[Ὁμιλία εἰς τήν Συνεδριακήν Αἴθουσαν τοῦ Ἱεροῦ Προσκυνήματος
Ἁγίου Ἰγνατίου τοῦ Θεοφόρου Ζόγκα Ἄργους Ἀργολίδος
τήν 5ην Ὀκτωβρίου 2026 ν.ἡ., ἡμέραν Δευτέραν τό ἑσπέρας].
Γέροντος ΜΑΞΙΜΟΥ Ἰβηρίτου
Σοί, τῇ εὐγενεῖ Βασιλίδι τῶν οὐρανῶν καί Παρθένῳ ἀληθῶς, ὑπερυμνήτῳ Μητρί τοῦ Θεοῦ, κρατίστῃ δέ καί φιλοστόργῳ Προστάτιδι τοῦ Ἁγιωνύμου Ὄρους Ἄθω, Παναγίᾳ Πορταΐτίσσῃ καλουμένῃ, πανευλαβῶς ταῦτα ἀνατίθημι.
Φίλτατοί μοι ἐν Χριστῷ ἀδελφοί, κατόπιν τιμίας προσκλήσεως τοῦ εὐλαβεστάτου Ἁγιορείτου Ἱερομονάχου Ἰγνατίου Γρηγοριάτου, Πνευματικοῦ πατρός τοῦ λαμπροῦ Προσκυνήματος τοῦ Ἁγίου Ἰγνατίου τοῦ Θεοφόρου Ζόγκα Ἄργους Ἀργολίδος, ὅπως προσέλθω ἐνταῦθα καί ὁμιλήσω εἰς τήν ἀγάπην σας διά τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον, τήν Μητέρα τοῦ Κυρίου καί Μητέρα τῆς ζωῆς ἡμῶν, ἰδού πάρειμι, ἀποβαλών τόν ἔσωθεν φόβον τῆς ἀναξιότητος, ἕνεκα τῆς πολλῆς ἀγάπης πρός τό Πανάγιον πρόσωπον αὐτῆς· ἄλλως τε, κατά τόν Εὐαγγελιστήν Ἰωάννην, «φόβος οὐκ ἔστι ἐν τῇ ἀγάπῃ, ἀλλ’ ἡ τελεία ἀγάπη ἔξω βάλλει τόν φόβον, ὅτι ὁ φόβος κόλασιν ἔχει, ὁ δέ φοβούμενος οὐ τελείωται ἐν τῇ ἀγάπῃ» (Α΄ Ἐπιστ. Ἰωάννου, δ΄, 18).
Εἰς τόν χῶρον τοῦτον εἶχον τήν τιμήν νά ὁμιλήσω καί πάλιν τήν Κυριακήν τῶν Μυροφόρων 17/30 Ἀπριλίου 2023, διά τήν Συμβολήν τῆς Ἐκκλησίας εἰς τόν Ἱερόν Ἀγῶνα τοῦ 1821. Τό σημερινόν ὅμως θέμα μας ἔχει ἰδιαίτερον ἀπαύγασμα. Ὁ οὐράνιος νοῦς τῆς Θεολογίας, Ὅσιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, τό ὄνομα τοῦ ὁποίου ἔλαβον κατά τήν Μοναχικήν κουράν, καί ὅστις τόν 7ον αἰῶνα συνέγραψε τόν κατά πλάτος ἀρχαιότερον καί θεολογικώτερον Βίον τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου, θεωρεῖ τά ὅσα ἔγραψε κατώτερα ἀπό τήν περιγραφομένην πραγματικότητα, ὡς ἀνεπαρκῆ καί ἀντάξια τῆς ὑπερευλογημένης Θεομήτορος, αὐτοχαρακτηριζόμενος δέ ὡς «ἀμαθής καί βραδύγλωσσος, ἀσθενής καί ἀνάξιος». Ἀλλ’ εὐελπιστεῖ, καθώς λέγει, ὅτι ἡ ὑπερευλογημένη Μήτηρ τοῦ Κυρίου, τοῦ ἐλεήμονος καί φιλανθρώπου, θά δεχθῇ τήν πραγματείαν του «ὡς μικρόν ἀντίδωρον».
Ὡς τοιοῦτον «μικρόν ἀντίδωρον», παρακαλῶ δεχθῆτε καί ὑμεῖς τήν ταπεινήν ταύτην ἱστοριογραφίαν διά τό πρόσωπον τῆς Θεοτόκου, μέ τήν ἱκετευτικήν πρός αὐτήν παράκλησιν νά μᾶς ἀνοίξῃ, ὡς Παναγία Πορταΐτισσα, τήν Πόρταν τοῦ Παραδείσου.
Δέον νά σημειωθῇ, ὅτι τό σπουδαῖον Πατερικόν ἔργον τοῦ Ὁσίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ διά τήν Θεοτόκον, τοῦ ὁποίου ἔργου ἡ πατρότης ἀμφισβητεῖται σήμερον, μετεφράσθη καί διεσώθη ἀργότερον εἰς τήν Γεωργιανικήν γλῶσσαν ἀπό τόν Ὅσιον Εὐθύμιον τόν Ἴβηρα (955-1028). Ἡ σημερινή ὅμως Διεθνής Ἐπιστημονική Κοινότης ὑποστηρίζει, ὅτι τό Ἑλληνικόν πρωτότυπον κείμενον συνέθεσεν εἰς τά τέλη τοῦ 10ου αἰῶνος (987-989) ὁ Βυζαντινός ποιητής, στρατιωτικός, συγγραφεύς καί Μοναχός Ἰωάννης Γεωμέτρης ἤ Κυριώτης. Ἐκ παραλλήλου, ἡ ἀντίθετος πλευρά τῶν ἐρευνητῶν ὑποστηρίζουν, ὅτι ὁ Γεωργιανικός Βίος ἀντανακλᾷ πράγματι εἰς ἕν παλαιότερον Ἑλληνικόν κείμενον τῆς Ὑστέρας Ἀρχαιότητος (7ος-8ος αἰών), πιθανῶς ἀπό τήν Ἱεράν Μονήν τοῦ Ἁγίου Σάββα. Κατ’ αὐτήν τήν θεωρίαν, ὁ Ἰωάννης Γεωμέτρης δέν ἔγραψε τόν πρῶτον Βίον, ἀλλ’ ἀντιθέτως ἐβασίσθη καί ἐπεξέτεινε τό προϋπάρχον, ἀρχαῖον κείμενον.
Αἱ ἐπιστημονικαί διαφωνίαι, διά τήν συγγραφήν τοῦ Βίου τῆς Θεοτόκου καί τόν βαθμόν ἐμπλοκῆς τοῦ Ἰωάννου Γεωμέτρου, ἑστιάζουν κυρίως εἰς τήν σχέσιν τοῦ ἔργου του μέ μίαν ἄλλην διάσημον, πρωϊμοτέραν Βιογραφίαν: τόν «Βίον τῆς Παρθένου», ὅστις ἀποδίδεται ἐκ παραδόσεως εἰς τόν Ὅσιον Μάξιμον τόν Ὁμολογητήν. Ὅθεν, δέν ἀποῤῥίπτεται ἐξ ὁλοκλήρου, ὅτι τό ἔργον δέν ἀνήκει εἰς τόν Ὅσιον Μάξιμον, ἀλλ’ ἡ πατρότης αὐτοῦ ἀποτελεῖ ἀντικείμενον ἐντόνου ἐπιστημονικῆς συζητήσεως. Πολλοί δέ ἐρευνηταί συνεχίζουν ἀκόμη νά ὑποστηρίζουν, ὅτι τό ἔργον ἀνήκει ὄντως εἰς τόν Ὅσιον Μάξιμον, δεδομένου ὅτι καί ἡ χειρόγραφος παράδοσις, ἅπαντα δέ τά σῳζόμενα Γεωργιανικά χειρόγραφα, καθώς καί τό ἀπολεσθέν πρωτότυπον Ἑλληνικόν, εἰς αὐτόν ἀποδίδουν τό εἰρημένον ἔργον.
Ἑπομένως, ἡ νέα θεωρία, ὅτι ὁ Βίος τῆς Θεοτόκου δέν συνεγράφη ἀπό τόν Ὅσιον Μάξιμον τόν Ὁμολογητήν, δέν ἔχει ἀποῤῥιφθῆ, οὔτε ὅμως καί ἔχει ἐπικρατήσει ἀπολύτως. Τό ζήτημα τοῦτο παραμένει ἀνοικτόν καί εἶναι ὑπό συζήτησιν, μέ πολλούς Ἀκαδημαϊκούς καί Ἐκκλησιαστικούς κύκλους νά συνεχίζουν νά χρησιμοποιοῦν τό ὄνομα τοῦ Ὁσίου Μαξίμου, ὅπως καί ἡμεῖς εἰς τήν παροῦσαν ἐργογραφίαν, ἐνῷ ἄλλοι προτιμοῦν τόν ὅρον «Ψευδο<Μάξιμος», διά λόγους ἐπιστημονικῆς ἐπιφυλάξεως.
Ὑπομιμνῄσκεται ἐνταῦθα, ὅτι ἡ καταγραφή τῆς ἱστορίας τῆς Θεοτόκου, πέραν τῆς Ἁγίας Γραφῆς [=Παλαιᾶς τε καί Καινῆς Διαθήκης], στηρίζεται στενῶς μέ τάς Οἰκουμενικάς Συνόδους, τά ἀπηλλαγμένα πλανῶν καί μυστικῶς ἀποδεκτά ἀπό τούς Ἁγίους Πατέρας Ἀπόκρυφα κείμενα, τήν Ὑμνογραφίαν καί τήν Βυζαντινήν παράδοσιν.
Τό παρόν ἔτος 2026 εἶναι «Ἐπετειακόν Ἔτος τῆς Θεοτόκου», καθότι συμπληροῦνται 1400 ἔτη [= 626-2026] ἀφ’ ὅτου πρός τιμήν τῆς Θεοτόκου ἐψάλη ἐπισήμως ἀπ’ ἐκκλησίας, καί μάλιστα ὀρθίων ἱσταμένων πάντων τῶν πιστῶν, τό παγκοίνως γνωστόν Κοντάκιον, ὁ «Ἀκάθιστος Ὕμνος», ποίημα ὑψήγορον καί διθυραμβικόν, ἀναφερόμενον ἱστορικῶς καί θεολογικῶς μέ μοναδικόν πλοῦτον καί καλλιέπειαν εἰς τήν Ἔνσαρκον Θείαν Οἰκονομίαν καί δή εἰς τήν συμβολήν τῆς Παναχράντου Θεομήτορος πρός τήν Θεοτοκούπολιν ΚΠολιν, ἐπί αὐτοκράτορος Ἡρακλείου εἰς τόν Ἱερόν Ναόν τῆς Παναγίας τῶν Βλαχερνῶν, τήν νύκτα 7η πρός 8η Αὐγούστου 626, μετά τήν σωτηρίαν τῆς Βασιλευούσης ἀπό τήν πολιορκίαν τῶν Ἀβάρων καί τῶν Περσῶν.
Εἶναι εἰς ὅλους γνωστόν, ὅτι ἡ πτῶσις τῶν προπατόρων Ἀδάμ καί Εὔας ἐν Παραδείσῳ δέν ἐματαίωσε τήν Θείαν βουλήν, διά τήν δημιουργίαν τοῦ ἀνθρωπίνου λογικοῦ πλάσματος. Ἐπί πέντε καί ἐπέκεινα χιλιετίας ὁ Πανάγαθος Θεός κατώπτευεν ἐξ οὐρανοῦ, ἵνα εὕρῃ ἄνθρωπον «ἐργαζόμενον δικαιοσύνην», ὅστις θά καθίστατο συνεργός ὡς θεράπων μετ’ Αὐτοῦ εἰς τό μέγα ἔργον τοῦ ἀνθρωπίνου γένους.
Ὅθεν, ἐχρειάζετο ἄνθρωπος, τοῦ ὁποίου ἡ πνευματική κατάστασις ἔπρεπε νά ἀντιστοιχῇ ὅσον τό δυνατόν περισσότερον εἰς τήν Θείαν κατάστασιν, διά νά ἐνοικήσῃ ἡ χάρις εἰς τήν καρδίαν του. Καί ἡ κατάστασις αὕτη, εὑρέθη· ἦτο τῆς Ὑπεραγίας ἡμῶν Θεοτόκου. Ἡ τελεία ἁγνεία καί ἡ ἀνιδιοτελής αὐτῆς ἀγάπη διά τόν Θεόν ἦσαν ἀνάλογοι μέ τό ἄμετρον μέτρον τῆς χάριτος, τό ὁποῖον ἔμελλε νά ἐνοικήσῃ ἔσωθεν αὐτῆς. Ὅτε ὁ ἀπειροτέλειος Θεός διέκρινε τήν θεσπεσίαν ταπείνωσιν καί τήν καθαρότητα τῆς θεόπαιδος Μαριάμ, «ἔκλινεν οὐρανούς καί κατέβη…» (Ψαλμ. ιζ΄, 10).
Εἰς χειρόγραφον Ἰβηριτικόν Κώδικα, ἀντιγραφέντα περί τό 1900 προφανῶς ἐξ ἀρχαιοτέρου τινός, ὑπάρχει καταγεγραμμένη ἡ «Φήμη τῶν Θεοφανείων», ἐκφωνουμένη εἰς τό κέντρον τοῦ Καθολικοῦ τήν Θ΄ Ὥραν τῆς ἑορτῆς, λέγουσα τάς ἑξῆς: «Βουλόμενος γάρ ὁ Κύριος πληρῶσαι ἅ ὥρισεν ἐξ αἰῶνος, ἀπό πάσης τῆς κτίσεως λειτουργούς τοῦ μυστηρίου ἔλαβεν· ἐκ τῶν Ἁγγέλων, τόν Γαβριήλ· ἐκ τῶν οὐρανῶν, τόν ἀστέρα· ἐκ τῶν ἀνθρώπων τήν Παρθένον· καί ἐκ τῶν ὑδάτων τόν Ἰορδάνην, ἐν ᾧ τό ἀνόμημα τοῦ κόσμου ἐξήλειψε...».
Εἰς τήν Γραφήν καί ἰδίως κατά τά πρῶτα ἔτη τοῦ Χριστιανισμοῦ, τό μυστήριον τῆς Θεοτόκου, συνυφασμένον μέ τήν Ἐνανθρώπησιν τοῦ Θεοῦ-Λόγου, ὅπερ συνιστᾷ τό «μέγα τῆς εὐσεβείας μυστήριον» (Α΄Τιμ γ΄, 16), παρέμεινε «σεσιγημένον» (Ῥωμ ιδ΄, 24) καί τό πρόσωπον τῆς Θεοτόκου εὑρίσκετο εἰς τήν ἀφάνειαν. Εἰς τήν Παλαιάν Διαθήκην ἀναφέρονται διά σκιῶν καί αἰνιγμάτων προφητικαί ῥήσεις διά τήν Παναγίαν, τῆς ὁποίας τό «σπέρμα» ἔμελλε νά «τηρήσῃ τήν κεφαλήν» τοῦ πονηροῦ ὄφεως (Γέν. γ΄, 15), καθώς καί διά τήν παρθενικήν ἐξ αὐτῆς Γέννησιν τοῦ Μεσσίου (Ἡσ. ζ΄, 14).
Εἰς τήν Καινήν Διαθήκην δίδονται πληροφορίαι εἰς τά Ἱερά Εὐαγγέλια διά τόν Εὐαγγελισμόν τῆς Θεοτόκου καί τήν Γέννησιν τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀλλ’ ἐν συνεχείᾳ, ἰδιαιτέρως μετά τήν ἔναρξιν τῆς δημοσίας δράσεως τοῦ Κυρίου, ὑπάρχουν μόνον σποραδικαί ἀναφοραί διά τό πρόσωπον αὐτῆς.
Μετά τήν Ἀνάστασιν, ἐνῷ ἦτο ἡ πρώτη εἰς τήν ὁποίαν ἐνεφανίσθη ὁ Κύριος, ὅπως λέγει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς εἰς τήν Ὁμιλίαν του τῇ Κυριακῇ τῶν Μυροφόρων, οἱ Εὐαγγελισταί τήν ἀναφέρουν συγκεκαλυμμένως ὡς τήν «ἄλλην Μαρίαν» (Ματθ. κη΄, 1). Ὅμως, καθ’ ὅν χρόνον διετυπώθη καί ἐθεσπίσθη ἀσείστως τό δόγμα τῆς Θεότητος τοῦ Χριστοῦ εἰς τάς δύο πρώτας Οἰκουμενικάς Συνόδους, ἐφεξῆς καθιερώθη ἀμεταθέτως πλέον καί ἡ τιμή τῆς Θεοτόκου Μαρίας.
Οἱ πιστοί μέ ἄπειρον εὐγνωμοσύνην ἠγάπησαν τήν Παναγίαν, ὡς «γεννήσασαν τῆς εὐφροσύνης αὐτῶν τόν αἴτιον» (Μικρός Παρακλητικός Κανών, ᾠδή ε΄). Ὁμολογουμένως, οὐδέποτε ἐγεννήθη καί οὐδέποτε θά γεννηθῇ ἄνθρωπος ὡσάν τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον, ἥτις ἠξιώθη νά γίνῃ σαρκική Μήτηρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καί πνευματική Μήτηρ τῶν Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν, συντελέσασα ἀμεταθέτως εἰς τήν ἐπιστροφήν τοῦ πεπτωκότος Ἀδαμιαίου γένους εἰς τόν Παράδεισον.
Ὁ Θεοτοκόφιλος μακαριστός Προσμονάριος τῆς Παναγίας Πορταϊτίσσης, Ἱερομόναχος Ἀθανάσιος Ἰβηρίτης, ὅστις τυγχάνει ἀπό τάς ἐλαχίστας προβεβλημένας, ἀλλ’ ἐξαιρετικῆς Θεολογικῆς ἐμβριθείας καί πνευματικότητος περιπτώσεις Ἁγιορειτῶν Γερόντων, τοῦ ὁποίου τήν ζωήν καί τήν ἐργογραφίαν συνέγραψεν ὁ ἐπίσης μακαριστός λόγιος Μοναχός Θεόκλητος Διονυσιάτης εἰς ἰδιαίτερον ἐκδοθέν αὐτοῦ πόνημα, ὑπό τίτλον: «Ἱερομόναχος Ἀθανάσιος Ἰβηρίτης, ὁ θερμός λάτρης τῆς Πορταΐτισσας 1885-1973», καί μάλιστα τήν ἐκταφήν ἠξιώθην νά κάμω ἰδίαις χερσί περί τό 1980, ἐτόνιζε συνεχῶς τήν προσευχητικήν ἀξίαν τῶν Χαιρετισμῶν εἰς τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον.
Ὁ ἴδιος ἔλεγεν, ὅτι «πρέπει νά ἔχωμεν τό δόγμα ἡμεῖς τά εὐεργετούμενα ἀενάως παρ’ Αὐτῆς τέκνα Της, ὅτι ὀφείλομεν εἰς τόν Θεόν λατρευτικήν τιμήν καί προσκύνησιν, εἰς τήν Παναγίαν δουλικήν καί εἰς τούς Ἁγίους τιμητικήν». Δικαιολογεῖ δέ τήν «δουλικήν πρός τήν Παναγίαν τιμήν», ἕνεκα τοῦ ὅτι καί «ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ χρεώστης παντοτινός εὑρίσκεται εἰς τήν Μητέρα Του, διότι ἐδάνεισε σάρκα εἰς τόν παντεχνήμονα Λόγον τοῦ Πατρός...» (βλ. τά λεχθέντα εἰς τό ἀνωτέρω πόνημα, ἐκδ. «Τό Περιβόλι τῆς Παναγίας» , Α΄ ἔκδ. 1986, σελ. 38-39 καί 47).
Καθώς ἐλέχθη ἐν ἀρχῇ, ὁ κατά πλάτος «ἀρχαιότερος καί θεολογικώτερος» γραπτός Βίος τῆς Θεοτόκου, δι’ ἧν ἐλάχιστα λόγια παραδίδονται εἰς τά Ἱερά Εὐαγγέλια, καί ὅστις ἀποτυποῖ πλήρως τήν παραδοσιακήν δογματικήν διδασκαλίαν διά τό πρόσωπον τῆς Μητρός τοῦ Θεανθρώπου, ἐγράφη τόν 7ον αἰῶνα ἀπό τόν κορυφαῖον χαρισματικόν Μυστικόν Θεολόγον καί προστάτην ἡμῶν Ὅσιον Μάξιμον τόν Ὁμολογητήν. Ὁ ἴδιος ἔγραψεν ὡλοκληρωμένον τό ἔργον τοῦτο τῆς Βυζαντινῆς Γραμματείας, τό ὁποῖον ἀποτελεῖ τήν σημαντικωτέραν προκανονικήν καί θεολογικήν Βιογραφίαν τῆς Παναγίας.
Ὁ ἀρχαῖος οὗτος Βίος, ἔργον τῆς νεανικῆς ἡλικίας τοῦ Ὁσίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ, μεταφρασθείς τόν 10ον αἰῶνα εἰς τήν Γεωργιανικήν γλῶσσαν ἀπό τόν Ὅσιον Εὐθύμιον τόν Ἴβηρα, ἕνα τῶν Τριῶν Κτιτόρων τῆς Ἀθωνικῆς Ἱερᾶς Μονῆς τῶν Ἰβήρων, μετεφράσθη εἰς τήν Ἑλληνικήν ὑπό τοῦ Χιλανδαρινοῦ Ἀθωνικοῦ Κελλίου τοῦ Ἁγίου Νικολάου Μπουραζερίου καί ἐξεδόθη τό 2010 ἐκ τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου: «Ἡ Παναγία τοῦ Ἕβρου» Μάκρης Ἀλεξανδρουπόλεως, συμφώνως καί μέ τήν Γαλλικήν αὐτοῦ μετάφρασιν καί ἔκδοσιν εἰς τό Βέλγιον τό 1986.
Τό σπουδαῖον Πατερικόν ἔργον τοῦ Ὁσίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ διά τήν Θεοτόκον, τοῦ ὁποίου ἡ πατρότης ἀμφισβητεῖται νῦν καί δέν διεσώθη εἰς τήν πρωτότυπον Ἑλληνικήν γλῶσσαν, ἀλλά μόνον εἰς Γεωργιανικήν μετάφρασιν ἀπό τόν Ὅσιον Εὐθύμιον τόν Ἴβηρα, εἶναι πεπλουτισμένον μέ τήν χάριν τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου καί κινεῖται εἰς τά πλαίσια τῆς Παραδόσεως τῆς Ἐκκλησίας.
Ὁ Ὅσιος Εὐθύμιος ὁ Ἴβηρ [= Γεωργιανός], ὀνομασθείς ὑπό τῶν συγχρόνων αὐτοῦ «δεύτερος Χρυσόστομος», ἦτο μεταξύ τῶν ἄλλων καί ἀγαπητός εἰς τόν Ὅσιον Ἀθανάσιον τόν Ἀθωνίτην, ὅστις εἰς τήν «Διατύπωσιν» αὐτοῦ τό 994 ἤ 997 [= πρόκειται διά βραχύ θεσμικόν κείμενον, συμπληρωματικόν τοῦ «Τυπικοῦ» του], ὁρίζει ὡς δεύτερον Ἐπίτροπον τῆς Μεγίστης Λαύρας τόν Ὅσιον Εὐθύμιον, «τό πνευματικόν του τέκνον», ὡς γράφει, μετά τήν τελευτήν τοῦ «κατά σάρκα καί πνεῦμα πατρός του» καί Ἐπιτρόπου τῆς ἰδίας Μονῆς Ὁσίου Ἰωάννου τοῦ Ἴβηρος.
Ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος ὑπῆρξε καρπός προσευχῆς τῶν Ἁγίων καί Δικαίων Θεοπατόρων Ἰωακείμ καί Ἄννης. Ἡ σύλληψις αὐτῆς δέν ἦτο ἄσπορος, ἀλλ’ ἀπαθής ἐκ σπέρματος τοῦ Ἰωακείμ. Συμφώνως μέ τήν ἀρχαίαν τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν, ἡ Θεοτόκος ἐγεννήθη ἐξ ἐπαγγελίας περί τό 16ον ἤ 17ον ἔτος πρό τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως, ἐκ στηρευόντων καί προβεβηκότων τήν ἡλικίαν γονέων, τοῦ Ἰωακείμ καί τῆς Ἄννης· ἐκ τῶν ὁποίων ὁ μέν Ἰωακείμ κατήγετο ἐκ τοῦ βασιλικοῦ γένους τοῦ Δαβίδ, φυλῆς Ἰούδα, ἡ δέ Ἄννα ἐκ τῆς ἱερατικῆς φυλῆς τοῦ Λευΐ, θυγάτηρ Ματθάν ἱερέως καί Μαρίας.
Καθ’ ὁμολογίαν ἄτεκνος ἦν καί στεῖρα ἡ Θεοπρομήτωρ Ἄννα, καί προβεβηκυῖα τήν ἡλικίαν, αὐτή τε καί ὁ σύζυγος αὐτῆς Ἰωακείμ· διό καί λυπούμενοι διά τήν ἑαυτῶν ἀτεκνίαν ἐδέοντο τοῦ Θεοῦ μεθ’ ὑποσχέσεως, ἵνα, ἐάν παράσχῃ αὐτοῖς καρπόν κοιλίας, προσενέγκωσιν Αὐτῷ δῶρον τό γεννηθέν. Ὁ δέ Θεός, ἐπακούσας τῆς δεήσεως αὐτῶν, ἐμήνυσεν αὐτοῖς δι’ Ἀγγέλου τήν ἐξ αὐτῶν τῆς Παρθένου γέννησιν· καί οὕτω συλλαβοῦσα ἡ Ἄννα ἐκ θείας ἐπαγγελίας, κατά τούς νόμους τῆς φύσεως, ἠξιώθη γενέσθαι μήτηρ τῆς μητρός τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
Ἡ ἀειπάρθενος Θεοτόκος εἶχε, λοιπόν, καταγωγήν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν γονέων αὐτῆς ἐκ τῆς πόλεως τοῦ Προφητάνακτος Δαυΐδ, τήν Βηθλεέμ. Εἶχεν αὕτη Βασιλικήν καί Ἱερατικήν καταγωγήν, διά τοῦτο καί προεικονίσθη μέ τήν ῥάβδον τοῦ Ἰεσσαί καί μέ τήν ῥάβδον τοῦ Ἀαρών τήν ἀνθήσασαν. Προσέτι, ἡ Παναγία ἦτο ἀπό τήν ἰδίαν φυλήν μέ τόν μνήστορα Ἰωσήφ, καί ἦσαν συγγενεῖς. Συμφώνως μέ τόν Ἅγιον Ἰωάννην τόν Δαμασκηνόν, τοῦ ὁποίου ἡ μαρτυρία εἶναι βαρύνουσα, ἡ Θεοτόκος ἦτο ἀνεψιά τοῦ Ἰωσήφ, ὁ δέ Ἰωσήφ ὁ μνήστωρ καί ὁ Ἰωακείμ, ὁ πατήρ τῆς Θεοτόκου, ἦσαν δεύτεροι ἐξάδελφοι. Ὁ Ἰακώβ πάλιν, ὁ πατήρ τοῦ Ἰωσήφ, μέ τόν Βαρπάνθηρα [= τόν πατέρα τοῦ Ἰωακείμ καί πάππον τῆς Θεοτόκου], ἦσαν πρῶτοι ἐξάδελφοι (πρβλ. Ἁγ. Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ, ἔκδ. Ε.Π.Ε., τόμ. 1, σελ. 479).
Ἡ Παναγία ἦτο ἤδη κεχαριτωμένη ἀπό τήν στιγμήν τῆς γεννήσεως αὐτῆς, καθότι εἰς τό πρόσωπόν της συνεκέντρωνε τήν ἁγιότητα πάντων τῶν προγενεστέρων γενεῶν. Ἀφιερώθη εἰς τόν ἐν Ἱεροσολύμοις Ναόν τοῦ Θεοῦ ὑπό τῶν γονέων της ἀπό μικρᾶς ἡλικίας, τριετής, καί παρέμεινεν ἐν αὐτῷ εἰς τά Ἅγια τῶν Ἁγίων ἐπί δώδεκα ὁλόκληρα ἔτη, διαβιοῦσα ἐν ἡσυχίᾳ, προσευχῇ καί μελέτῃ τῶν Ἁγίων Γραφῶν, διδασκομένη εἰς τοῦτο ὑπό τῶν Ἱερέων τοῦ Νόμου καί τούς Προφήτας.
Ὅτε δέ ἀνέγνωσε τήν προφητείαν τοῦ Προφήτου Ἡσαΐου, τοῦ θεωρουμένου ὡς πέμτου Εὐαγγελιστοῦ: «ἰδού ἡ παρθένος ἐν γαστρί ἕξει καί τέξεται υἱόν, καί καλέσεις τό ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ» (Ἡσ. ζ΄14), τότε «πῦρ ἐξεκαύθη ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς» (Ψαλμ. λη΄, 4), διά τόν ἐρχόμενον Θεόν εἰς τόν κόσμον πρός σωτηρίαν τοῦ λαοῦ του. Εἰς τό σημεῖον ἐκεῖνο καί εἰς τήν ζέσην τῆς προσευχῆς της, τότε ἐνεφανίσθη ὁ Ἀρχάγγελος Γαβριήλ καί τῆς ἀνήγγειλεν, ὅτι ἐκείνη θά ἐγίνετο ἡ Μήτηρ τοῦ Κυρίου, δανείζουσα σάρκα εἰς τόν ἀμήτορα ἐκ Πατρός καί ἀπάτορα ἐκ Μητρός· ὅπερ καί ἐγένετο. Ἀποδεχθεῖσα τό μέγα τοῦτο Μυστήριον μέ ἀπαράμιλλον ταπείνωσιν καί ὑπακοήν εἰς τό Θεῖον θέλημα, ἀπήντησεν εἰς τόν Ἀρχάγγελον: «ἰδού ἡ δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατά τό ῥῆμά σου» (Λουκ. α΄, 38).
Ἡ Παναγία εὑρισκομένη πλησίον τοῦ Χριστοῦ, ὑπῆρξε μάρτυς ἀμετρήτων ὑπερφυσικῶν γεγονότων. Ἡ δέ Ἁγία αὐτῆς Κοίμησις, ἦτο ἡ προέκτασις τοῦ τάφου εἰς τόν ὁποῖον ἔζῃ καθ’ ὅλην τήν ἐπίγειον ζωήν της. Ἡ Εἰκών τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου ἀποτυποῖ τήν ζωντανήν πίστιν τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Θεοτόκος ἀναπαύεται περιεστοιχισμένη ἀπό τούς Ἁγίους Ἀποστόλους, ἐνῷ εἰς τό κέντρον ὁ Χριστός βαστάζει ὡς βρέφος τήν Παναγίαν ψυχήν τῆς Μητρός Του. Ἡ Εἰκών αὕτη φανεροῖ, ὅτι ἡ Θεοτόκος ἐκοιμήθη, ἀλλ’ ὡς Μήτηρ τῆς ζωῆς μετέστη μετά τριήμερον, ὅπως ὁ Χριστός, πρός αἰωνίαν δόξαν. Ὅπως τό κενόν μνημεῖον τοῦ Χριστοῦ ἀποτελεῖ ἀδιάψευστον Μαρτύριον τῆς Ἀναστάσεως, οὕτω καί τό κενόν μνημεῖον τῆς Παναγίας ἐν «Γεθσημανῇ τῷ χωρίῳ» ἐπιβεβαιοῖ τήν Μετάστασιν αὐτῆς εἰς τούς οὐρανούς καί γίνεται ἐλπίς δι’ ἕκαστον ἄνθρωπον, ὅστις πορεύεται πρός τήν Βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.
Ἡ Θεοτόκος εἶναι τό πρόσωπον τό ὁποῖον «ἥνωσε τόν οὐρανόν μέ τήν γῆν, τόν Ἄκτιστον Θεόν μέ τό κτιστόν Πλάσμα», καθότι εἰς τήν παρθενικήν αὐτῆς μήτραν ἐπραγματοποιήθη τό μέγα Μυστήριον τῆς Θείας οἰκονομίας. Ἡ «Κεχαριτωμένη» καί ταπεινή Κόρη τῆς Ναζαρέτ ἠξιώθη ὑπερφυῶς νά γίνῃ ἡ κατοικία τοῦ υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ, καί ἐκ τῆς μοναδικῆς αὐτῆς δωρεᾶς ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἡγιάσθη καί ἐχαριτώθη.
Τά πρός τιμήν της ἀνεγερθέντα Ἱερά Καθιδρύματα ἤ ἐπί τό γενικώτερον οἱ Εὐκτήριοι Οἶκοι αὐτῆς, εἶναι ἀπειράριθμοι. Τά δέ Θαύματά της, ἀτελεύτητα. Εἰς τό ὡραιότατον βιβλίον, καλούμενον «Ἁμαρτωλόν Σωτηρία», τοῦ Ἀγαπίου Μοναχοῦ τοῦ Κρητός, τοῦ ἐν τῷ Ἁγίῳ Ὄρει τοῦ Ἄθω ἀσκήσαντος, ἐκδοθέν διά πρώτην φοράν εἰς τήν Βενετίαν τό 1641, ἱστοροῦνται ἐπιλεκτικῶς εἰς τό τρίτον αὐτοῦ μέρος ἑξήκοντα καί ἐννέα (69) ἱστορικά Θαύματα τῆς Παναγίας ἐκ τῶν πολλῶν καί ἀναριθμήτων, ὁποῦ ἐτέλεσε καί καθ’ ἑκάστην ἐκτελεῖ εἰς βοήθειαν πάντων ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν ἡ παντοδύναμος Δέσποινα: ἡ «μετά Θεόν ἡ Θεός, τά δευτερεῖα τῆς Τριάδος ἡ ἔχουσα», κατά τήν ῥῆσιν τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου.
Εἰς τό ἐπετειακόν βιβλίον μας, ὑπό τίτλον: «Τό Ἅγιον Ὄρος ἐπί Ὀθωμανικῆς κυριαρχίας», ἐκδοθέν ἐν Θεσσαλονίκῃ τό 2012, μᾶς ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νά καταγράψωμεν τά γενόμενα Θαύματα τῆς Παναγίας εἰς τόν Ἄθω κατά τήν πολυχρόνιον Τουρκικήν αἰχμαλωσίαν. Μέ τήν ἀνάγνωσιν τούτων, καταλήγει εὐθύς ὁ εὐσεβής ἀναγνώστης, ὅτι τό Ἅγιον Ὄρος ἐσώθη καί κατ’ ἐκείνην τήν περίοδον χάριν τῆς Παναγίας καί μόνον.
Ἡ Ἐκκλησία μας καί ἰδιαιτέρως τό «Περβόλιον αὐτῆς}ὁ Ἄθως», ἐν ἀντιθέσει μέ τούς Ἑτεροδόξους, οἵτινες ἔχουν περιπέσει εἰς πλάνας, ἀνέκαθεν τιμοῦν, ὑμνοῦν καί δοξολογοῦν τήν «παγκόσμιον δόξαν», τήν Θεοτόκον Μαρίαν, καί εἰς ἑκάστην ἐποχήν οἱ Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί καταφεύγουν εἰς αὐτήν μέ βαθεῖαν πίστιν καί ἐλπίδα, μέ κατάνυξιν καί χαράν, μέ ἀγάπην καί εὐγνωμοσύνην, ζητοῦντες τήν χάριν αὐτῆς, τήν βοήθειάν της, τήν μεσιτείαν της πρός τόν Κύριον, καί τήν σωτηρίαν των.
Εἰς τήν Θείαν Λατρείαν, καθ’ ἑκάστην ἡμέραν τε καί νύκτα, οἱ ὕμνοι πρός τήν Θεοτόκον κατέχουν τήν πρώτην θέσιν, καί ἡ σχετική ὑμνογραφία της εἶναι ἰσάριθμος μέ τήν ἄμμον τῆς θαλάσσης. Μέ κείμενα δέ κανονικά καί ἀπόκρυφα, ἐθέσπισε τάς ἑορτάς της, ἀκόμη καί πρός χάριν τῶν ἰαματικῶν ἰματίων της.
Τά βιβλία, τά ὁποῖα περιέχουν συλλογάς ὕμνων πρός τήν Θεοτόκον, ὠνομάσθησαν «Θεοτοκάρια», καί τοιαῦτα ὑπάρχουν πολλά. Ὡς βασικόν «Θεοτοκάριον» τῆς Ἐκκλησίας ἔχει καθιερωθῆ ἐκεῖνο τό ὁποῖον συνέθεσεν ὁ Ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, συλλέγων ἐκ τῶν χειρογράφων «Θεοτοκαρίων» τῶν Ἀθωνικῶν Ἱερῶν Μονῶν ὀκταήχους κανόνας δι’ ἑκάστην ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος, καί πλέκων αὐτούς καθώς ἀναφέρει εἰς τό Προοίμιον ὡσάν μέ ἄνθη ὡραίου περιβολίου ἕνα ποικιλόχρωμον, εὐωδιαστόν καί πολυανθοστόλιστον στέφανον διά τήν Θεοτόκον, τήν Παντοβασίλισσαν τῶν οὐρανῶν.
Ἡ πρώτη ἔκδοσις τοῦ βιβλίου αὐτοῦ ἐγένετο εἰς τήν Βενετίαν τό 1796, ὑπό τίτλον: «Στέφανος τῆς Ἀειπαρθένου, ἤτοι Θεοτοκάριον νέον, ποικίλον καί ὡραιότατον ὀκτώηχον περιέχον ἑξηκονταδύω (62) κανόνας πρός τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον…»· ὡς τόσον ἐπεκράτησε νά ὀνομάζηται ἁπλῶς «Θεοτοκάριον». Μεταξύ τῶν ἄλλων, ἐνδιαφέρον ἔχουν καί τά σημειολογικῶς γραφόμενα εἰς τήν ἀρχήν τοῦ ἔργου τούτου διά τό ὄνομα τῆς Θεοτόκου· λέγων ὁ Ὅσιος, ὅτι τό παντοπόθητον ὄνομα αὐτῆς (ΜΑΡΙΑΜ) σχῆμα κύκλου καί τετραγώνου ἀποτελεῖ, μάλιστα καί χιαστοῦ ἤ σταυροειδοῦς. Ἑρμηνεύεται δέ Μαριάμ: Κυρία, καί παράγεται τοῦτο κατ’ ἄλους μέν ἐκ τοῦ Ἀϊά [= ὅ δηλοῖ καθ’ Ἑβραίους Κύριος· κατά δέ τόν εἰδήμονα τῶν Ἑβραϊκῶν Κορέσσιον, ἐκ τῆς ῥίζης τοῦ προσωπικοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ εἰς τήν Παλαιάν Διαθήκην Γιαχβέ, ἑρμηνευόμενον Κύριος παρά τῶν Ἑβδομήκοντα].
Ὁ πάντων τῶν ἀπ’ αἰῶνος ᾠδικῶν ἐνθεώτατος θεοπάτωρ Δαβίδ, λέγει προφητικῶς διά τήν Παρθένον καί Θεοτόκον πρό πολλῶν αἰώνων: «Τό πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ» [= ἤτοι, καί οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ καί οἱ ἄρχοντές του θά ἔλθουν διά νά ζητήσουν ἱκετευτικῶς τήν εὐμένειαν καί εὔνοιαν τοῦ προσώπου σου](ψαλμ. μδ΄, 13).
Πλούσιοι δέ τοῦ λαοῦ οἰκειοτάτως καί προσφυεστάτως κατά τόν Ὅσιον Νικόδημον τόν Ἁγιορείτην θέλει νοηθοῦν οἱ ἐν τῷ «Θεοτοκαρίῳ» περιεχόμενοι ἱεροί καί θεσπέσιοι μελῳδοί, πεπροικισμένοι πλουσίως μέ τό χάρισμα τῆς ἁγιότητος καί μέ τάς ἄλλας θεοειδεῖς καί ποικίλας δωρεάς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὅπως περιγράφονται ἀκολούθως:
Ἀνδρέας ὁ Κρήτης, ὁ ἀρχηγός τῶν μελῳδῶν ἁπάντων καί κύκνος τῆς Ἐκκλησίας ὁ λιγυρόφωνος· Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, ἡ μουσικωτάτη καί γλυκύφωνος τοῦ Χριστοῦ ἀηδών· Θεοφάνης Νικαίας ὁ Γραπτός, ὁ ἡδύλαλος καί ᾠδικώτατος κόττυφος· Ἰωσήφ ὁ Ὑμνογράφος, ἡ πολύφωνος καί τορόφωνος τῶν πιστῶν χελιδών· Ἰωάννης ὁ Εὐχαΐτων, ἡ μελίφωνος καί θελκτήριος σειρήν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος· Μητροφάνης Σμύρνης, ὁ εὔλαλος τῆς Ἐκκλησίας ἀλεκτρυών· Θεόδωρος Στουδίτης, ὁ μουσικός τέττιξ τῶν Ὀρθοδόξων· Φώτιος Κωνσταντινουπόλεως, ὁ κωτίλος καί ᾠδικός ὄρνις τῆς Ἐκκλησίας· Γεώργιος Νικομηδείας, ἡ εὔηχος κιθάρα καί καλλικέλαδος· Θεόκτιστος Στουδίτης, τό δωδεκάχορδον Ψαλτήριον· Παῦλος ὁ Ἀμορίου, ἡ λιγυρά λίρα τοῦ Πνεύματος· Νικόλαος Κατασκεπηνός, ἡ πνευματική κιννύρα καί ἐναρμόνιος· Ἀθανάσιος Κωνσταντινουπόλεως, τό ἐμπνεόμενον ὄργανον ἀπό τάς αὔρας τοῦ Παρακλήτου· Ἰγνάτιος Κωνσταντινουπόλεως, τό ἱερόν καί ἠχολογικόν τύμπανον· Μᾶρκος ὁ Ἐφέσου, ἡ μεγαλόφωνος σάλπιγξ· Θεόδωρος Λάσκαρης, ἡ ἡδύφωνος σῦριγξ· Μανουήλ ὁ ῥήτωρ, τό ἀλαλακτικόν κύμβαλον· Κλήμης, ἡ μελίφθογγος τοῦ Πνεύματος νάβλα· Ἠλίας Ἔκδικος, ἡ τερπνή σαμβύκη τῆς χάριτος· Καλλίνικος Ἡρακλείας, ὁ ποιμενικός αὐλός καί γλυκύλαλος· ἕτερος Νικόλαος, ὁ ἐαρινός σπίνος καί λιγυρόφθογγος· καί Θέκλα, ἡ γλυκυτάτη ἠχώ.
Μέ βάσιν τήν ὑμνολογίαν τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας μας καί τά κείμενα τῶν Προφητῶν καί Ἀποστόλων, τῶν Ἁγίων, τῶν Ὁσίων, τῶν Ὁμολογητῶν καί τῶν Μαρτύρων τῆς Πίστεώς μας, ἐσταχυολογήθησαν εἰς τό παρελθόν 5.500 ἐπώνυμα καί κοσμητικά ἐπίθετα τῆς Παναχράντου Μητρός τοῦ Θεοῦ, ὀνομαζόμενα Θεοτοκωνύμια. Ταῦτα συνθέτουν εἰς τό σύνολον αὐτῶν τήν εἰκόνα τοῦ νοητοῦ Στερεώματος, ὅπου ἑκάστη Ὀρθόδοξος πνοή εὑρίσκει τήν ἀληθινήν Θεολογίαν καί κατανοεῖ τά θεῖα νοήματα (πρβλ. Σηφάκη Ἰωάννη Ἰωσήφ, Θεοτοκωνύμια, ἐκδ. «Προμηθέας», Ἀθήνα 1992).
Ἐκ τῶν ἀνωτέρω ὀνομάτων, μέ τά ὁποῖα ἐγκωμιάζομεν τήν Παναγίαν, ἡ κυρία ὀνομασία αὐτῆς εἶναι Θεοτόκος, ὅπως ἐθεσπίσθη ἀπό τήν Γ΄ Οἰκουμενικήν Σύνοδον τό 431, καθότι τό ὄνομα τοῦτο ἐκφράζει ὁλόκληρον τό μυστήριον τῆς Θείας Οἰκονομίας. Ἡ ὀνομασία Θεοτόκος καί Θεομήτωρ, εἶναι Ἑλληνικαί λέξεις, ἤτοι θρησκευτικαί προσαγορεύσεις, σημαίνουσαι ἐκείνην ἡ ὁποία εἶναι Μήτηρ τοῦ Θεοῦ· διά τήν ὁποίαν ὁ ἱερός ὑμνογράφος λέγει εἰς τό Τροπάριον τῆς ᾀσματικῆς Ἀκολουθίας τῆς ἑορτῆς τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου: «Αἱ γενεαί αἱ πᾶσαι μακαριζομέν Σε τήν μόνην Θεοτόκον…», ἐμπνευσθείς ἀπό τούς προφητικούς αὐτῆς λόγους εἰς τήν ᾠδήν της πρός τήν Ἐλισάβετ: «ἰδού γάρ ἀπό τοῦ νῦν μακαριοῦσί με πᾶσαι αἱ γενεαί…» (Λουκ. α΄, 48).
Ὁμολογουμένως, μέ τήν διακονίαν της εἰς τήν Θείαν Οἰκονομίαν, ἡ Κυρία Θεοτόκος εὐηργέτησεν ἅπασαν τήν Δημιουργίαν. Ἀκόμη καί οἱ Ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐδέχθησαν τήν Θεομητορικήν εὐλογίαν, διότι ἔδωκεν εἰς αὐτούς τήν δυνατότητα νά γίνουν ἄτρεπτοι καί νά γνωρίσουν καλύτερον τήν ἀγαθότητα καί τήν σοφίαν τοῦ Θεοῦ. Διά τούς Ὀρθοδόξους Χριστιανούς εἶναι ἡ βάσις τοῦ κηρύγματος τῶν Προφητῶν, εἶναι ἡ ἀρχή τῶν Ἀποστόλων, τό στήριγμα τῶν Μαρτύρων, τό θεμέλιον τῶν Διδασκάλων, ἡ δόξα τῶν ἀνθρώπων εἰς τήν γῆν, ἡ ἀγαλλίασις τῶν Ἀγγέλων εἰς τόν οὐρανόν, καί τό στολίδιον ὅλης τῆς Κτίσεως.
Εἰς τάς Ἀκολουθίας τῆς Ἑλληνικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας συνημμέναι πρός τόν Ἑσπερινόν ἤ μετ’ αὐτοῦ ἤ μετά τήν Θείαν Λειτουργίαν ἤ αὐτονόμως ἐν Ναοῖς καί οἴκοις, εἶναι καί αἱ δύο προσφιλέστεραι Ἀκολουθίαι [= ποιητικά ὑμνολογικά κείμενα] τοῦ Μικροῦ καί Μεγάλου Παρακλητικοῦ Κανόνος ψαλλόμεναι εἰς τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον εἰς πᾶσαν θλῖψιν καί ἴασιν ψυχῶν τε καί σωμάτων, μνημονευομένων καί τῶν ὀνομάτων τῶν ἀσθενούντων.
Ὁ Μικρός Παρακλητικός Κανών εἶναι ποίημα τοῦ 9ου αἰῶνος, γεγραμμένον ὑπό τινος Θεοστηρίκτου Μοναχοῦ, κατ’ ἄλλους δέ Θεοφάνους. Πολλοί ὑποστηρίζουν, ὅτι εἶναι τό ἴδιον πρόσωπον. Νεώτεραι δέ ἔρευναι συγκλίνουν εἰς τήν ἄποψιν, ὅτι ποιητής αὐτοῦ εἶναι ὁ ὑπέρ τῶν Ἱερῶν Εἰκόνων ἀγωνισθείς Ἅγιος Θεοστήρικτος ὁ Ὁμολογητής, ὁρμώμενος ἐκ τῆς Τριγλίας Βιθυνίας τῆς Μικρασίας. Ὁ δέ Μέγας Παρακλητικός Κανών εἶναι ποίημα τοῦ εὐσεβοῦς αὐτοκράτορος τῆς Νικαίας Θεοδώρου Β΄Δούκα τοῦ Λασκάρεως (1254-1278), καί ψάλλεται πανηγυρικώτερον ἰδίως κατά τήν περίοδον τοῦ Δεκαπενταυγούστου.
Μεγάλην ἀξίαν καί σημασίαν διά τήν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν ἔχει καί ἡ Ἀκολουθία τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου, ἤτοι τῶν Χαιρετισμῶν εἰς τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον. Ἔχουν δέ οὗτοι 24 οἴκους (στροφάς), καί ἀρχίζουν με τήν σειράν τῶν 24 γραμμάτων τῆς ἀλφαβήτου μας. Εἶναι ποίημα τοῦ 6ου αἰῶνος, γεγραμμένον ἀπό τόν μεγαλύτερον Ἑλληνόγλωσσον ποιητήν ὅλων τῶν ἐποχῶν Ῥωμανόν τόν Μελωδόν. Οἱ Χαιρετισμοί ἀρέσουν ὑπερβαλλόντως εἰς τήν Παναγίαν, ὅπως ἔχει ἀποκαλύψει ἡ ἰδία, καί ἀναπέμπονται ἐν τοῖς Ἱεροῖς Ναοῖς ἑκάστην Παρασκευήν τό ἑσπέρας κατά τάς πρώτας πέντε ἑβδομάδας τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς.
Εἰς τόν Εἰκονογραφικόν διάκοσμον, ἡ Θεοτόκος καταστολίζεται ὑπό τῶν ζῳγράφων μέ τά ὡραιότερα χρώματα, καί ἀπεικονίζεται ὡς ἀληθινή Βασίλισσα τοῦ οὐρανοῦ καί τῆς γῆς. Ὁ πρῶτος ζῳγράφος τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου, εἶναι ὁ Ἀπόστολος καί Εὐαγγελιστής Λουκᾶς.
Ὁ βρυοῤῥήτωρ Ἀπόστολος Λουκᾶς, ὁ ἰατροφιλοσοφώτατος καί πάσης μαθήσεως καί ἐπιστήμης ἐμπειρότατος ὑφηγητής καί διδάσκαλος καί τοῦ Εὐαγγελικοῦ πολιτεύματος ἱερώτατος καί μεγαλοφωνότατος κήρυξ καί συγγραφεύς, ὁ μαθητής καί συνοδοιπόρος τοῦ Ἀποστόλου τῶν Ἐθνῶν Παύλου, ὁ συγγράψας τό Εὐαγγέλιον περί τό 60 ἔτος ἀπό Χριστοῦ εἰς τήν ἁπλουστέραν κοινήν Ἑλληνικήν Ἀλεξανδρινήν γλῶσσαν (= ὅπως καί οἱ ἄλλοι Εὐαγγελισταί), εἶτα δέ καί τάς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων καί ἀφιερώσας ἀμφότερα τά συγγράμματα εἰς τόν τῆς Ἀχαΐας ἡγεμόνα Θεόφιλον, ἐγεννήθη εἰς τάς ἀρχάς τοῦ 1ου μ.Χ. αἰῶνος εἰς τήν Ἀντιόχειαν τῆς Συρίας ἐξ Ἕλληνος πατρός· ἔζησε δέ ὑπέρ τά 80 ἔτη καί ἐτελεύτησεν ἐν αὐτῇ τῇ Ἀχαΐᾳ καί ἴσως ἐν Πάτραις ἤ καί ἐν Θήβαις τῆς Βοιωτίας.
Ὁ Λουκᾶς προβάλλεται ἐπιτυχῶς ὡς «προγυμνασία καί παιδαγωγία πρός τόν βουλόμενον μαθεῖν τήν τέχνην τῆς ζῳγραφικῆς» εἰς τό περίφημον ἔργον τοῦ Ἁγιορείτου Ἱερομονάχου Διονυσίου τοῦ ἐκ Φουρνᾶ τῶν Ἀγράφων, ὑπό τίτλον: «Ἑρμηνεία τῆς ζῳγραφικῆς τέχνης», γεγραμμένον ἤδη πρό τριῶν καί ἐπέκεινα αἰώνων.
Ὁ ἰατρός καί ζῳγράφος Εὐαγγελιστής Λουκᾶς, εἶναι ἐκεῖνος ὅστις μεταξύ τῶν ἄλλων ἐφιλοτέχνησε τήν Θαυματουργόν κηρόχυτον καί ἐγκαυστικήν Βρεφοκρατοῦσαν Εἰκόνα τῆς Παναγίας Μεγα(λο)σπηλαιωτίσσης Καλαβρύτων, τήν ὁποίαν ἐδώρησεν εἰς τό πνευματικόν του τέκνον Θεόφιλον, ἡγεμόνα τότε τῆς Ἀχαΐας. Ἔκτοτε παρέμεινεν αὕτη εἰς τόν τόπον ὡς τηλευγής πνευματικός φάρος καί διαρκής φανέρωσις τῆς καθ’ ἡμᾶς Χριστιανικῆς Παραδόσεως.
Πράγματι, ἡ Εἰκών αὕτη εἶναι μία ἐκ τῶν πλέον ὀνομαστῶν εἰς τόν Ὀρθόδοξον κόσμον, καί συμφώνως μέ τήν παράδοσιν ἐντάσσεται εἰς τάς τρεῖς ἤ τέσσαρας πρώτας τάς ὁποίας ἱστόρησε ζώσης τῆς Παναγίας, τάς ὁποίας ἡ ἰδία Κυρία Θεοτόκος ηὐλόγησεν. Ἡ δευτέρα εἶναι ἡ Παναγία ἡ Ἀθηνιώτισσα τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Σουμελᾶ τοῦ Πόντου, μεταφερθεῖσαν εἰς τό Βέρμιον τῆς Μακεδονίας μετά τήν Μικρασιατικήν Καταστροφήν· τρίτη εἶναι ἡ Παναγία Ἐλεοῦσα τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Κύκκου τῆς Κύπρου, καί τετάρτη ἡ ἀπολεσθεῖσα Παναγία Ὁδηγήτρια τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τῶν Ὁδηγῶν ΚΠόλεως. Κατ’ ἄλλους, μεταξύ τῶν πρώτων Εἰκόνων τοῦ Λουκᾶ φέρεται καί ἡ ἐν Βίλνᾳ τῆς Ῥωσίας Παναγία Ἐλεοῦσα, δωρηθεῖσα ἐκ ΚΠόλεως ὑπό τῶν Βυζαντινῶν αὐτοκρατόρων.
Κατά τήν ἰδίαν Ἐκκλησιαστικήν παράδοσιν, μετά τήν Ἁγίαν Κοίμησιν καί Μετάστασιν τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου, ὁ Λουκᾶς ἱστόρησε καί ἑτέρας Ἑβδομήκοντα (70) Εἰκόνας τῆς Παναγίας, αἵτινες εἶναι διάσπαρτοι εἰς διάφορα μέρη καί θαυματουργοῦν ἀενάως. Ὁ ἴδιος ἐπίσης φέρεται, ὅτι πέραν τούτων ἱστόρησεν Εἰκόνας τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ καί τῶν Πρωτοκορυφαίων Ἀποστόλων Πέτρου καί Παύλου.
Ὁ Συμεών ὁ Μεταφραστής χαρακτηρίζει τάς Εἰκόνας μέ τήν Θεοτόκον «φιλίας θερμῆς…τεκμήριον». Ὁ χαρακτηρισμός οὗτος σημαίνει, ὅτι ἡ μακρά παράδοσις τῆς Ἐκκλησίας ἀνεγνώριζε τάς στενάς προσωπικάς σχέσεις σεβασμοῦ καί ἀγάπης τοῦ Λουκᾶ μέ τήν Θεοτόκον, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων ἦτο μόνον ὁ Λουκᾶς νά παρέχῃ τάς σπουδαιοτέρας πληροφορίας εἰς τό Εὐαγγέλιόν του σχετικῶς μέ τό πρόσωπον τῆς Παναγίας, ὅπως τόν Εὐαγγελισμόν τῆς Θεοτόκου (Λουκ. α ́ 26-38), τήν ἐπίσκεψιν εἰς τήν Ἐλισάβετ (Λουκ. α ́ 39-56), τήν ἐγκυμοσύνην τῆς Ἐλισάβετ, τήν γέννησιν τοῦ Προδρόμου (Λουκ. α ́ 57-80), τήν μετάβασιν τῆς Θεοτόκου μέ τόν Ἰωσήφ εἰς τήν Βηθλεέμ καί τήν ἐκεῖ Γέννησιν τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τήν τέλεσιν τῆς Περιτομῆς κ.λπ. (Λουκ. β ́ 40-52).
Ἅπασαι αἱ ἀνωτέρω πληροφορίαι δέν θά ἠδύναντο νά δοθοῦν εἰς τόν Λουκᾶν ἐξ ἄλλου προσώπου, ἐκτός τῆς Θεοτόκου, καί τοῦτο ἐγένετο πιθανῶς κατά τό διάστημα τῆς παραμονῆς τοῦ Λουκᾶ εἰς τήν Καισάρειαν καί τά Ἱεροσόλυμα, ὅτε (58-60) ἐκρατεῖτο ἐκεῖ φυλακισμένος ὁ Ἀπόστολος Παῦλος (Πράξ. κε ́ 14).
Ὁ Εὐαγγελιστής Λουκᾶς γράφει διά τήν Θεοτόκον, ὅτι «διετήρει πάντα τά ῥήματα ταῦτα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς» (Λουκ. β ́ 19 καί 51). Πιστεύεται δέ ἀπό τούς Θεολόγους ἑρμηνευτάς, ὅτι μέγα μέρος ἐκ τῶν «ῥημάτων» τούτων, τῶν λόγων δηλαδή καί τῶν γεγονότων τῆς ζωῆς τοῦ Κυρίου, ἡ Θεοτόκος τά ἐξεμυστηρεύθη εἰς τόν Ἀπόστολον Λουκᾶν, ὅστις καί τά συμπεριέλαβεν εἰς τό Εὐαγγέλιό του. Δέν χωρεῖ οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἐκ παραλλήλου μέ τά ἅγια «ῥήματα» τοῦ Κυρίου, ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος «διετήρει» καί ὅ,τι ἄλλο σχετικόν μέ τήν ἐπίγειον ζωήν τοῦ Χριστοῦ.
Εἰς τόν ὑπ’ ἀριθ.176/366 Ἀλεξανδρινόν Κώδικα τῶν ἀρχῶν τοῦ 17ου αἰῶνος, ἀναφέρεται τό ἑξῆς σχετικόν: « Ὁ Θεολόγος Ἰωάννης, πού σ’ αὐτόν ἔπεσε ὁ κλῆρος τῆς Πάτμου, ἐπαφῆκε τήν Κυρίαν Θεοτόκον εἰς τά(ς) χεῖρας τοῦ ἑνός τῶν ἑβδομήκοντα Ἁγίου Λουκᾶ τοῦ Εὐαγγελιστοῦ. Οὗτος ἦν ἄριστος εἰς τήν ἰατρικήν ἐπιστήμην καί μαθηματικός πολλά τῆς φιλοσοφίας καί σκιαγράφος θαυμάσιος… Ὁ δέ τρισμακάριος καί μέγιστος Λουκᾶς μετά τάς ἁγίας τρεῖς εἰκόνας τάς ὑπό Θεοῦ ὁρισθείσας διά τοῦ Ἀρχαγγέλου Γαβριήλ, ἑτέρας οὐκ ὀλίγας ἱστόρησε…».
Ἡ φράσις, ὅτι ὁ Θεολόγος Ἰωάννης «ἐπαφῆκε τήν Κυρίαν Θεοτόκον εἰς τά(ς) χεῖρας τοῦ ἑνός τῶν ἑβδομήκοντα Ἁγίου Λουκᾶ τοῦ Εὐαγγελιστοῦ», ἄν καί δέν παραπέμπει εἰς βιβλικήν καταγραφήν, φαίνεται ὅμως νά συνδέηται μέ τήν μακράν παράδοσιν τῆς Ἐκκλησίας, ἥτις ἀνεγνώριζε τάς στενάς προσωπικάς σχέσεις σεβασμοῦ καί ἀγάπης τοῦ Λουκᾶ μέ τήν Θεοτόκον.
Στενοτάτη ὅμως σχέσις τῆς Θεοτόκου ὑπῆρχε μετά τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου, ἡ μήτηρ τοῦ ὁποίου (ἡ Σαλώμη), φέρεται ὡς συγγενής, ἴσως ἐξαδέλφη τῆς Θεοτόκου. Ὡς γνωστόν, εἰς τόν Γολγοθᾶν κατά τήν Σταύρωσιν τοῦ Χριστοῦ καί ἐκ τοῦ στενοῦ κύκλου αὐτοῦ ἡ Ἁγία Παρθένος καί ὁ Ἰωάννης ὁ Θεολόγος ἦσαν ἐκεῖ. Ὅταν δέ ὁ Κύριος ἠτένισεν ἀπό Σταυροῦ τήν Μητέρα Του καί τόν ἠγαπημένον μαθητήν Του Ἰωάννην νά ἵστανται ἐκεῖ πλησίον, εἶπεν εἰς τήν Παναγίαν: «γύναι, ἴδε ὁ υἱός σου» [= αὐτός δηλ. θά εἶναι ἐφεξῆς ὁ υἱός σου]· καί κατόπιν εἰς τόν Ἰωάννην: «ἰδού ἡ μήτηρ σου» (Ἰωάν. 1θ ́, 26), ἐπιδεικνύων αὐτήν, διά νά τήν προσέχῃ· διά τοῦτο καί τήν παρέλαβε κατόπιν εἰς τήν οἰκίαν του, παραμείνασα ἐκεῖ ἐπί δέκα (10) ἔτη (ἀποσπάσματα ἀπό τήν ἡμετέραν εἰσήγησιν εἰς τό Διεθνές Θεολογικόν Συνέδριον εἰς τά Καλάβρυτα διά τόν Εὐαγγελιστήν Λουκᾶν (2-4 Φεβρουαρίου 2024) μέ θέμα: «Ὁ ἁγιογραφικός χρωστήρ τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Λουκᾶ, συμφώνως μέ τάς ἐκκλησιαστικάς ἱστορικάς πηγάς»).
Μίαν ἄλλην σχετικήν πληροφορίαν μᾶς παρέχει ὁ Ὅσιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής εἰς τόν συγγραφέντα Βίον τῆς Θεοτόκου, ὅτι μετά τήν ἀναχώρησιν τοῦ Ἰωάννου διά τήν Ἔφεσον μέ ἐντολήν τοῦ Κυρίου, τήν Παναγίαν διηκόνει ὁ μακάριος Ἰάκωβος ὁ Ἀδελφόθεος, ὁ υἱός τοῦ Ἰωσήφ τοῦ Μνήστορος καί πρῶτος κατόπιν Ἐπίσκοπος τῶν Ἱεροσολύμων, θεωρῶν μάλιστα τήν διακονίαν ταύτην ὡς ὑψίστην εὐλογίαν.
Ὁ ἴδιος βιογράφος, Ὅσιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, στηριζόμενος εἰς παλαιοτέρας προφανῶς παραδόσεις, λέγει ὅτι ἡ Θεοτόκος ἔφθασεν ἐν ζωῇ εἰς τούς ὀγδοήκοντα (80) χρόνους· ὅμως ἄλλοι Πατέρες, μεταξύ αὐτῶν καί ὁ Ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, ὅστις κατέγραψε καί ἐξήγησεν ἀναλυτικῶς τό ἀθροιστικόν σύνολον τῆς ζωῆς τῆς Θεοτόκου, στηριζόμενος καί ἐκεῖνος εἰς διαφόρους Ἐκκλησιαστικάς Πηγάς καί Παραδόσεις, ὑπολογίζουν ἀπό κοινοῦ τά ἐπί γῆς ἔτη τῆς Παναγίας εἰς πεντήκοντα καί ἐννέα (59). Λέγει δέ ἐπιγραμματικῶς ὁ Ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης τάς ἑξῆς:
«Ἐάν ἐπιθυμῇ τινάς νά μάθῃ πόσων χρόνων ἦτον ἡ Κυρία Θεοτόκος ὅταν ἐκοιμήθη, ἄς τό ἀκούσῃ. Ὅταν αὕτη ἐπῆγεν εἰς τά Ἅγια τῶν Ἁγίων ἦτο τριῶν ἐτῶν· ἐπέρασεν ἐκεῖ δώδεκα χρόνους καί ἕως νά γεννήσῃ τόν Χριστόν ἐπέρασεν ἕνας χρόνος· ἔκαμε καί μέ τόν Χριστόν τριαντατρεῖς, ἔζησε καί μετά τήν Ἀνάληψιν χρόνους δέκα, ὥστε ὅλοι οἱ χρόνοι τῆς Ἁγίας ζωῆς της συμποσοῦνται πεντηκονταεννέα» (βλ. «Ἑορτοδρόμιον», ἑρμηνεία καί σχολιασμοί εἰς τόν πεζόν καί ᾀσματικόν Κανόνα τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου).
Πράγματι, ἡ ἀρχαία Ἐκκλησιαστική Παράδοσις καί τά διάφορα Συναξάρια καί Πατερικά κείμενα, ἀναφερόμενα εἰς τήν Κοίμησιν τῆς Θεοτόκου τῇ 15ῃ Αὐγούστου, ἐπιβεβαιοῦν ὅτι ἡ Παναγία πρίν Κοίμησιν καί Μετάστασιν αὐτῆς εἰς τούς Οὐρανούς ὡλοκλήρωσε τήν ἐπίγειον ζωήν της εἰς ἡλικίαν 59 ἐτῶν. Τό ἴδιον ὑποστηρίζει καί ὁ Βυζαντινός λόγιος, ποιητής καί Μοναχός Ἰωάννης Γεωμέτρης ἤ Κυριώτης, ὅστις ἔζησε τόν 10ον αἰῶνα καί θεωρεῖται ἐκ τῶν κορυφαίων πνευματικῶν μορφῶν τῆς Μακεδονικῆς Ἀναγεννήσεως. Εἰς τό ἔργον του: «Ἐξόδιος ἤ Προπεμπτήριος εἰς τήν Κοίμησιν τῆς Ὑπερενδόξου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου», λέγει ὅτι ἡ Παναγία ἔζησεν ἐπί γῆς 59-60 ἔτη συνολικῶς.
Εἰς ἕν δέ Κοπτικόν κείμενον τοῦ 4ου αἰῶνος, συγκεκριμένως εἰς τήν 20ήν ὁμιλίαν τοῦ Κυρίλλου Ἱεροσολύμων, ἀναφέρεται ὅτι ἡ Κοίμησις αὐτῆς συνέβη εἰς τήν Σιών [= τήν Ἱερουσαλήμ] τῇ 15ῃ Αὐγούστου τοῦ ἔτους 43 μ. Χ. καί ὅτι ἐτάφη ἐν Γεθσημανῇ. Ἐνδέχεται τό ῥηθέν ἔτος 43 μ.Χ. νά ὁρίζῃ τά ἔτη τά ὁποῖα ἔζησεν ἡ Παναγία μετά τήν Γέννησιν τοῦ Κυρίου, καί ἐάν προστεθοῦν καί τά 16 ἔτη τῆς ζωῆς αὐτῆς πρό τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, τότε ἡ ἐπίγειος αὐτῆς ζωή συμποσοῦται εἰς τά 59 ἔτη.
Σημειωτέον, ὅτι αἱ ἀρχαιότεραι πηγαί, αἵτινες μᾶς παρέχουν τήν πρώτην ἀφηγηματικήν δομήν διά τήν ζωήν τῆς Παναγίας, εἶναι τό Πρωτευαγγέλιον τοῦ Ἰακώβου, ἕν τῶν ἀρχαιοτέρων καί πλέον δημοφιλῶν ἀποκρύφων χριστιανικῶν κειμένων τοῦ 145 μ.Χ., καθώς καί μεταγενέστερα ἀρχαῖα κείμενα τοῦ 3ου καί 4ου αἰῶνος,
Οἱ Ὀρθόδοξοι Χριστιανικοί λαοί, καί εἰδικώτερον ὁ Ἑλληνικός λαός, ἀγαποῦν καί τιμοῦν τήν Παναγίαν καθώς πρέπει. Ἡ δέ λαμπρά Βασιλεύουσα Πόλις, ἡ Κωνσταντινούπολις, εἶναι καί ἐκείνη ἀφιερωμένη εἰς τήν Θεοτόκον. Εἰς τόν «Χρονογράφον» τοῦ Μητροπολίτου Μονεμβασίας Δωροθέου, ἐκδοθέντα ἀρχικῶς τό 1631, ἀναφέρεται ὅτι ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος ὁ Ἅγιος καί φιλόχριστος ἐκεῖνος πρῶτος Βασιλεύς τῶν Χριστιανῶν, ὅστις τό 330 μ.Χ. ἔκτισε τήν Κωνσταντινούπολιν καί εἰς ὄνομα αὐτοῦ τήν ὠνόμασε Νέαν Ῥώμην, ἐνῷ ἐμελέτα τόν τόπον κατασκευῆς αὐτῆς τοῦ ἦλθεν ἐνθύμησις ὑπό τοῦ Κυρίου εἰς τόν ὕπνον του, ὅτι «νά κτίσῃ Πόλιν τῇ Θεοτόκῳ εἰς τόν τόπον ὅπου θέλει τοῦ δείξῃ». Ἐκεῖνος δέ, ὑπακούσας εἰς τό θέλημα, ἔκτισε τήν Νέαν Ἑπτάλοφον Ῥώμην κατ ̓ ἀπομίμησιν τῆς Παλαιᾶς Ἑπταλόφου Ῥώμης, καί τήν ἀφιέρωσεν εἰς τήν Θεοτόκον. Τό ὅτι ἡ Κωνσταντινούπολις εἶναι ἡ Πόλις τῆς Παναγίας, τοῦτο συνάδει μέ τήν Ἐκκλησιαστικήν παράδοσιν καί τήν Ὀρθόδοξον ὑμνογραφίαν, ὅπως ἀκριβῶς ἐκφράζεται καί εἰς τόν Ἀκάθιστον Ὕμνον μέ τήν φράσιν: «Τῇ Ὑπερμάχῳ στρατηγῷ…ἡ Πόλις σου Θεοτόκε».
Καθώς προελέχθη, ἀμέτρητοι Ἱεροί Ναοί, Μοναστήρια καί Οἰκισμοί τῆς Ἑλλάδος τιμῶνται εἰς τό ὄνομά της. Ὁ πρῶτος παγκοσμίως χριστιανικός Ἱερός Ναός πρός τιμήν τῆς Παναγίας ἱδρύθη εἰς τήν Ἔφεσον, ὅπου ἔδρασε καί ἐτάφη ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης. Ἡ Πατρίς μας, ὄντως, βρίθει Θεομητορικῶν Προσκυνημάτων, Θαυματουργῶν Εἰκόνων καί Ἁγιασμάτων τῆς Παναγίας. Τά ὀνόματα αὐτῆς δίδονται ἐξ εὐλαβείας εἰς ἀναριθμήτους ἀνθρώπους. Εἰς τάς Ἐθνικάς μας περιπετείας, ἡ Θεοτόκος ὡς ὑπέρμαχος Στρατηγός καί ὡς Ἁγία Σκέπη, ἐβοήθησε καί ἔσωσε τό καθ’ ἡμᾶς Γένος, τό ὁποῖον τήν τιμᾷ καί τήν ἐπικαλεῖται.
Ἅπας ὁ Ἁγιώνυμος Ἑλληνικός Ἄθως εἶναι ἀφιερωμένος ἐπίσης εἰς τήν Κυρίαν Θεοτόκον, καί οἱ ἐνταῦθα ἐγκαταβιοῦντες Μοναχοί τήν μακαρίζουν ἀδιαλείπτως, μεμφόμενοι ἐνίοτε ὑπό τῶν ὀρθολογιστῶν διά δῆθεν «Θεοτοκολατρείαν». Κατά τήν ἐν Ἁγίῳ Ὄρει πολυετῆ διαβίωσίν μας καί δή παρά τόν Θρόνον τῆς Παγκοσμίου δόξης Παναγίας Πορταϊτίσσης, ἥτις ἀποτελεῖ τό Σύμβολον τῆς ὑπάρξεως τοῦ Ἄθω, ἠκούσαμεν ὑπό σοφῶν πνευματικῶν Γερόντων καί εἴδομεν ἰδίοις ὄμμασιν πλεῖστα θαυμαστά σχετιζόμενα μέ τήν Παναγίαν, ἅτινα ἐπιλείψει με ὁ χρόνος διηγούμενον. Τό μόνον ὅμως, τό ὁποῖον δύναμαι νά εἴπω ἐν τῇ ὥρᾳ ταύτῃ μετά βεβαιότητος, εἶναι τό γεγονός, ὅτι τά ὅσα ἐγράφησαν καί λέγονται διά τήν Κυρίαν Θεοτόκον καί διά τήν πέραν τοῦ τάφου ζωήν, εἶναι ἀληθῆ καί «μακάριοι οἱ μή ἰδόντες καί πιστεύσαντες» (Ἰωάν. Κ ́, 29), κατά τόν λόγον τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
Αἱ Ἱεραί παραδόσεις τοῦ Ἁγίου Ὄρους ὁμιλοῦν ἐπίσης καί διά τήν ἐν σώματι ἄφιξιν τῆς Κυρίας Θεοτόκου εἰς τό ὄρος τοῦ Ἄθω καί τάς ὑποθήκας αὐτῆς διά τόν Ἱερόν Τόπον. Αἱ ῥηθεῖσαι ὑποθῆκαι τῆς Θεοτόκου διά τό Ἅγιον Ὄρος εἶναι καταγεγραμμέναι εἰς τόν Βίον τοῦ Ὁσίου Πέτρου τοῦ Ἀθωνίτου ἀπό τόν Νικόλαον Σιναΐτην κατά τόν 11ον αἰῶνα· ὡσαύτως ἐμπεριέχονται εἰς τό Ἐγκώμιον πρός τόν Ὅσιον, τό ὁποῖον συνέταξε περί τά μέσα τοῦ 14ου αἰῶνος ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, καθώς καί εἰς ἄλλας διηγήσεις διά τήν ἔλευσιν τῆς ἰδίας εἰς τόν Ἄθω.
1.Διά τόν περίβλεπτον Ἄθω ὑπάρχουν ἀπό τοῦ 15ου αἰῶνος ἀξιόλογοι γραπταί ἀναφοραί εἰς πτυχάς τῆς ἱστορίας του, καί ἤδη ἀπό τοῦ 16ου αἰῶνος ἐκυκλοφόρησαν συλλογαί Διηγήσεων, καταγράφουσαι τάς μέχρι τότε προφορικάς Πατριογραφικάς παραδόσεις τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ὅπως τό ὑπό διαφόρους παραλλαγάς ἔργον: α) «Ἀνάμνησις μερική περί τοῦ Ἁγίου Ὄρους Ἄθω ἐκ παλαιῶν ἱστοριῶν»· β) «Τόμος καί τύπος τοῦ Ἁγίου Ὄρους καί τοῦ Πρωτάτου» (βλ. ὑπ’ ἀριθ. 382 κώδ. Ἱ. Μ. Ἰβήρων, 15ου αἰ., φ. 974α)· καί γ) «Πάτρια τοῦ Ἁγίου Ὄρους». Πρόκειται διά μίαν συναγωγήν κειμένων καί συμπιλημάτων διηγήσεων καί ἄλλων ἱστορικῶν πληροφοριῶν σχετικῶς μέ τό Ἅγιον Ὄρος, τά Ἱερά Καθιδρύματα καί τάς παραδόσεις τοῦ Ἀθωνικοῦ Μοναχισμοῦ. Τό 1912 ὁ ἱστορικός καί μεσαιωνοδίφης Καθηγητής τοῦ Πανεπιστημίου τῶν Ἀθηνῶν Σπυρίδων Λάμπρος ἐδημοσίευσε μέγαν ἀριθμόν ἀπό τά ἐνδιαφέροντα «Πάτρια» κείμενα (βλ. περιοδ. σύγγρ. «Νέος Ἑλληνομνήμων», τόμ. ἔνατος, Ἀθήνησιν 1912, σελ.116-161, 209-244).
§ Ἡ πρώτη, ἱερωτάτη ὄντως παράδοσις, τήν ὁποίαν περί πολλοῦ ποιοῦνται οἱ Ἁγιορεῖται καί δικαίως καυχῶνται δι’ αὐτήν, εἶναι ὅτι ἡ Θεοτόκος ἐπεσκέφθη τό Ἅγιον Ὄρος. Ἡ παράδοσις αὕτη εἶναι συνυφασμένη μέ τήν ζωήν τῶν Ἀθωνιτῶν Μοναχῶν καί περιέχεται εἰς ὅλα τά παλαιά Συναξάρια μέ πολλήν χάριν. Τήν παράδοσιν ταύτην παριστᾷ μία παναρχαία καί ὡραιοτάτη Εἰκών, ἐπιγραφομένη ὡς ἑξῆς: «Ἡ ἄφιξις τῆς Παρθενομήτορος εἰς τό Ἅγιον Ὄρος Ἄθω». Ἐκ ταύτης ἐμπνευσθείς ὁ ἐκ Πολυδρόσου Παρνασσίδος Καυσοκαλυβίτης καί ἐν τινι καιρῷ Σεραγιώτης Μοναχός Ἀθανάσιος Παναγιώτου (†1988), συνέγραψε καί ἐπανεξέδωκεν ἀξιόλογον ἔργον, ὑπό τίτλον: «Ἡ Πλατυτέρα τῶν οὐρανῶν», μέ τήν σημειώδη ἀφιέρωσιν πρός τήν Θεοτόκον: «Σοί τῇ Βασιλίδι τῶν οὐρανῶν καί Μητρί τοῦ Θεοῦ, κρατίστῃ δέ καί φιλοστόργῳ προστάτιδι τοῦ Ἁγιωνύμου Ὄρους,β πανευλαβῶς ἀνατίθημι».
2. Εἰς τήν χορείαν τῶν ἐπιφανῶν Ἁγιορειτῶν, οἵτινες κατόπιν ἐρευνῶν προσεπάθησαν νά καταγράψουν συστηματικῶς τήν Ἀθωνικήν ἱστορίαν, ἰδιαιτέραν θέσιν κατέχει ὁ λόγιος Μοναχός Ἰάκωβος Νεασκητιώτης, γεννηθείς πιθανῶς κατά τήν τελευταίαν δεκαετίαν τοῦ 18ου αἰῶνος εἰς τά Κύθηρα, ἐνῷ τό μεγαλύτερον μέρος τῆς ζωῆς του τό ἔζησεν εἰς τό Ἅγιον Ὄρος. Ὁ Ἰάκωβος ἐκάρη Μοναχός εἰς τήν Ἱεράν Μονήν Ἐσφιγμένου, ἀλλ’ ἠσκήθη καί εἰς ἄλλα Ἀθωνικά Καθιδρύματα, ὅπως εἰς τήν Ἱεράν Μονήν Ἁγίου Παύλου, τήν Νέαν Σήτην αὐτῆς καί τήν Βατοπαιδινήν Σκήτην τοῦ Ἁγίου Δημητρίου. Συμφώνως μέ τήν ἐνδιαφέρουσαν διατριβήν τοῦ συγχρόνου ἐρευνητοῦ Ἁγιορείτου Μοναχοῦ Παταπίου Καυσοκαλυβίτου διά τόν Ἰάκωβον, οὗτος ἐκοιμήθη τό 1869.
§ Ὁ λόγιος Μοναχός Ἰάκωβος Νεασκητιώτης, ὅστις ὑπῆρξε μαθητής τοῦ ἐπίσης λογίου Προηγουμένου Θεοδωρήτου Λαυριώτου τοῦ ἐξ Ἰωαννίνων, τοῦ χρηματίσαντος Καθηγουμένου τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἐσφιγμένου († θανόντος μετά τό 1826) καί φέρεται ὡς ἀνεψιός του, συνέβαλεν εἰς τήν καταγραφήν τῆς Ἀθωνικῆς ἱστορίας, κυρίως μέ τό ὑπό τίτλον ἔργον: «Βίβλος παλαιῶν καί νέων ὑπομνημάτων Ἀθωνιάς καλουμένη».
§ Εἰς τό πολυσέλιδον ἔργον του, συγκεκριμένως εἰς τά προλεγόμενα τοῦ κεφαλαίου, ὑπό τίτλον: «Ὅτι τό ὄρος Ἄθω ἐκληρώθῃ τῇ Θεοτόκῳ», μᾶς ἐνημεροῖ, ὅτι: «ἐν τῇ βιβλιοθήκῃ τῆς Ἱερᾶς Βασιλικῆς Μονῆς τοῦ Βατοπαιδίου σῴζεται βίβλος παλαιά περιέχουσα διάφορα ὑπομνήματα, ἐν ᾗ περιέχεται καί τοῦτο, ὅτι ἡ Κυρία Θεοτόκος ἦλθεν εἰς τό ὄρος τοῦ Ἄθω πρό τῆς ἁγίας Κοιμήσεως.…»· [ἐπίσης], «οὐ μόνον δέ ἐν τῇ τοῦ Βατοπαιδίου Μονῇ εὑρίσκεται τό τοιοῦτον ὑπόμνημα, ἀλλά καί εἰς ἄλλας Μονάς τοῦ Ἄθω, Φιλοθέου, Κασταμονίτου, ἐν τῇ παλαιᾷ Σκήτῃ τῆς Ἁγίας Θεοπρομήτορος Ἄννης καί Καυσοκαλυβίων», καθώς καί ὅτι «ἐκ παλαιῶν βιβλίων σῳζομένων ἐν διαφόροις τῶν Μονῶν βιβλιοθήκαις διαλαμβανόντων, ὅτι ἡ Κυρία Θεοτόκος ἦλθε σωματικῶς εἰς τό ὄρος τοῦ Ἄθω, ὡς κληρωθέντος αὐτῇ».
§ Εἰς τό ὡς ἄνω κεφάλαιον τῆς «Ἀθωνιάδος», περί τῶν πηγῶν διά τήν ἔλευσιν τῆς Κυρίας Θεοτόκου εἰς τόν Ἄθω (βλ. ὑπ’ ἀριθ. 281 κώδ. Ἱ. Μ. Ἁγ. Παντελεήμονος, 19ου αἰ., σελ. 8,), παραφράζει κατ’ οὐσίαν καί σχολιάζει τό πρῶτον μέρος τοῦ κειμένου: «Ἀνάμνησις μερική περί τοῦ Ἄθω ὄρους. Τά λεγόμενα Πάτρια» (βλ. ὑπ’ ἀριθ. 132 κώδ. Ἱ. Μ. Διονυσίου, 16ου αἰ., φφ. 380-388, ἔκδ. Σπυρίδωνος Λάμπρου, «Τά Πάτρια», σελ. 123 κ.ἑ.).
Εἰς τό τέλος δέ τοῦ κειμένου, ὁ Ἰάκωβος προσθέτει μεταξύ τῶν ἄλλων: «Τινές ὅμως ἀπιστοῦσιν εἰς αὐτά καί ὡς λήρους αὐτά νομίζουσι. Ἀλλά τίς ἤθελε τολμήσει νά συῤῥάψῃ ψευδῶς τήν τοιαύτην διήγησιν; Καί πόθεν ἄλλοθεν ἤθελε καλεῖται τό ὄρος Ἄθω κλῆρος τῆς Θεοτόκου, εἰμή ἐκ ταύτης τῆς διηγήσεως, ἥτις εἰς διάφορα βιβλία εὑρίσκεται γεγραμμένη; Καί οὐ μόνον ἑλληνιστί, ἀλλά καί εἰς σθλαβικήν διάλεκτον ἐν τῇ Ἱερᾷ Μονῇ τοῦ Ζωγράφου, καί εἰς δακικήν τετυπωμένη εἰς βιβλίον ἀπαραλλάκτως εὑρίσκεται. Τά γάρ ὑπέρ φύσιν θαυμάσια φυσικήν διάνοιαν καί διαλογισμόν δέν ἐπιδέχονται» (βλ. ὑπ’ ἀριθ. 281 κώδ. Ἱ. Μ. Ἁγ. Παντελεήμονος, 19ου αἰ., σελ. 12).
§ Ὁ Ἰάκωβος Νεασκητιώτης ἀντλεῖ πληροφορίας ἀπό τάς ἐρευνητικάς μελέτας τοῦ ἐξ Ἰωαννίνων θείου του, Προηγουμένου Θεοδωρήτου Λαυριώτου, Καθηγουμένου τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἐσφιγμένου, ὅστις εἰς τήν μελέτην του: «Ὑπομνήματα παλαιά περί τοῦ ὄρους Ἄθω καί περί τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἐσφιγμένου», δημοσιευθέντα ὑπό τοῦ Μανουήλ Ἰ. Γεδεών εἰς τό πόνημά του, ὑπό τίτλον: «Ὁ Ἄθως» (ἐν Κωνσταντινουπόλει 1885, σελ. 307-311), γράφει τά ἑξῆς: «Περί τῆς ἐλεύσεως τῆς Θεοτόκου ἐν Ἄθῳ, οὐ μόνον ἐν παλαιοῖς χειρογράφοις βίβλοις εὑρίσκεται γεγραμμένον ἔν τε τῇ Μονῇ Βατοπαιδίου, Φιλοθέου καί Σκήτῃ τῆς Ἁγίας Ἄννης, ὡς εἴδομεν καί ἀνέγνωμεν, καί ἀλλαχοῦ ἐν τῷ Ὄρει, ἀλλά καί ἐν τετυπωμένοις βιβλίοις ῥωσσικῆς, ἰλλυρικῆς διαλέκτου, καί δακικῆς (βλαχικῆς) εἴδομεν γεγραμμένον καί πολλοί φυσιολόγοι εἰς αὐτό ἀπιστοῦσιν· ἀλλ’ ἡμεῖς διά πίστεως περιπατοῦμεν, οὐ διά εἴδους».
3. Ὁ ἐξ Αἰγίνης Λαυριώτης Μοναχός Ἀθανάσιος Καμπανᾶος († 1940), χρηματίσας ἰατρός καί εἰς τήν Ἱεράν Μονήν τῶν Ἰβήρων περί τό 1890, γράφει τά ἑξῆς εἰς τό πόνημά του, ὑπό τίτλον: «Προσκυνητάριον καί Ὁδηγός Ἱερᾶς Μονῆς Μεγ. Λαύρας τοῦ Ἁγίου Ὄρους» (Ἅγιον Ὄρος 1936, σελ. 20): «Τό ὅτι ὑπάρχει παράδοσις, ὅτι ἡ Θεοτόκος ἐπεσκέφθη τόν Ἄθω εἶναι γνωστόν, παρά δέ τούς Ῥώσσους φέρεται ὡς γεγονός. Ὡς γεγονός δέ ἀναφέρουσι καί οἱ κώδικες Λ ́66 καί Ι ́31 τῆς Λαυριωτικῆς Βιβλιοθήκης. Ἐπίσης, ἡ λέξις Κερασιά μαρτυρεῖ ὅτι ὁ Ἄθως ἦτο ἔκπαλαι τόπος ἱερός τῶν παρθένων, κατά τήν παραφθοράν τοῦ Κοράσια, καθώς γράφει ὁ Λαυριώτης Σκευοφύλαξ Μακάριος Τρυγώνης εἰς τό Προσκυνητάριον τῆς Μεγίστης Λαύρας (Βενετία 1772, σελ. 51): [«Ἀριστερᾷ ἀπό τά κρῦα νερά εἶναι ἄλλος τόπος ὡραιότατος, καί ὀνομάζεται Κερασιά, ἐπειδή τόν παλαιόν καιρόν ἐφύλαττον ἐκεῖ ἕν κοράσιον, ἤτοι γυναῖκα παρθένον, μέσα εἰς ἕνα Πύργον, κτισμένον ἐπάνω εἰς τό βουνόν, ὁποῦ εἶναι ἐκεῖ. Εἰς τόν τόπον αὐτόν εἶναι κελλία ὡραιότατα καί εὐτυχέστατα ἀπό πολλά καί ἡδύτατα νερά, καί ἀπό κάθε λογῆς κάρπιμα φυτά, ἥμερα καί ἄγρια. Ἀπεκεῖ εἶναι καί ἡ στράτα τοῦ Ἄθωνος»].
§ Εἰς τό Προσκυνητάριον τοῦ Λαυριώτου Μοναχοῦ Ἀθανασίου Καμπανάου (σελ. 18-19) ἀναγράφεται, ὅτι: «ὁ Ἄθως προωρίσθη ὑπό τῆς θείας Προνοίας ὡς τόπος Παρθένων [εἶτα]… κατά τόν Ἀκράθω ὑπῆρχον ἱέρειαι θεραπεύουσαι τήν ἀγροτέραν Ἄρτεμιν, ὡς τοῦτο φαίνεται εἰς τήν πρόσοψιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Μεγίστης Λαύρας, τήν ὁποίαν κοσμεῖ ἕνα πελώριον γλυπτόν μαρμάρινον οὖς [= αὐτί] ἀνάθημα, ὅπερ εὑρίσκεται εἰς τό μέσον κορνίζης μέ τήν ἑξῆς ἐπιγραφήν: ̔ ̔Νευρίς τῇ ἀγροτέρᾳ Ἀρτέμιδι ἀνέθηκε ̓ ̓. Ἡ εὐλαβής αὕτη ἱέρεια ἡ Νευρίς ὀνόματι, ἀφιέρωσε χάριν εὐγνωμοσύνης διά τήν ἴασιν τοῦ πονοῦντος ὠτός της, γλυπτόν οὖς τῇ θεᾷ Ἀρτέμιδι. Κάτωθεν τοῦ ὠτός ὑπάρχει μεγάλη τοιχογραφία παριστῶσα τόν Εὐαγγελισμόν τῆς Θεοτόκου. Ἀριστερᾷ ὁ Γαβριήλ προσφέρει τόν κρίνον εἰς τήν Παρθένον, ἐνῷ δεξιᾷ ἡ Θεοτόκος καταλαμβάνει τήν θέσιν τῆς Ἀρτέμιδος, ἥτις φέρουσα τήν ἠλακάτην της [= ῥόκκαν] ἀναχωρεῖ ἐγκαταλείπουσα συμβολικῶς τό στέμμα της εἰς τήν Θεοτόκον καί ὡσεί νά λέγῃ: ̔ ̔ὡς Πρόδρομος τῆς Θεοτόκου δέν ἔχω πλέον θέσιν ἐνταῦθα· ἀφ’ οὗ ἦλθεν ἡ Κυρία καί πολιοῦχος τοῦ Ἄθω ̓ ̓».
4. Τήν διήγησιν περί τῆς ἀφίξεως τῆς Παναγίας εἰς τόν ἐν Ἄθῳ λιμένα τοῦ Κλήμεντος, συνοδευομένης ὑπό τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου, περιλαμβάνει μερικῶς εἰς τό ἐπανεκδοθέν εἰρημένον πόνημά του ὁ Ἁγιορείτης Μοναχός Ἀθανάσιος Παναγιώτου, ὑπό τίτλον: «Ἡ Πλατυτέρα τῶν οὐρανῶν» (Ἀθῆναι 1984, σελ. 26), λέγων: « Ὑπάρχει παράδοσις ὅτι ἡ Θεοτόκος ἐπεσκέφθη τό Ἅγιον Ὄρος. Τοῦτο τό γεγονός ἀναφέρουσι καί οἱ Κώδικες Λ ́-66 καί Ι ́-31 τῆς Λαυριωτικῆς Βιβλιοθήκης. Ὅταν οἱ Ἀπόστολοι ἔβαλον κλήρους [= εἰς τήν οἰκίαν τοῦ Ζεβεδαίου μετά τήν Ἀνάληψιν] ποῦ ἀπελθεῖν κηρῦξαι τό Εὐαγγέλιον, τότε ἔδοξε καί τῇ Μητρί καί Παρθένῳ, αἰτήσασθαι κλῆρον, ὥστε μηδ’ αὕτη εἴη ἄμοιρος κηρύγματος, καί ἔπεσεν εἰς αὐτήν ὁ κλῆρος ἀπελθεῖν εἰς Ἰβηρίαν. Καί ὅτε ἡτοιμάζετο ἀπελθεῖν, τότε ἐπιστάς ὁ Ἀρχάγγελος Γαβριήλ εἶπεν αὐτῇ: Θεοτόκε Παρθένε, Ἰησοῦς ὁ Χριστός ὁ ἐκ σοῦ γεννηθείς, οὕτω σοι κελεύει μή χωρισθῇς τῆς Ἰουδαίας γῆς, ἤτοι τῆς Ἱερουσαλήμ· ὁ γάρ τόπος, ὅς σοί κεκλήρωται, οὐκ ἔστιν ἡ Ἰβηρία, ἀλλ’ ἡ χερσόνησος τῆς Μακεδονίας, ἡ τοῦ ὄρους Ἄθω καλουμένη, ἧπερ ἀπό τοῦ σοῦ προσώπου φωτισθήσεται ().
(*) Οἱ παλαιότεροι Λαυριωτικοί Κώδικες, οἱ ὁποῖοι ἀναφέρονται εἰς τήν ἐπίσκεψιν τῆς Θεοτόκου εἰς τόν Ἄθω, εἶναι οἱ ἑξῆς: α) Λ ́66, φύλ. 114 (17ος αἰ.)· β) Ι ́23, φύλ. 171 (ἔτ. 1618)· γ) Ω ́14, φύλ. 216) (ἔτ. 1621)· δ) Ι ́31, φύλ. 9 (ἔτ. 1690).
Ὅταν ἡ Θεοτόκος ἀφίκετο εἰς τόν Ἄθω, κραυγή, σύγχυσις καί βοή μεγάλη ἐγένετο ἐκ πάντων τῶν ἐν Ἄθῳ εἰδώλων, καί γενομένης κραυγῆς τοιαῦτα ἠκούετο: ̔ ̔ Ἄνδρες οἱ τοῦ Ἀπόλλωνος, ἅπαντες πορευθέντες εἰς τόν τοῦ Κλήμεντος λιμένα, πρϋπαντήσατε τήν Μητέρα τοῦ μεγάλου Θεοῦ Μαρίαν ̓ ̓. Διά τοῦτο πάντες εἰς τόν λιμένα συνέτρεχον, καί μετά σεβασμοῦ τήν Θεοτόκον σύν τῷ Εὐαγγελιστῇ Ἰωάννῃ καί ἅπαντας τούς συνοδοιπόρους ἀπήγαγον εἰς τό Συναγωγεῖον ἐπερωτῶντες τό Μέγα Μυστήριον τῆς ἐνσάρκου οἰκονομίας, καί ἐθαύμαζον, πῶς αὕτη, οὖσα Ἑβραία, τά πάντα ἐξηγήσατο εἰς τήν Ἑλληνικήν γλῶσσαν. Ἡ Θεοτόκος εὐχαριστηθεῖσα ἐκ τοῦ τόπου, ὁ ὁποῖος ἐκληρώθη εἰς αὐτήν, εἶπε τήν κάτωθι εὐχήν: ̔ ̔Υἱέ μου καί Θεέ μου, εὐλόγησον τόν τόπον τοῦτον, καί κλῆρόν μου, καί ἔκχεον τό ἔλεός σου ἐπ’ αὐτόν, καί φύλαξον αὐτόν ἀβλαβῆ μέχρι τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος τούτου, καί τούς κατασκηνοῦντας ἐν αὐτῷ διά τό ὄνομά σου τό ἅγιον, καί τό ἐμόν, ὥστε διά μικροῦ κόπου καί ἀγῶνος τῆς μετανοίας, ἀφεθῆναι αὐτοῖς τά πολλά αὐτῶν ἁμαρτήματα, ἔμπλησον αὐτούς παντός ἀγαθοῦ καί ἀναγκαίου ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ καί ζωῆς αἰωνίου ἐν τῷ μέλλοντι, καί δόξασον ὑπέρ πάντα τόπον τόν τόπον αὐτόν ἐκ παντός Ἔθνους τῶν ὑπό τόν οὐρανόν, τῶν κεκλημένων τῷ ὀνόματί σου, καί πλάτυνον τά σκηνώματα αὐτῶν ἐν αὐτῷ ἀπ’ ἄκρου ἕως ἄκρου αὐτοῦ, ἀπό βοῤῥᾶ καί νότου, ἀπάλλαξον αὐτούς τῆς αἰωνίου κολάσεως, καί σῶσον αὐτούς ἐκ παντός πειρασμοῦ, ἐξ ὁρατῶν καί ἀοράτων ἐχθρῶν, καί πάσης αἱρέσεως καί εἰρήνευσον τῷ ὀρθοδόξῳ δόγματι ̓ ̓. Ταῦτα εὐχηθείσης τῆς Θεοτόκου, φωνή ἐγένετο οὐρανόθεν ἀποκριθεῖσα αὐτῇ:
̔ ̔ Ὅσα προσηύξω, Μῆτέρ μου, οὕτως ἔσται σοι πάντα, ἐάν καί αὐτοί τά ἐντάλματά μου φυλάξωσιν. Ἀπό τοῦ νῦν καί ἑξῆς ἔστω ὁ τόπος οὗτος κλῆρος σός καί περιβόλαιον σόν καί παράδεισος, ἔτι δέ καί λιμήν σωτηρίας τῶν θελόντων σωθῆναι, ἀλλά καί προσφυγή καί καταφύγιον καί λιμήν ἀτάραχος τῆς μετανοίας τῶν πεφορτισμένων ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις ̓ ̓».
5. Ἡ ἀνωτέρω διήγησις περιγράφεται καί εἰς ἕνα Σιναϊτικόν κώδικα, ὑπό τίτλον: «Ἱστορία ἀρχαία καί σύντομος τοῦ Ὄρους Ἄθω, ἀντιγραφεῖσα ἐκ παλαιᾶς καί ἱστορικῆς περγαμηνῆς καί μεταγλωττισθεῖσα ἐκ τοῦ Ἀραβικοῦ εἰς τήν Ἑλληνίδα γλῶσσαν κατά τό 5990 [= 482] ἔτος τῆς κοσμογονίας παρά Βενιαμίν Μοναχοῦ Ἄραβος, Βιβλιοφύλακος δέ τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τοῦ Θεοβαδίστου Ὄρους Σινᾶ» ().
(*) Τό χειρόγραφον τοῦ Σιναΐτου Βιβλιοφύλακος Βενιαμίν Μοναχοῦ Ἄραβος, ἐξεταζόμενον ὑπό συγχρόνων ἱστορικῶν κριτικῶν, θεωρεῖται νῦν ὡς ἀπόκρυφον κείμενον τῆς Μεταβυζαντινῆς περιόδου· ἡ ἐνδιαφέρουσα ὅμως διήγησις περί τῆς ἐπισκέψεως τῆς Θεοτόκου εἰς τόν Ἄθω, λέγει ὅτι ἀντεγράφη ἐκ «παλαιᾶς καί ἱστορικῆς περγαμηνῆς».
Ἐνδιαμέσως ἀναφέρονται καί τά ἑξῆς σχετικά μέ τά «Πάτρια»: «Ὁ δέ Λάζαρος ὁ τετραήμερος ἀναστάς ἦν ἐν τῇ νήσῳ Κύπρῳ διά τόν φόβον τῶν Ἰουδαίων, ἀπειλούντων φονεῦσαι αὐτόν. Οὗτος χειροτονηθείς ποιμήν ἐν τῇ νήσῳ Κύπρῳ ὑπό Βαρνάβα τοῦ Ἀποστόλου, πολλάκις ἠθέλησεν ἀπελθεῖν εἰς Ἱερουσαλήμ καί ἰδεῖν τήν Μητέρα τοῦ Κυρίου, ἀλλ’ οὐκ ἐτόλμα ἀπελθεῖν διά τήν λύσσαν τῶν ἐκεῖ Ἰουδαίων καί εὑρίσκετο ἐπί τούτῳ ἐν ἀδημονίᾳ πολλῇ. Γνοῦσα δέ ἡ Θεοτόκος τήν αὐτοῦ θλῖψιν καί ἀθυμίαν, ἔγραψε πρός αὐτόν ἀποστεῖλαι πλοιάριον ἵνα ἀπέλθῃ πρός αὐτόν. Ὁ δέ μετά πολλῆς χαρᾶς καί προθυμίας τοῦτο ἐποίησε· προευτρεπίσας πλοῖον ἀπέστειλεν εἰς Ἰόππην. Ἡ δέ Θεοτόκος παραλαβοῦσα Ἰωάννην, παρθένον καί Εὐαγγελιστήν καί ἑτέρους συνοδοιπόρους καί κατασκευάσασα καί δῶρα διά τόν Λάζαρον ἡ ἰδίᾳ, ἤτοι ὠμοφόριον καί ὑπομάνικα [= ἐπιμανίκια], καί ἐμβάντες πάντες εἰς τό πλοῖον ἀπέπλευσαν εἰς Κύπρον, ἀλλ’ ἀνέμου ἐναντίον ἀντιπνεύσαντος καί τῶν κυμάτων τῆς θαλάσσης ἀντικειμένων, θαυμασίως ἀπεκόμισαν τό πλοῖον εἰς τό ̔ ̔ Ὄρος τοῦ Ἄθω ̓ ̓, εἰς τόν ἀσκάλωνα τόν τοῦ Κλήμεντος καλούμενον λιμένα, ἔνθα καί Μονή ἵδρυται· τό δέ Ὄρος τότε ἦν κατείδωλον, καί γάρ ἐκεῖσε ἵστατο τό τοῦ Ἀπόλλωνος ἱερεῖον [καί μαντεῖον τοῦ ἰδίου], ἔνθα ἐπί τούτῳ οἱ πανταχόθεν τῆς οἰκουμένης Ἕλληνες εἰς τοῦτο τό Ὄρος συνέτρεχον ὅπερ σεβόμενον εἶχον ὡς Μέγα καί Σεβάσμιον, οἱ μέν εἰς προ-σκύνησιν τοῦ Ἀπόλλωνος ἥκοντο, οἱ δέ χάριν αἰνιγμάτων, προφητειῶν καί μαντευμάτων· καί ἦν ἐκεῖ πᾶσα τοῦ Διαβόλου ἐπιστήμη καί μέθοδος κατεμανθάνετο. Τότε τοιγαροῦν ὅτε ἡ Θεοτόκος ἀφίκετο εἰς τόν Ἄθω, κραυγή, σύγχυσις καί βοή μεγάλη ἐγένετο ἐκ πάντων τῶν ἐν Ἄθῳ εἰδώλων, καί γενομένης κραυγῆς τοιαῦτα ἠκούετο… [Καί καταλήγει]. Εὐλογήσασα δέ αὐτούς καί διδάξασα ἐφείλκυσεν εἰς τήν Πίστιν τοῦ Χριστοῦ ἅπαντας, οὕς ἐβάπτισεν». [Ἀλλαχοῦ δέ εἰς τά ̔ ̔Πάτρια ̓ ̓]: «Κατηχήσας αὐτούς καί κελεύσασα τούς σύν αὐτῇ, ἐβάπτισεν εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Τούτων καί ποιμένα ἐχειροτόνησε Κλήμεντά τινα τό ὄνομα».
§ Κατά τήν ἐν συνεχείᾳ ἰδίαν διήγησιν, ἡ Κυρία Θεοτόκος ἐπεσκέφθη τόν Λάζαρον εἰς Κύπρον, ὅστις ἐχάρη πολύ, διότι ἠγνόει τά ὅσα συνέβησαν καί ἦτο τεθλιμμένος. Ὁ δίκαιος Λάζαρος, διά τόν φόβον τῶν Ἰουδαίων, εἶχε καταφύγει εἰς τό Κίτιον, τήν σημερινήν Λάρνακα, ὅπου εἶχε χειροτονηθῆ Ἐπίσκοπος. Συμφώνως δέ μέ τόν Ἅγιον Ἐπιφάνιον Ἐπίσκοπον Κωνσταντίας τῆς Κύπρου (367-403), οὗτος ἦτο τριάκοντα ἐτῶν ὅτε ἀνεστήθη ὑπό τοῦ Κυρίου καί ἔζησεν ἐπίσης ἄλλα τριάκοντα μετά τήν ἔγερσίν του.
Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τήν Μητέρα τοῦ Κυρίου, ἀναφέρονται μέ ἄλλην σχετικήν τοποθέτησιν τά ἑξῆς: «Ἔζησεν οὖν ἡ Ἁγία Θεοτόκος ἐν τῇ ἀνθρωπότητι οὕτως: ἐν τῷ Ναῷ Κυρίου ἔτη ΙΔ ́(14)· ἐν τῷ οἴκῳ Ἰωσήφ μῆνας ΙΓ ́(13) καί εὐηγγελίσθη καί ἔτεκε τόν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· ὁμοῦ ἔτη ΙΕ ́ (15) καί μῆνας εἷς (1)· καί ἐπί τῆς τοῦ Κυρίου ἐνανθρωπήσεως ἔτη ΛΓ ́(33)· καί μετά τήν Ἀνάληψιν ἔτη ΙΑ ́(11), ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου· ὁμοῦ ἔτη ΝΘ ́(59) καί Μετέστη πρός οὐρανούς εἰς τόν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν».
§ Ὡς ἐκ τούτων, ἡ Κυρία Θεοτόκος κατά τήν ἐπίσκεψίν της εἰς τό ὄρος τοῦ Ἄθω πρέπει νά ἦτο ἡλικίας πεντήκοντα (50) περίπου ἐτῶν. Ὁ πολυγραφώτατος ὑπηρέτης τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τῆς Ἁγίας Σοφίας ΚΠόλεως Μοναχός Νικηφόρος Κάλλιστος Ξανθόπουλος († θανών περί τά τέλη τοῦ 14ου αἰ.), γράφει τά ἑξῆς περί τοῦ χαρακτῆρος τῆς Θεοτόκου:
«Ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος, ἦν τῇ ἡλικίᾳ τρίπηχυς μακρόφρυς [= μετρία, πρός τό ὑψηλόν, μέ μεγάλα φρύδια], μεσόῤῥιν [= μέ μέσον ῥινικόν δείκτην τοῦ προσώπου], μακρόλαιμος [= μέ μακρόν λαιμόν], μακροδάκτυλος [= μέ μακρά δάκτυλα], εὔστοχος [= ἐπιτυγχάνουσα τοῦ στόχου], ταπεινή [= δίχως ἔπαρσιν], ἀσχημάτιστος [= ἄνευ ἰδιαιτέρου σχήματος], ἀβλάκευτος [= μή νωχελής, δραστηρία], ἱμάτια αὐτόγραφα ἀγαπῶσα καί τοῦτο μαρτυρεῖ τό ἑαυτῆς, τό ὠμοφόριον τό ἐν τῷ ναῷ αὐτῆς κείμενον [= ἐν τῷ ἱερῷ Ναῷ τῶν Βλαχερνῶν ΚΠόλεως]» (σημειωτέον, ὅτι αἱ ἐντός τῶν παρενθέσεων ἐπεξηγηματικαί σημειώσεις […] εἶναι προσωπικαί, καί οὐχί τοῦ πρωτοτύπου κειμένου).
§ Καί ἐν ἄλλοις, κατά τήν μεταφρασθεῖσαν ἐπιστολήν τοῦ Πουβλίου Λεντούλου [=Κυβερνήτου τῆς Ἰουδαίας πρό τοῦ Πιλάτου] πρός τόν Ῥωμαῖον αὐτοκράτορα Τιβέριον, περί τοῦ Χριστοῦ: «Εἶναι ὡραῖος ὡς ἡ Μητέρα Του, ἥτις ἐστίν ἡ ὡραιοτέρα γυνή, ἥτις ποτέ ἐθεάθη εἰς τά μέρη ταῦτα».
6.Εἰς τό βιβλίον «Ἁμαρτωλῶν Σωτηρία» τοῦ Διδασκάλου Ἀγαπίου τοῦ Κρητός, τοῦ ἐν Ἄθῳ ἀσκήσαντος, ἐκδοθέντος πρῶτον τό 1641, ἀναφέρεται τό ἑξῆς: ὅταν τό φέρον τήν Παναγίαν πλοῖον ἐπλησίασε τό ὄρος τοῦ Ἄθω, τό εὑρισκόμενον ἐπί τῆς κορυφῆς αὐτοῦ ἄγαλμα τοῦ Διός, μετά βοῆς καί πατάγου μεγάλου, ἔπεσε καί συνετρίβη καί ταυτοχρόνως συνετρίβησαν τά ἀγάλματα ὅλων τῶν ἐν Ἄθῳ εὑρισκομένων εἰδωλείων. Ἡ δέ κορυφή τοῦ Ἄθω καί ὅλα τά δένδρα καί αἱ οἰκίαι, ἔκλιναν καί προσεκύνησαν τήν ἀφιχθεῖσαν Μητέρα τοῦ Θεοῦ εἰς τόν λιμένα τοῦ Κλήμεντος. Τό ἐξαίσιον καί ὑπερφυές τοῦτο θαῦμα ἰδόντες οἱ τότε κάτοικοι ἐπίστευσαν καί ἐγένοντο χριστιανοί.
7.Εἰς τό περιοδικόν «Ἅγιος Παῦλος ὁ Ξηροποταμίτης» (τεῦχ.1-2, Ἰούνιος- Ἰούλιος 1950, κεφ. «Χρονική καί Τοπογραφική Ἱστορία τοῦ Ἁγίου Ὄρους Ἄθω»), ἀναφέρεται καί ἐδῶ, ὅτι ἡ Θεοτόκος ἐπεσκέφθη τόν Ἄθω μετά Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου, ἀποβιβασθεῖσα εἰς τόν λιμένα τοῦ Κλήμεντος ἔνθα νῦν ἡ Μονή τῶν Ἰβήρων· καί κατωτέρω σημειοῦται: ἱστορικῶς εἶναι γνωστόν, ὅτι τό 979/ 980 ὁ αὐτοκράτωρ Βασίλειος Β ́προσήρτησε διά χρυσοβούλλου αὐτοῦ μικράν Μονήν τοῦ Κλήμεντος καλουμένην εἰς Μονήν τῶν Ἰβήρων. Σημειωτέον ἐπίσης, ὅτι εἰς τόν ἴδιον τόπον, παρά τήν εἴσοδον εἰς τόν ῥηθέντα λιμένα τοῦ Κλήμεντος, εὑρίσκεται καί τό Ἁγίασμα τῆς Παναγίας Πορταϊτίσσης, τό ὁποῖον ἀνέβλυσε θαυμαστῶς κατά τήν ἔλευσιν καί ἐναπόθεσιν τῆς Θαυματουργοῦ Εἰκόνος αὐτῆς μετά τήν ἐκ θαλάσσης παραλαβήν της ὑπό τοῦ Ὁσίου Γαβριήλ τοῦ Ἴβηρος ἐν ἡμέρᾳ Τρίτῃ τοῦ Πάσχα τοῦ ἔτους 1004.
§ Ὁ Κτήτωρ τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Μεγίστης Λαύρας, Ὅσιος Ἀθανάσιος ὁ Ἀθωνίτης († 5 Ἰουλίου 1000/4), εἰς συμβόλαιόν τι δοθέν πρός Ἰωάννην τόν Ἴβηρα, ἀποκαλεῖ τήν Ἱεράν Μονήν τῶν Ἰβήρων «εὐγενεστάτην Λαύραν τήν ἐπονομαζομένην τοῦ Κλήμη» καί «ἐκ τῆς Λαύρας τοῦ Κλήμη». Τοῦτο ἐπιμαρτυρεῖ καί ἡ ἐπί τῆς προσόψεως τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τοῦ Τιμίου Προδρόμου ἐν τῷ αὐλείῳ χώρῳ τῆς Μονῆς, ἐντετειχισμένη μαρμαρίνη πλάξ μέ τήν ἑξῆς ἐπιγραφήν: «Ἀνεκαινίσθη ὁ πα/ρών θεῖος καί ἱερός Ναός/τοῦ Τιμίου Προδρόμου τοῦ ὀνομα/ζομένου Κλημέντια, ὁ κουμπές, /ὁ τέμπλος, αἱ εἰκόνες καί τά δεσποτικά/διά συνδρομῆς καί ἐξόδου τοῦ Πανοσιωτάτου καί Προ/ηγουμένου κύρ Ἀγαπίου τοῦ Βερροιώτου/ἐν ἔτει σωτηρίῳ ᾳψι ́ (1710) Αὐγούστου 12».
8. Ἡ πόλις τῶν Κλεωνῶν, ἄν καί εἶναι διαφιλονικουμένη, ὅμως κατά τήν Ἁγιορειτικήν παράδοσιν προσδιορίζεται ὁμοῦ μετά τοῦ λιμένος τοῦ Κλήμεντος εἰς τήν γραφικήν περιοχήν ὅπου κεῖται ἡ Ἱερά Μονή τῶν Ἰβήρων.
§ Ἡ παράδοσις τῆς ἐν σώματι ἐπισκέψεως τῆς Παναγίας εἰς τόν λιμένα τοῦ Κλήμεντος καί τήν πόλιν τῶν Κλεωνῶν, εἶναι λίαν ἔντονος καί συνδυάζεται μέ τήν ἔλευσιν τῆς Θαυματουργοῦ Εἰκόνος τῆς Παναγίας Πορταϊτίσσης ἐν τῇ Μονῇ τό 1004. Τά ἐξαίσια ταῦτα ἱστορικά γεγονότα ἀπεικονίζονται εἰς δύο καλλιτεχικούς πίνακας τῆς κυρίας εἰσόδου τῆς Μονῆς. Λίαν αἰσθητή εἶναι καί ἡ παρουσία τῆς Θεοτόκου εἰς τήν Ἱεράν Μονήν τῶν Ἰβήρων, καθώς καί εἰς τήν εὐρυτέραν αὐτῆς περιοχήν· ἤτοι, ἀπό τοῦ Ἁγιάσματος τῆς Παναγίας Πορταϊτίσσης μέχρι τοῦ φερωνύμου δασικοῦ Ἐξωκκλησίου τοῦ «Φλουρίου» καί τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τοῦ Ὁσίου Γαβριήλ τοῦ Ἴβηρος εἰς τήν Ἰβηριτικήν Τσούκαν, ὅπου εἰς τό μέρος ἐκεῖνο ἔδωκεν ἐντολήν καί ὑπόσχεσιν πρός τοῦτον τόν Ὅσιον διά τήν παραλαβήν τῆς ἁγίας αὐτῆς Εἰκόνος ἐκ τῆς θαλάσσης καί τήν ἀέναον αὐτῆς φροντίδα πρός τήν Μονήν ταύτην. Δέν εἶναι δέ τυχαία καί ἡ ταφή τοῦ πρώτου οἰκιστοῦ τῆς βαθυτέρας ἐρήμου τοῦ Ἄθω, Ὁσίου Πέτρου τοῦ Ἀθωνίτου, εἰς τόν Κλημέντιον Ἰβηριτικόν Ἱερόν Ναόν τοῦ Τιμίου Προδρόμου, καθ’ ὑπόδειξιν τῆς Κυρίας Θεοτόκου καί ἐπιβεβαίωσιν τῶν ἑαυτῆς λεχθέντων, ὅτι «ὁ Πέτρος εἰς τό ὄρος τοῦ Ἄθω θά παραμείνῃ» [= ἐν ζωῇ καί ἐν θανάτῳ!].
§ Διά τῆς ἄνωθεν κραυγῆς: «Ἄνδρες οἱ τοῦ Ἀπόλλωνος…», ἀπευθύνετο πρός τούς κατοίκους τῶν Κλεωνῶν, ἔνθα πέραν τοῦ εἰδωλικοῦ ναοῦ τοῦ Ποσειδῶνος ὑπῆρχε καί μαντεῖον τοῦ Ἀπόλλωνος καθώς φαίνεται· ἀπευθύνετο εἰσέτι καί πρός ὅλους γενικῶς τούς ἐν Ἄθῳ οἰκιστάς, εἰς προϋπάντησιν τῆς Κυρίας Θεοτόκου. Κἄτι τι ἀνάλογον συνέβη καί μεταγενεστέρως μέ τήν ἄφιξιν τῆς ἁγίας Εἰκόνος τῆς Παναγίας Πορταϊτίσσης ἐν τῇ Ἱερᾷ Μονῇ τῶν Ἰβήρων, ὅτε ἵστατο ὕπερθεν αὐτῆς οὐραμήκης στύλος θεώμενος ὑφ’ ὅλων τῶν Ἀθωνιτῶν. Ὡς γνωστόν, ὁ Ποσειδῶν ἦτο ὁ θεός καί βασιλεύς τῆς θαλάσσης, ἐνῷ ὁ Ἀπόλλων ἐλατρεύετο παρά τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων ὡς πανελλήνιος θεός τοῦ ἡλίου καί τοῦ φωτός, ἐκ τῶν Δώδεκα Ὀλυμπίων. Εἰς τόν Ἀπόλλωνα ἦτο ἀφιερωμένον καί τό μαντεῖον τῶν Δελφῶν. Ἰδιαιτέρως ἐτιμᾶτο καί ἐν τοῖς Διδύμοις τῆς Μιλήτου: «μετά δέ τό Ποσείδιον Μιλησίων ἑξῆς ἐστι, τό μαντεῖον τοῦ Διδυμέως Ἀπόλλωνος» (Στρ. ΙΔ ́, 1. 5)… «Δίδυμα, οὐδετέρως, τόπος καί μαντεῖον Μιλήτου ἀφιερωμένον Διί καί Ἀπόλλωνι» ( Ἡροδ. Ι, 157). Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τάς ἐν Ἄθῳ παραθαλασσίους καί παραποταμίους Κλεωνάς, προσδιοριζομένας ταύτας εἰς τήν περιοχήν τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τῶν Ἰβήρων, ἐνδέχεται ὁ ἐνταῦθα εἰδωλικός ναός τοῦ Ποσειδῶνος νά μή ἦτο ξεχωριστός, ἀλλά τόπος καί μαντεῖον ἀφιερωμένον Ποσειδῶνι καί Ἀπόλλωνι· καί ταῦτα, κατά τήν γεωγραφικήν τριγωνομετρικήν συνήθειαν τῶν ἀρχαίων.
§ Ἡ Ἱερά Μονή τῶν Ἰβήρων, ἀρχικῶς ὀνομαζομένη «Μονή τοῦ Ἄθω ἤ τοῦ Κλήμεντος», εἶτα τόν 13ον αἰῶνα ἐπωνυμουμένη «Μονή τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου Πορτιωτίσσης ἤ Πορτιατίσσης ἤ Πορταϊτίσσης ἤ Θεομήτορος», θεωρεῖται ὡς «ἐπίγειος θρόνος τῆς Παναγίας». Συμφώνως μέ τήν Ἰβηριτικήν παράδοσιν, τοῦτο ἔχει λεχθῆ ἀπό τήν ἰδίαν Παναγίαν Πορταΐτισσαν, καί ἔχει ὡς ἑξῆς: Τόν παλαιόν καιρόν εἷς ἔφιππος, διερχόμενος ἔμπροσθεν τῆς νεωτέρας κεντρικῆς Πύλης τῆς Μονῆς καί τῆς ἐν τοιχογραφίᾳ παλαιᾶς Εἰκόνος τῆς Παναγίας ἄνωθεν τῆς κεκλεισμένης παλαιᾶς Πύλης, δέν κατῆλθεν ἐκ τοῦ ἵππου του, ὅπως ἐσυνηθίζετο ἐκ σεβασμοῦ πρός τήν Μητέρα τοῦ Κυρίου. Καί ἐνῷ συνέβη τοῦτο, ἠκούσθη ἡ μακαρία φωνή τῆς Κυρίας τῶν Ἀγγέλων, λεγούσης πρός αὐτόν: «Καλά, ἐσύ δέν γνωρίζεις, ὅτι ἐδῶ κατοικεῖ ἡ Βασίλισσα τῶν οὐρανῶν; διατί λοιπόν περιφρονεῖς καί δέν κατέρχεσαι ἐκ τοῦ ἵππου σου;».
Κἄτι τι ἀνάλογον ἱστορεῖται ἐν Ἁγίῳ Ὄρει καί διά τόν Μεγαλομάρτυρα Ἅγιον Γεώργιον, τόν ὁποῖον καθώς ᾄδεται εἰς τόν ὑμνολογικόν αὐτοῦ Κανόνα (θ ́ᾠδή), ἡ Κυρία Θεοτόκος τόν ἔχει ὁρίσει ὡς «ὀροφύλακα» τοῦ Ἄθω. Εἰς δέ τήν Ἱεράν Μονήν Ζωγράφου, ἥτις κατέχει καί τρεῖς Θαυματουγικάς αὐτοῦ Εἰκόνας, λέγεται ὅτι ἐφανερώθη καί εἶπεν ὅτι ἐκεῖ κατοικεῖ.
Ἐν κατακλεῖδι καί ἐν συνόψει τῶν λεχθέντων, ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος προσηνέχθη τῷ Ναῷ τριετής εἰς τόν τότε Ἀρχιερέα Ζαχαρίαν, ἔνθα τῷ Θεῷ ἀφιερωθεῖσα διέτριψεν εἰς τό ἐνδότατον αὐτοῦ μέρος, ὅπου μόνον ὁ Ἀρχιερεύς ἅπαξ τοῦ ἔτους εἰσήρχετο, ἕνδεκα ἤ δώδεκα ὁλόκληρα ἔτη μέχρι τοῦ 14ου ἤ τοῦ 15ου ἔτους τῆς ἡλικίας αὐτῆς, τρεφομένη μέν ξενοπρεπῶς ὑπό τοῦ Ἀρχαγγέλου Γαβριήλ μέ τροφήν οὐράνιον, καθώς μᾶς ἱστορεῖ ὁ Ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης εἰς τόν Συναξαριστήν του (Νοεμβρίου 21).
Καί τότε ὡς τελεία κόρη, ἐκ κοινῆς τῶν ἱερέων βουλῆς, τῶν γονέων αὐτῆς ἤδη πρό τριῶν ἐτῶν τεθνηκότων, παρεδόθη εἰς τόν μνήστορα Ἰωσήφ, ἵνα ἐκεῖνος ὑπάρχῃ φύλαξ καί μάρτυς τῆς παρθενίας αὐτῆς, καί ἵνα ὑπηρετήσῃ τόσον τόν ἄσπορον τόκον της, ὅσον καί τήν εἰς Αἴγυπτον φυγήν, καί τήν ἀπ’ ἐκείνης ἐπάνοδον εἰς γῆν Ἰσραήλ μετά τήν σάρκωσιν καί Γέννησιν τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ.
Καθώς ἱστορεῖ ὁ Ἱππόλυτος ὁ Θηβαῖος (ὁ Νέος) ἐν τῷ «Χρονικῷ Συντάγματι», ἀφοῦ ἐμνηστεύθη ὁ Ἰωσήφ τήν Παρθένον, παρῆλθον τέσσαρες μῆνες, καί ἔπειτα εὐηγγελίσθη ἡ Θεοτόκος.
Ἀπό τόν καταχωρηθέντα ἐπίσης εἰς τήν «Εὐαγγελικῇ Σάλπιγγα» περίφημον Γ ́Λόγον εἰς τό Γενέσιον τῆς Θεομήτορος, διασκευασθέντα κατά φράσιν, ἀποσπῶμεν τό κατωτέρω ἐγκώμιον, ὅπερ ἀπευθυνόμενον πρός τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον, λέγει χαρακτηριστικῶς: «Χαῖρε Ἀειπάρθενε Κόρη, ὅτι Σύ ἐφάνης τῶν Προφητῶν τό κήρυγμα, καί τῶν προφητευομένων πλήρωμα καί σφράγισμα».
Σχετικόν εἶναι καί τό Τροπάριον τῆς γ ́ ᾠδῆς τοῦ προεορτίου Κανόνος τῆς Γεννήσεως τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου (Σεπτεμβρίου 7): ἦχος δ ́. «Νόμου προχαράγματα σέ προεδήλωσαν Κόρη· τόν νομοδότην σύ γάρ, νομίμων δίχα ἐν γαστρί, κυοφορεῖς τηροῦντάς σε, ὑπέρ λόγον ἄφθορον ἀμίαντον».
Τῶν προφητευομένων πλήρωμα καί σφράγισμα ὄντως ἡ Κυρία Θεοτόκος καί νόμου προχαράγματα, προεσήμανον τήν χάριν αὐτῆς διά τήν λύτρωσιν ἡμῶν ἐκ τῆς ἀρχαίας κατάρας καί τήν σωτηρίαν ὁλοκλήρου τοῦ ἀθρωπίνου γένους. Ἰδού καί ἕτερα ὀλίγα ἐξ ὅσων προεῖπον οἱ Προφῆται περί αὐτῆς καί τινα γραφέντα μετά ταῦτα εἰς τά Πατερικά κείμενα:
√ Ἡ Θεοτόκος εἶναι ἡ ἁγία ἐκείνη γῆ, διά τήν ὁποίαν εἶπεν ὁ Θεός εἰς τόν Μωϋσῆν: «λῦσαι τό ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου, ὁ γάρ τόπος, ἐφ’ ὅν σύ ἔστηκας, γῆ ἁγία ἐστί» ( Ἔξ. γ ́, 5).
√ Διά τήν Θεοτόκον ὁμιλεῖ ὁ Προφητάναξ Δαβίδ εἰς τόν μδ ́(44ον) Ψαλμόν, ὅστις ἀποτελεῖ μίαν τῶν σημαντικωτέρων Προφητικῶν καί Μεσσιανικῶν περικοπῶν τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ἀναφερομένων μέ ἀπόλυτον σαφήνειαν εἰς τό πρόσωπον αὐτῆς. Καί πάλιν ὁ ἴδιος: «Καί ἡ γῆ δώσει τόν καρπόν αὐτῆς» (Ψαλ. πδ ́, 13). Καί ἡ γῆ ἀκόμη ἐκείνη, εἰς τήν ὁποίαν ἐφάνη ὁ Θεός κατά τόν Ἱερεμίαν εἰς τόν Βαρούχ: «Οὗτος ὁ Θεός ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρός αὐτόν» (Βαρ. γ ́, 36)· μετά δέ ταῦτα: «ἐπί γῆς ὤφθη» (Βαρ. γ ́, 38). Καί ὁ Ἡσαΐας: «πλήρης πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ» ( Ἡσ. στ ́, 3).
√ Τήν Θεοτόκον προεδήλου ἡ ῥάβδος τοῦ Ἀαρών ἡ βλαστήσασα, περί τῆς ὁποίας λέγει ὁ μεγαλοφωνώτατος Ἡσαΐας: «ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαί, καί ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται» ( Ἡσ. ια ́, 1). Καί ἀλλαχοῦ ὁ ἴδιος: «ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανές τό ὄρος Κυρίου» ( Ἡσ. β ́, 2).
√ Τήν Θεοτόκον προεδήλου καί ὁ ἔνδροσος πόκος τοῦ Γεδεών, λέγων: «καταβήσεται ὡς ὑετός ἐπί πόκον καί ὡσεί σταγών ἡ στάζουσα ἐπί τήν γῆν» (Ψαλμ. οα ́, 6).
√ Τήν Θεοτόκον ὠνόμασεν ὁ Ἀββακούμ: «ὄρος δασύ καί κατάσκιον» (Ἀββ. γ ́, 2), διά τάς ἀρετάς αὐτῆς.
√ Διά τήν Θεοτόκον προεῖπεν ὁ Δανιήλ: «ὄρος ἀλατόμητον, ἐξ οὗ ἐτμήθη λίθος ἄνευ χειρός», ὁ Χριστός δηλ. ἄνευ σπορᾶς ἀνδρός (Δαν. β ́, 34).
√ Ἡ Θεοτόκος εἶναι ἡ ἑπτάφωτος λυχνία, τήν ὁποίαν εἶδεν ὁ Προφήτης Ζαχαρίας (Ζαχ. θ ́, 15), καί ἡ λαβίς ἡ τόν θεῖον ἄνθρακα φέρουσα, ἥν εἶδεν ὁ Ἡσαΐας ( Ἡσ. στ ́, 1).
√ Τήν Θεοτόκον προεδήλουν «αἱ πλάκες τοῦ νόμου, ἡ κιβωτός ἡ ἁγία καί τά Χερουβίμ» ( Ἑβρ. θ ́, 1-7 καί Τροπάριον ε ́ τῆς δ ́ ᾠδῆς τοῦ β ́ Κανόνος τῆς Ἀκολουθίας τῆς Καταθέσεως τῆς Τιμίας Ζώνης, Αὐγούστου 31).
√ Ἡ Θεοτόκος εἶναι «ἡ τράπεζα ἡ ἁγία, ἡ τόν οὐράνιον ἄρτον ἔχουσα» (ἐγκώμιον Ἁγίου Ἐπιφανίου Κύπρου εἰς τήν Θεοτόκον).
√ Ἡ Θεοτόκος εἶναι «τό θεῖον ἱλαστήριον, ἡ σκηνή ἡ ἁγία, καί σχεδόν ὅλων τῶν Προφητῶν τό κήρυγμα» (ἐκ τῆς Ἀκολουθίας τῶν Εἰσοδίων, Νοεμβρίου 21).
√ Ἡ Θεοτόκος εἶναι ἡ Βασίλισσα ἡ δεδοξασμένη, διά τήν ὁποίαν λέγει ὁ Δαβίδ: «παρέστη ἡ βασίλισα ἐκ δεξιῶν σου ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη, πεποικιλμένη» (Ψαλμ. μδ ́, 10).
√ Ἡ Θεοτόκος εἶναι ἡ θυγάτηρ, ἥτις ὑπερέβη ἁπάσας τάς λοιπάς κατά τόν Σολομῶντα: «πολαί θγατέρες ἐκτήσαντο δόξαν, πολλαί ἐποίησαν δύναμιν, σύ δέ ὑπέρκεισαι καί ὑπερῆρας πάσας» (Παροιμ. κθ ́, 29).
√ Διά τήν Μετάστασιν τῆς Θεοτόκου λέγεται εἰς τό ᾎσμα: «Τίς αὕτη ἡ ἀναβαίνουσα λελευκανθεῖσα;» (Σοφ. Σολ. η ́, 5).
√ Καί εἰς τό Ἱερόν Εὐαγγέλιον: «πῶς ἔσταί μοι τοῦτο ἐπεί ἄνδρα οὐ γινώσκω;» (Λουκ α ́, 24).
Εἰς τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον ἀναφέρονται, λοιπόν, τῶν Προφητῶν αἱ ῥήσεις καί τά αἰνίγματα. Εἰς αὐτήν αἱ προτυπώσεις καί τά προχαράγματα τῆς καινῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς. Ἡ χάρις αὐτῆς εἴθε νά λυτρώσῃ τό Χριστώνυμον ἀνθρώπινον γένος καί ἐκ τῶν νεοφανῶν Ἀντιχρίστων προχαραγμάτων, τά ὁποῖα προσπαθοῦν ὡρισμένοι νά ἐπιβάλλουν εἰς τόν Ὀρθόδοξον κόσμον, διά νά μολύνουν τήν πίστιν του, συμφώνως καί μέ τήν πρό 40ετίας σχεδόν γραφεῖσαν ἰδιόχειρον ἐπιστολήν τοῦ Ὁσίου Παϊσίου τοῦ Ἁγιορείτου (*).
(*) Βλ. Γέροντος Μαξίμου Ἰβηρίτου, Ὁ Ὅσιος Παΐσιος ὁ Ἁγιορείτης καί τά σημεῖα τῶν καιρῶν. [Ὑπομνηματικά σχόλια πρός ἐπίῤῥωσιν τῆς ἀληθείας τῶν λόγων του!], ἱστοσελ. «Τάς θύρας τάς θύρας», 28. 9.2026/»Ἀκτῖνες», 29.9.2026/»Χώρα τοῦ Ἀχωρήτου», 29.6.2026/»Φίλοι Ἁγίου Παϊσίου Ἁγιορείτου, Facebook»/» Ὀρθόδοξη Φωνή», 2.10.2026).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου