν άθεοι είτε δηλώνουν Ορθόδοξοι, θα απηύθυνα το ίδιο ακριβώς ερώτημα: Μήπως είναι ευκολότερο να εξετάζετε την πίστη του αντιπάλου σας, παρά την ασυνέπεια της δικής σας ζωής;

Πολύ αμφιβάλω!

Εκφράζοντας δε την προσωπική μου άποψη, οι πολιτικοί άνδρες και γυναίκες εργαλειοποιούν την Ορθόδοξη χριστιανική πίστη για “ψηφαλάκια”.

Γιατί το Άγιον Όρος

* δεν υπάρχει για να δικαιώνει την Αριστερά·

* δεν υπάρχει για να δικαιώνει τη Δεξιά·

* δεν υπάρχει για να προσφέρει φωτογραφικό φόντο στην εξουσία.

Υπάρχει για να δείχνει κάτι που βρίσκεται πέρα από κάθε εξουσία.

Τον Ιησού Χριστό, ως το Πρόσωπο που νοηματοδοτεί τη ζωή μέσα σε μία σχεσιακή αγάπη ψυχοσωματικής ολοκλήρωσης.

Και γι᾽ αυτό η μεγάλη λέξη του Αγίου Όρους δεν είναι: «επισκέψου».

Είναι: «μετανόει», δηλαδή άλλαξε

* τρόπο σκέψης,

* μυαλό,

* προορισμό και

* στοχοθεσία.

Και αυτή η πρόσκληση δεν απευθύνεται μόνο στον κ. Τσίπρα. Ούτε μόνο στον κ. Γεωργιάδη.

Απευθύνεται σε όλους μας.