Η Οθόνη και οι επιπτώσεις της στο παιδί

Η Οθόνη και οι επιπτώσεις της στο παιδί

του κ. Γεωργίου Θ. Μηλίτση, διδασκάλου – Ειδικού Παιδαγωγού

Στις ημέρες μας δεν είναι λίγοι οι γονείς που παραπονιούνται ότι τα παιδιά τους περνούν τις περισσότερες ελεύθερες ώρες τους καθισμένα μπροστά σε μια οθόνη που λέγεται: τηλεόραση ή smartphones ή tablet ή ... . Τα παιδιά σήμερα, λέγουν: «δεν έχουν φίλους, δεν παίζουν, δεν θέλουν να βγουν έξω από το σπίτι κλπ. το μόνο που τους απασχολεί είναι η οθόνη».

   Αυτή η συνήθεια, αν και κατανοητή στον σημερινό γρήγορο κόσμο, κρύβει έναν σοβαρό κίνδυνο: την ανάπτυξη ενός πρώτου εθισμού μεταξύ ενός παιδιού και μιας οθόνης. Την συνήθεια αυτή οι επιστήμονες την ονόμασαν: «ψηφιακή πιπίλα».

   Ο όρος "ψηφιακή πιπίλα" χρησιμοποιείται για να περιγράψει ακριβώς αυτή την κατάσταση, δηλαδή όταν η τεχνολογία χρησιμοποιείται για τη ρύθμιση των συναισθημάτων ενός παιδιού αντί της ανθρώπινης παρουσίας και αλληλεπίδρασης.

Έκταση του προβλήματος

   Για την έκταση του προβλήματος «οθόνη και παιδί» έγιναν σε πολλές χώρες έρευνες οι οποίες έδειξαν ότι σε όλα τα κράτη έχουμε σχεδόν τα ίδια αποτελέσματα. Ας δούμε μερικές:

    Έρευνα που έγινε στην Γαλλία το 2022, έδειξε ότι τα παιδιά ηλικίας 3-5 ετών  περνούσαν κατά μέσο όρο 1 ώρα και 22 λεπτά την ημέρα μπροστά σε οθόνες, 1 ώρα και 53 λεπτά την ημέρα τα παιδιά 6-8 ετών και 2 ώρες και 33 λεπτά την ημέρα τα παιδιά 9-11 ετών. Αυτός ο χρόνος είναι διπλάσιος τις ημέρες που δεν πηγαίνουν σχολείο σε σύγκριση με τις ημέρες που πηγαίνουν.

   Η ίδια έρευνα έδειξε ότι το 7% των παιδιών ηλικίας 3 έως 5 ετών, το 14% των παιδιών ηλικίας 6 έως 8 ετών και το 29% των παιδιών ηλικίας 9 έως 11 ετών έχουν διαθέσιμη μια οθόνη στο υπνοδωμάτιό τους: κυρίως τηλεοράσεις, ακολουθούμενες από κονσόλες παιχνιδιών και tablet. Ενώ η κατοχή προσωπικού smartphone παραμένει σπάνια πριν από την ηλικία των 6 ετών, το 15% των παιδιών αυτής της ηλικίας έχουν ήδη tablet. Σχεδόν τα μισά 11χρονα κατέχουν smartphone πριν ξεκινήσουν το γυμνάσιο.

   Άλλη έρευνα στην Γαλλία έδειξε ότι: «Μέχρι την ηλικία των πεντέμισι ετών, το 98% των παιδιών παρακολουθούν τηλεόραση, το 54%  χρησιμοποιούν tablet ή υπολογιστή και το 26% χρησιμοποιούν smartphone τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. (Πηγή: Culture.gouv.fr)

   Μελέτη του GoStudent, 2025, έδειξε ότι: τα παιδιά ηλικίας 13 έως 19 ετών περνούν κατά μέσο όρο 18 ώρες την εβδομάδα στο διαδίκτυο , 9 ώρες και 25 λεπτά παίζοντας βιντεοπαιχνίδια και σχεδόν 9 ώρες βλέποντας τηλεόραση .

   Τα παιδιά ηλικίας 8 έως 12 ετών περνούν κατά μέσο όρο 4 ώρες και 44 λεπτά την ημέρα μπροστά σε οθόνες, ενώ οι έφηβοι ηλικίας 13 έως 18 ετών περνούν περίπου 7 ώρες και 22 λεπτά καθημερινά μπροστά σε οθόνες . (Πηγή: XNSPY)

Βρέθηκε ακόμα

   Οι έρευνες έδειξαν επίσης ότι: ο χρόνος που περνάμε μπροστά σε μια οθόνη μειώνει τη σωματική δραστηριότητα κατά 30%, μειώνει τον χρόνο που περνάμε με την οικογένεια κατά 26%, μειώνει την ικανότητα προσοχής του παιδιού κατά 20%, ακόμα μειώνει την σχολική επίδοση κατά 12%.

   Τα παιδιά ηλικίας 8 έως 11 ετών που χρησιμοποιούσαν οθόνες για λιγότερο από δύο ώρες την ημέρα είχαν καλύτερες επιδόσεις από εκείνα που τις χρησιμοποιούσαν για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, σύμφωνα με τα τεστ νοημοσύνης που έγιναν και δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό «The Lancet Child & Adolescent Health».

   Ο περιορισμός του χρόνου που τα παιδιά περνούν μπροστά σε οθόνες υπολογιστών, κινητών τηλεφώνων ή tablet σε δύο ώρες την ημέρα και ο ύπνος τους εννέα έως έντεκα ώρες τη νύχτα βοηθά στη βελτίωση των νοητικών τους ικανοτήτων.

Τι βλέπουν τα παιδιά μπροστά στις οθόνες;

   Μια άλλη πτυχή των ερευνών ήταν: «Τι βλέπουν τα παιδιά μπροστά στις οθόνες». Η έρευνα του GoStudent έδειξε ότι: 1) Το 64% των παιδιών παίζουν βιντεοπαιχνίδια. 2) Το 47% κάνει τις σχολικές του εργασίες. 3) Το 33% δημιουργεί εικόνες ή βίντεο και 4) το 26% παρακολουθεί διαφημίσεις (influencers). 

   Μελέτη του Gostudent (2025) έδειξε ότι: Το 52%  των παιδιών τη χρησιμοποιεί για να έχει επαφή με τους φίλους και το σχολείο του. Το 42% αναζητά πληροφορίες για τις εργασίες του στο σπίτι. Το 26% ερευνά νέες εφαρμογές και τεχνολογίες. Το 26% εξερευνά νέα χόμπι και ενδιαφέροντα και το 20% παρακολουθεί τα τρέχοντα γεγονότα.

   Ας δούμε τις επιπτώσεις που έχει η πολύωρη προσήλωση στην οθόνη.

Οθόνη, γνώσεις και εγκέφαλος

   Η επίδραση που έχει η οθόνη, όταν χρησιμοποιείται πολύ στην γνωστική ικανότητα των παιδιών είναι πολύπλευρη. Από τη μία πλευρά, ορισμένα ηλεκτρονικά βιβλία και εφαρμογές μάθησης υψηλής ποιότητας μπορούν να βοηθήσουν ένα παιδί να κατανοήσει, να γράφει και να διαχειρίζεται αποτελεσματικά κείμενα και σύμβολα (γλωσσικά, οπτικά ή ψηφιακά) για να λειτουργεί επιτυχημένα στο σχολείο και στην κοινωνία.

   Επιστήμονες, που εξέτασαν την πτυχή αυτή του προβλήματος, παρατήρησαν παιδιά από τη γέννηση έως την ηλικία των 8 ετών και διεπίστωσαν ότι οι οθόνες έχουν τη μεγαλύτερη επίδραση στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια δύο περιόδων της ζωής του ανθρώπου: της πρώτης βρεφικής ηλικίας και αμέσως πριν την είσοδο στο σχολείο.

   Παιδιά που περνούσαν πολύ χρόνο μπροστά σε οθόνες κατά τη διάρκεια αυτών των ηλικιακών περιόδων: στην ηλικία των 9 ετών, η σχολική επίδοση τους ήταν κάπως κατώτερη από την προβλεπόμενη. Στην ηλικία των 10,5 ετών, η μνήμη τους (η ικανότητα διατήρησης και επεξεργασία πληροφοριών «εδώ και τώρα») ήταν ακόμα κατώτερη. Επίσης διαπιστώθηκε ότι τα μικρά παιδιά που βλέπουν  πολύ ώρα τηλεόραση έχουν μειωμένη συμμετοχή στην τάξη και χαμηλότερη μαθηματική ικανότητα αργότερα. Αυτό υποδηλώνει ότι ενώ κάποιος χρόνος μπροστά σε μια οθόνη μπορεί να είναι εκπαιδευτικός, η υπερβολική χρήση μπορεί να έχει μακροχρόνια αρνητικά αποτελέσματα στην γνωστική ανάπτυξη.

   Η συνεχής διέγερση και οι ταυτόχρονες εκτελεστές πολλαπλών εργασιών που σχετίζονται με το εσωτερικό της οθόνης μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα συγκέντρωσης ενός παιδιού, γεγονός που μπορεί να μεταφραστεί σε χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις σε μαθήματα όπως τα μαθηματικά.

Άλλοι κίνδυνοι που ελλοχεύουν

   Οι έρευνες που έγιναν έδειξαν και άλλους κινδύνους για τα παιδιά που παραμένουν πολλή ώρα μπροστά στην οθόνη.

   Έρευνα, που διεξήχθη από διεθνή ομάδα ερευνητών, εξέτασε και στη συνέχεια ανέλυσε συστηματικά 117 μελέτες, οι οποίες περιλάμβαναν δεδομένα πάνω από 292.000 παιδιών παγκοσμίως. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Psychological Bulletin. Διαβάζουμε: «Διαπιστώθηκε ότι ο αυξημένος χρόνος μπροστά σε οθόνες μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματικά και σε προβλήματα συμπεριφοράς. Τα παιδιά που παρουσιάζουν τα προβλήματα αυτά για την αντιμετώπισή τους συνήθως αυξάνουν τον χρόνο παραμονής τους μπροστά στην οθόνη».

   Η υπερβολική χρήση της οθόνης επηρεάζει όχι μόνο τη συμπεριφορά αλλά και τις βασικές σωματικές λειτουργίες. Ο ύπνος είναι ένας από τους πρώτους που διαταράσσεται. Το μπλε φως από τις οθόνες παρεμβαίνει στην παραγωγή μελατονίνης, μιας ορμόνης που ρυθμίζει τον ύπνο, δυσκολεύοντας τα παιδιά να κοιμηθούν ή προκαλεί ανήσυχο ύπνο. Η στέρηση ύπνου οδηγεί σε ευερεθιστότητα, μειωμένη συγκέντρωση και μαθησιακές δυσκολίες.

   Επιπλέον, η συνεχής αλλαγή εικόνων “εκπαιδεύει” τον εγκέφαλο να λειτουργεί με γρήγορο ρυθμό. Όταν το παιδί επιστρέφει στην πραγματικότητα - σχολείο, διάβασμα ή παιχνίδι - όλα του φαίνονται αργά και βαρετά. Αυτό οδηγεί σε προβλήματα συγκέντρωσης και ορισμένες φορές σε παρόμοια συμπτώματα με τη ΔΕΠΥ.

   Ο αντίκτυπος στην ανάπτυξη του ομιλίας είναι εξίσου σημαντικός. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι τα παιδιά δεν μαθαίνουν να μιλάνε μέσω της οθόνης αλλά μέσω της αλληλεπίδρασης, πρόσωπο με πρόσωπο. Κάθε ώρα που περνάει μπροστά σε μια οθόνη είναι μια ώρα που χάνεται από την αλληλεπίδραση με έναν γονέα, κάτι που επηρεάζει άμεσα το λεξιλόγιο και την έκφραση.

   Μεταξύ των σωματικών συνεπειών, οι ειδικοί σημειώνουν επίσης την ανάπτυξη του συνδρόμου όρασης μέσω υπολογιστή. Αυτό εκδηλώνεται ως κόπωση των ματιών, βαριά βλέφαρα, συχνό ανοιγοκλείσιμο των ματιών και θολή όραση. Εάν δεν αντιμετωπιστεί, η πάθηση συνεχίζει να επιδεινώνεται, με φωτοευαισθησία, δακρύρροια και άλλα προβλήματα.

   Μπορεί επίσης να εμφανιστούν πόνοι στην πλάτη, τον αυχένα και τους καρπούς, καθώς και άλλα σωματικά προβλήματα εξαιτίας έλλειψης σωματικής δραστηριότητας.

   Μία ώρα χρόνου μπροστά σε οθόνη την ημέρα αυξάνει τον κίνδυνο μυωπίας κατά 5% σε σύγκριση με την έλλειψη έκθεσης, ενώ τέσσερις ώρες τον αυξάνουν κατά 97%. (Πηγή: Le Dauphiné Libéré) 

   Εξίσου σοβαρές μπορεί να είναι και οι ψυχολογικές επιπτώσεις. Βρέθηκε ότι τα παιδιά που μένουν πολλές ώρες μπροστά στην οθόνη έχουν μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Επιπλέον, η συνεχής έκθεση στο ψηφιακό περιβάλλον σταδιακά εκτοπίζει την επικοινωνία πρόσωπο με πρόσωπο, το διάβασμα και τα ενεργά παιχνίδια, ακόμα μπορεί να επηρεάσει την προσοχή, τη μνήμη και τον έλεγχο των παρορμήσεων. Άλλες έρευνες έδειξαν ότι πολλά παιδιά παρουσιάζουν άγχος και κατάθλιψη.

   Μεταξύ των πιο συχνά αναφερόμενων επιπτώσεων είναι η μειωμένη διάρκεια ύπνου, η έλλειψη ενδιαφέροντος για άλλες δραστηριότητες και η εμμονική σχέση με τις οθόνες.

   Έρευνες που έγιναν  έδειξαν ότι υπάρχει μια σύνδεση μεταξύ του μεγάλου χρόνου μπροστά σε οθόνες και του αυξημένου κινδύνου εμφάνισης καταθλιπτικών συμπτωμάτων και άγχους, ιδιαίτερα στους εφήβους. Ορισμένες δραστηριότητες, όπως τα βιντεοπαιχνίδια, έχουν συσχετιστεί με πιο σοβαρά συμπτώματα.

   Επιπλέον, ορισμένες έρευνες έδειξαν ότι ο πολύς χρόνος μπροστά σε οθόνες σε νεαρή ηλικία μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερα επίπεδα συναισθηματικής κατανόησης αργότερα. Για παράδειγμα, η ύπαρξη τηλεόρασης στο υπνοδωμάτιο του παιδιού έχει αποδειχθεί ότι το παιδί θα έχει χειρότερη συναισθηματική κατανόηση. Αυτό υπογραμμίζει πόσο σημαντικό είναι να εξισορροπηθούν τα ψηφιακά μέσα με την άμεση ανθρώπινη επικοινωνία για μια υγιή συναισθηματική ανάπτυξη.

   Βρέθηκε ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ της μεγάλης διάρκειας παρακολούθησης της τηλεόρασης και της αυξημένης πιθανότητας εμφάνισης προβλημάτων συμπεριφοράς σε μικρά παιδιά. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τα πάντα, από επιθετικότητα έως δυσκολίες στη συναισθηματική ρύθμιση.

   Άλλο πρόβλημα που μπορεί να παρουσιασθεί από την συνεχή παρακολούθηση βίαιων σκηνών στα μέσα ενημέρωσης είναι ο αυξημένος κίνδυνος να αποκτήσει αντικοινωνική συμπεριφορά. Οι γονείς πρέπει να παρακολουθούν όχι μόνο την ποσότητα του χρόνου που περνούν μπροστά σε μια οθόνη, αλλά και το τι βλέπουν τα παιδιά τους, για να μετριάσουν αυτά τα πιθανά προβλήματα συμπεριφοράς.

...........................................................

Μέρος 2ο

Αισθητηριακές - Κινητικές Δεξιότητες - Σωματική υγεία

   Η αισθητηριακή ανάπτυξη και οι κινητικές δεξιότητες ενός παιδιού βελτιώνονται μέσω της σωματικής αλληλεπίδρασης με τους συνανθρώπους του.  Όταν τα παιδιά περνούν πολύ χρόνο σε ηλεκτρονικές συσκευές, χάνουν βασικές ευκαιρίες για κίνηση, εξερεύνηση και χειρισμό αντικειμένων. Αυτό μπορεί να έχει άμεσο αντίκτυπο στη σωματική τους ανάπτυξη και στον συντονισμό τους.

   Δραστηριότητες όπως το τρέξιμο, το άλμα και η αναρρίχηση είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη των κινητών δεξιοτήτων, ενώ δραστηριότητες όπως το σχέδιο, η κατασκευή με τουβλάκια και το παιχνίδι με πηλό βοηθούν στη βελτίωση των λεπτών κινητικών δεξιοτήτων. Το παιχνίδι σε εσωτερικούς χώρους, ειδικότερα, παρέχει πλούσιες αισθητηριακές εμπειρίες που οι οθόνες δεν μπορούν να τις συναγωνισθούν.

   Η υπερβολική χρήση tablet και smartphone μπορεί να οδηγήσει σε έναν πιο καθιστικό τρόπο ζωής, γεγονός που μπορεί να καθυστερήσει την ανάπτυξη αυτών των βασικών δεξιοτήτων. Ενώ ορισμένες εφαρμογές που έχουν σχεδιαστεί να είναι διαδραστικές, δεν προσφέρουν την ίδια τρισδιάστατη, πολυαισθητηριακή ανατροφοδότηση όπως το παιχνίδι στον πραγματικό κόσμο. Η εξισορρόπηση του χρόνου μπροστά σε μια οθόνη με άφθονη σωματική δραστηριότητα είναι απαραίτητη για την υγιή αισθητηριακή και κινητική ανάπτυξη.

   Η σωματική υγεία μπορεί να επηρεασθεί  από τον υπερβολικό χρόνο που παραμένουμε μπροστά σε μια οθόνη, γι̉ αυτό πρέπει να προκαλέσει μεγάλη ανησυχία στους γονείς.

   Η πρώτη επίπτωση είναι η αυξημένη καθιστική συμπεριφορά. Όταν τα παιδιά περνούν ώρες μπροστά στην οθόνη, δεν συμμετέχουν στη σωματική δραστηριότητα που είναι ζωτικής σημασίας για το αναπτυσσόμενο σώμα τους. Αυτή η έλλειψη κίνησης αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για διάφορα προβλήματα υγείας.

   Ο καθιστικός τρόπος ζωής συνδέεται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας. Μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά που περνούν δύο ή περισσότερες ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες διατρέχουν σημαντικό κίνδυνο να γίνουν υπέρβαρα.

Οθόνη – ΔΕΠΥ – Αυτισμός

   Οι ερευνητές εξέτασαν και τι επιπτώσεις έχει η πολύωρη παραμονή μπροστά στην οθόνη στα παιδιά με ΔΕΠΥ και αυτισμό. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα παιδιά έως 12 ετών με πολύ χρόνο μπροστά σε οθόνες συχνά εμφανίζουν περισσότερα συμπτώματα ΔΕΠΥ και ότι τα ψηφιακά μέσα μπορούν να επιδεινώσουν αυτά τα συμπτώματα με την πάροδο του χρόνου.

   Τα παιδιά με αυτισμό μπορούν να χρησιμοποιούν τα ψηφιακά μέσα για περισσότερο χρόνο, σε σύγκριση με τον επιτρεπόμενο χρόνο για τα παιδιά με ΔΕΠΥ, όχι όμως υπερβολικά. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι: τα παιδιά με αυτισμό μπορούν να παρουσιάσουν δυσκολίες συναισθηματικής ρύθμισης και αυτοσυγκέντρωσης. 

   Βρέθηκε επίσης ότι τα παιδιά με νοητική υστέρηση μπορούν να αναπτύξουν τις κοινωνικές και τις κινητικές τους δεξιότητες μέσα από ορισμένα ψηφιακά παιχνίδια και εφαρμογές.

Τί μπορούμε να κάνουμε ως γονείς;

   Τώρα που ενημερωθήκαμε για τις επιπτώσεις της πολύωρης παρακολούθησης της οθόνης, ίσως αναρωτηθούμε, τι πρέπει να κάνουμε; Τα καλά νέα είναι ότι υπάρχουν αποτελεσματικές στρατηγικές για τη διαχείριση της χρήσης ψηφιακών συσκευών από το παιδί μας.

   Ο καθορισμός σαφών κανόνων και η χρήση εργαλείων όπως ο γονικός έλεγχος μπορούν να βοηθήσουν να περιορίσουμε τον χρόνο που περνάει μπροστά στην οθόνη.

   Η δημιουργία καθημερινών ρουτινών βοηθά στην ενσωμάτωση των οθονών στην καθημερινή ζωή με ισορροπημένο τρόπο, αντί να τις αφήσουμε να κυριαρχήσουν.

   Πρέπει οι γονείς να δημιουργήσουν ώρες «χωρίς οθόνη» στο σπίτι τους. Για παράδειγμα, μπορούν να επιλέξουν να μην χρησιμοποιούν συσκευές κατά τη διάρκεια των γευμάτων ή στα υπνοδωμάτια. Αυτό όχι μόνο περιορίζει τον χρόνο μπροστά σε οθόνη, αλλά προστατεύει και τον σημαντικό χρόνο σύνδεσης της οικογένειας και την ποιότητα του ύπνου. Η αποτελεσματική διαχείριση του χρόνου βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν ότι οι οθόνες είναι μόνο ένα μέρος μιας ποικίλης και ενδιαφέρουσας ημέρας.

   Ένα καλό όπλο στα χέρια των γονέων για να αποσπάσουν τα παιδιά τους από τις οθόνες είναι να τα προσφέρουν ελκυστικές εναλλακτικές λύσεις. Αν θέλουμε το παιδί μας να αφιερώνει λιγότερο χρόνο σε βιντεοπαιχνίδια ή tablet, πρέπει να του γεμίσουμε το χρόνο με συναρπαστικές δραστηριότητες χωρίς οθόνη. Αυτό το ενθαρρύνει να αναπτύξει νέα χόμπι και δεξιότητες που συμβάλλουν στην ευτυχία του.

    Προωθείστε δραστηριότητες που προάγουν την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη σωματική κίνηση. Το παιχνίδι σε εσωτερικούς χώρους είναι μια φανταστική επιλογή, καθώς ενισχύει τόσο τη σωματική υγεία όσο και την ψυχική ευεξία. Απλά πράγματα όπως: επιτραπέζια παιχνίδια, δημιουργικά καλλιτεχνικά έργα ή κοινή ανάγνωση βιβλίων αυτά μπορούν να προσφέρουν στο παιδί μεγαλύτερη χαρά, σύνδεση με την οικογένεια και διασκέδαση.

Οι επιστήμονες συνιστούν

   Ίσως να αναρωτηθούμε, πόση ώρα επιτρέπεται να παραμένει το παιδί μου μπροστά στην οθόνη; Οι επιστήμονες συμβουλεύουν:

   1. Παιδιά προσχολικής ηλικίας ( 2-5 ετών): Όχι περισσότερο από μία ώρα μπροστά στην οθόνη την ημέρα. Αυτός ο χρόνος περιλαμβάνει τόσο τα εκπαιδευτικά προγράμματα όσο και την ψυχαγωγία.

   2. Δημοτικό σχολείο (6-10 ετών): Το επιτρεπτό όριο χρόνου παρακολούθησης αυξάνεται ελαφρώς σε περίπου 1 έως 1,5 ώρα την ημέρα. Σ̉ αυτόν τον χρόνο περιλαμβάνονται και οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες,

   3. Έφηβοι (ηλικίας 11-13 ετών): Μπορούν να παρακολουθήσουν περίπου 2 ώρες την ημέρα. Σε αυτή την ηλικία, μπορεί να ασχολούνται με πιο ανεξάρτητη μάθηση και κοινωνικοποίηση στο διαδίκτυο.

   4. Έφηβοι (ηλικίας 14-17 ετών): Για τους εφήβους, αν και δεν υπάρχει συγκεκριμένο συνιστώμενο ημερήσιο όριο, είναι ζωτικής σημασίας να δίνεται προτεραιότητα στον ύπνο, τη σωματική δραστηριότητα και τις προσωπικές αλληλεπιδράσεις. Οι γονείς μπορούν να συνεργαστούν με τους εφήβους τους για να καθιερώσουν μια ισορροπία που επιτρέπει την απαραίτητη χρήση της οθόνης (όπως για τις σχολικές εργασίες), ενώ παράλληλα καλλιεργεί υγιείς συνήθειες.

Φίλος και εχθρός

   Οι οθόνες που τα τελευταία χρόνια τραβούνε την προσοχή και το ενδιαφέρον των παιδιών μας είναι και φίλοι τους αλλά και εχθροί τους. Το τι τελικά είναι για ένα παιδί το δείχνει ο χρόνος που καταναλώνει μπροστά τους.

   Αυτό πρέπει να το συνειδητοποιήσουν όλοι οι γονείς.

Ενδεικτικές πηγές και βοηθήματα

   1. Sudheer Kumar Muppalla , etc.: Effects of Excessive Screen Time on Child Development – PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov, 2023

   2. American Psychological Association, Screen time and emotional problems in kids: A vicious circle?, https://www-apa-org.translate.goog/news/press/releases, 2025,

   3. Alexander Muacevic, John R Adler, understanding effects of screen time on child development, https://www.researchgate.net, 2026 

   4. Zoe Kleinman:  Les effets du temps passé devant un écran sur le cerveau des enfants sont plus complexes qu'il n'y paraît, 2025.

  5.  GoStudent France: 60 Statistiques sur le temps d’écran des enfants en 2025, 2025

   6. Матвиев Игорь, Сколько времени дети могут проводить перед экраном?, 2025

   7. Анастасия Грубрина, Мозг особенно уязвим": в каком возрасте гаджеты больше всего вредят детям, 2026

   7. Persso Rebecka, Barn och skärmar, https://www.1177.se, 2026

   8. https://mediemyndigheten.se, Så länge bör du använda skärm på fritiden enligt Folkhälsomyndigheten

   9. Ström Sofia Bernad, Barn och skärmtid, 2025.