Ἡ ἱστορικὴ παραδοξότης τῆς μεταχριστιανικῆς Δύσεως

 

Ἡ ἱστορικὴ παραδοξότης τῆς μεταχριστιανικῆς Δύσεως

Τοῦ κ. Δημητρίου Λογοθέτη, θεολόγου

   Ἡ ἱστορικὴ πορεία τοῦ δυτικοῦ πολιτισμοῦ εἶναι ἄρρηκτα συνυφασμένη μὲ τὸν χριστιανισμό. Οἱ θεσμοί, τὸ δίκαιο, ἡ ἔννοια τοῦ προσώπου, ἡ ἀτομικὴ ἐλευθερία, ἀκόμη καὶ ἡ ἴδια ἡ ἰδέα τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων διαμορφώθηκαν μέσα ἀπὸ τὸ χωνευτήρι τῆς χριστιανικῆς ἀνθρωπολογίας. Παρὰ ταῦτα, στὸν 21ο αἰῶνα, παρατηρεῖται ἕνα φαινόμενο πρωτοφανοῦς ἱστορικῆς εἰρωνείας: τὸ ἴδιο τὸ πολιτισμικὸ περιβάλλον ποὺ γεννήθηκε καὶ ἀνδρώθηκε στοὺς κόλπους τῆς χριστιανικῆς παραδόσεως ἀναπτύσσει μιὰ βαθειὰ συστημικὴ δυσανεξία ἀπέναντι στὶς ἀξίες ποὺ τὸ θεμελίωσαν.

   Στὴν δημόσια σφαῖρα ἐπικρατεῖ ἡ ἀντίληψη ὅτι οἱ διωγμοὶ ἐναντίον τῶν χριστιανῶν ἀποτελοῦν εἴτε ἕνα μακρινὸ ἱστορικὸ κατάλοιπο τῶν πρώτων ῥωμαϊκῶν αἰώνων εἴτε μιὰ τραγικὴ πραγματικότητα ποὺ περιορίζεται ἀποκλειστικὰ σὲ ἀπολυταρχικὰ καθεστῶτα καὶ θεοκρατικὲς κοινωνίες τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, τῆς Ἀσίας ἢ τῆς Ὑποσαχάριας Ἀφρικῆς. Στὸν δυτικὸ κόσμο, ἡ ἐπικρατοῦσα ῥητορικὴ αὐτοπροσδιορίζεται ὡς προπύργιο τῆς ἀνεκτικότητας, τοῦ πλουραλισμοῦ καὶ τῆς προστασίας τῶν μειονοτήτων. Ὡστόσο, κάτω ἀπὸ τὴν ἐπιφάνεια τῶν φιλελεύθερων διακηρύξεων, συντελεῖται ἕνας διαφορετικός, ἀθόρυβος, ἀλλὰ ἐξίσου συντριπτικὸς διωγμός: ὁ διωγμὸς τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀκύρωσης, τῆς κοινωνικῆς περιθωριοποίησης καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ στραγγαλισμοῦ.

   Τὸ φαινόμενο τῶν ἐργαζομένων ποὺ ἀπολύονται ἢ ὑφίστανται πειθαρχικὲς διώξεις, ἐπειδὴ ἐκφράζουν ἀνοικτὰ τὴν πίστη τους δὲν ἀποτελεῖ μεμονωμένο σύμπτωμα ὑπερβάλλοντος ζήλου κάποιων στελεχῶν διοίκησης. Ἀποτελεῖ σύμπτωμα μιᾶς ῥιζικῆς μετατόπισης στὴν ἔννοια τῆς δημόσιας σφαίρας, ὅπου ἡ ἀπαίτηση γιὰ ἰδεολογικὴ συμμόρφωση ὑποκαθιστᾷ τὴν ἐλευθερία τῆς συνειδήσεως.

Ἡ ὑπόθεση τοῦ κορυφαίου Κροάτη ἐπαγγελματία παίκτη καὶ προπονητῆ esports, Luka “Perkz” Perković (28 ἐτῶν), ἀναδεικνύει τὸ πῶς ἡ σύγχρονη βιομηχανία τοῦ θεάματος καὶ τῆς ψηφιακῆς ψυχαγωγίας ἐπιβάλλει αὐστηροὺς κώδικες ἰδεολογικῆς εὐθυγράμμισης. Ὁ Perkz, ἕνα ἀπὸ τὰ πλέον ἀναγνωρίσιμα ὀνόματα στὸν χῶρο τοῦ League of Legends (ἠλεκτρονικὸ παιχνίδι μὲ ἑκατομμύρια παῖκτες καὶ ἐπενδυτὲς ἀνὰ τὸν κόσμο) διεθνῶς, εἶδε τὴν συνεργασία του μὲ τὸν ἱστορικὸ ὀργανισμὸ G2 Esports νὰ διακόπτεται βίαια.

   Ἡ αἰτία δὲν ἀφοροῦσε τὴν ἀγωνιστική του ἐπίδοση, τὴν ἐπαγγελματική του συν­έπεια ἢ τὴν συμπεριφορά του ἐντὸς τῆς ὁμάδος. Ἀφοροῦσε δημόσιες τοποθετήσεις του στὰ μέσα κοινωνικῆς δικτύωσης, ὅπου ἐξέφρασε παραδοσιακὲς χριστιανικὲς καὶ ἠθικὲς πεποιθήσεις, τοποθετούμενος ξεκάθαρα ἐνάντια στὴν ἄμβλωση, τὴν ὁποία χαρακτήρισε ὡς ἀφαίρεση ἀνθρώπινης ζωῆς, καὶ ἐπικαλούμενος θεολογικὲς ἀρχὲς γιὰ τὴν δομὴ τῆς οἰκογένειας καὶ τὴν ἱερότητα τῆς ζωῆς.

   Ἡ ἀντίδραση τῆς ψηφιακῆς κοινότητας καὶ τῶν ἑταιρικῶν χορηγῶν ὑπῆρξε ἀκαριαία. Ὁ ὀργανισμὸς τῆς G2, εὐάλωτος στὶς πιέσεις τῶν διαφημιστῶν καὶ στὴν λογικὴ τοῦ «cancel culture», ἀπομάκρυνε τὸν ἀθλητή, κρίνοντας ὅτι οἱ παραδοσιακὲς χριστιανικὲς θέσεις εἶναι ἀσυμβίβαστες μὲ τὸ ἑταιρικὸ προφὶλ τῆς συμπερίληψης. Τὸ παράδειγμα τοῦ Perkz εἶναι ἀποκαλυπτικό: στὸν τομέα τῶν νέων τεχνολογιῶν καὶ τοῦ ψηφιακοῦ ἀθλητισμοῦ, ἡ δημόσια ὁμολογία τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας θεωρεῖται ἀσυγχώρητη αἵρεση ποὺ τιμωρεῖται μὲ ἐπαγγελματικὸ ἐξοστρακισμό.

    Ὁ χῶρος τῆς παιδείας ἀποτελεῖ τὸ κατεξοχὴν πεδίο, ὅπου ἡ σύγκρουση προσλαμβάνει βαθειὲς ὑπαρξιακὲς διαστάσεις. Ἡ ὑπόθεση τῆς Sarah Morse (66 ἐτῶν) στὸ Ἡνωμένο Βασίλειο ἀποτελεῖ χαρακτηριστικὸ παράδειγμα. Μιὰ ἀφοσιωμένη καθολικὴ ἐκπαιδευτικὸς μὲ πολυετῆ προσφορὰ βρέθηκε ἐκτὸς σχολείου, ἐπειδὴ κλήθηκε ἀπὸ μαθητές της νὰ ἀπαντήσει σὲ αὐθόρμητες ἐρωτήσεις ἠθικοῦ καὶ κοινωνικοῦ περιεχομένου. Ἡ Morse δὲν προσηλύτισε οὔτε ἐπέβαλε τὶς ἀπόψεις της· ἀπάντησε μὲ εἰλικρίνεια, ἐκθέτοντας τὴν διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας γιὰ τὴν ζωὴ καὶ τὴν ἠθικὴ τάξη. Ἡ διεύθυνση τοῦ σχολείου θεώρησε ὅτι ἡ παράθεση τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας παραβιάζει τὴν «οὐδετερότητα» καὶ τὴν «ψυχολογικὴ ἀσφάλεια» τῶν μαθητῶν, ὁδηγώντας την στὴν ἀπόλυση.

   Στὸ ἴδιο ἀκριβῶς μῆκος κύματος κινεῖ­ται ἡ πολύχρονη δικαστικὴ μάχη τῆς Kristie Higgs (48 ἐτῶν), βοηθοῦ διδασκαλίας, ἡ ὁποία ἀπολύθηκε, ἐπειδὴ κοινοποίησε στὸν προσωπικό της λογαριασμὸ στὸ Facebook ἄρθρα ποὺ ἐξέφραζαν ἀνησυχία γιὰ τὴν εἰσαγωγὴ θεωριῶν ταυτότητας φύλου στὴν πρωτοβάθμια ἐκπαίδευση, ἐπικαλούμενη τὴν βιβλικὴ διδασκαλία «ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς» (Γέν. 1:27). Ἡ ὑπόθεση τῆς Higgs κατέδειξε ὅτι ἡ ἔκφραση παραδοσιακῶν χριστιανικῶν πεποιθήσεων, ἀκόμη καὶ στὸν ἰδιωτικὸ ψηφιακὸ χῶρο ἑνὸς πολίτη, ἀρκεῖ γιὰ νὰ κριθεῖ κάποιος «ἀκατάλληλος» γιὰ ἐργασία.

Ἴσως ἡ πιὸ ἀνησυχητικὴ ἔκφανση τοῦ φαινομένου εἶναι ἡ εἰσχώρηση αὐτῆς τῆς νοοτροπίας ἐντὸς τῶν ἴδιων τῶν θεολογικῶν ἱδρυμάτων. Ὁ Δρ. Aaron Edwards (39 ἐτῶν), διακεκριμένος λέκτορας θεολογίας στὸ Cliff College τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου, ἀπολύθηκε ἐπειδὴ ὑποστήριξε δημόσια ὅτι ἡ υἱοθέτηση τῆς κοσμικῆς σεξουαλικῆς ἠθικῆς ἀπὸ τὶς χριστιανικὲς ὁμολογίες συνιστᾷ θεολογικὴ ἔκπτωση καὶ προδοσία τοῦ Εὐαγγελίου.

Τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἀπόλυση ἑνὸς θεολόγου ἀπὸ ἕνα ὑποτίθεται χριστιανικὸ ἵδρυμα ἐπικυρώθηκε μὲ τὸ ἐπιχείρημα ὅτι «ἔβλαψε τὴν φήμη τοῦ κολλεγίου» καὶ διετάραξε τὴν σχέση του μὲ τὴν σύγχρονη κοινωνία, ἀποδεικνύει ὅτι ὁ ἑταιρικὸς συμβιβασμὸς ἔχει διαβρώσει ἀκόμη καὶ τοὺς θεσμοὺς ποὺ εἶχαν ὡς ἀποστολὴ τὴν διαφύλαξη τῆς πίστεως. Ἡ περίπτωση Edwards ἀποκαλύπτει ὅτι ἡ ἀπαίτηση γιὰ συμμόρφωση δὲν ἔρχεται μόνο ἀπὸ ἔξω, ἀλλὰ λειτουργεῖ πλέον καὶ ἐκ τῶν ἔσω, ὡς αὐτολογοκρισία τῆς ἴδιας τῆς θεολογικῆς ἔρευνας.

Γιὰ νὰ κατανοηθεῖ ἡ φύση αὐτῶν τῶν φαινομένων, ὀφείλει νὰ ἀνατρέξει κανεὶς στὴν ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας καὶ νὰ ἀντιληφθεῖ τὴν μεταβολὴ τῆς μεθοδολογίας τοῦ διωγμοῦ.

Στοὺς πρώτους αἰῶνες, οἱ Ῥωμαῖοι αὐτοκράτορες δὲν ἐνδιαφέρονταν γιὰ τὸ τί πίστευε ὁ χριστιανὸς στὰ κατάβαθα τῆς καρδιᾶς του. Ἀπαιτοῦσαν μιὰ ἁπλή, τυπικὴ πράξη δημόσιας ὑποταγῆς. Ἡ ἄρνηση αὐτῆς τῆς πράξεως δὲν ἑρμηνευόταν ὡς θεολογικὴ διαφωνία, ἀλλὰ ὡς πολιτικὴ ἀνυπακοή, ὡς προδοσία ἀπέναντι στὴν ἑνότητα τοῦ κράτους.

Στὴν σύγχρονη μεταχριστιανικὴ Δύση, ὁ μηχανισμὸς εἶναι ἀνατριχιαστικὰ παρόμοιος. Οἱ σύγχρονες πολυεθνικὲς ἑταιρεῖες, οἱ ἐκπαιδευτικοὶ ὀργανισμοὶ καὶ οἱ κρατικὲς ὑπηρεσίες δὲν ζητοῦν ἀπὸ τὸν χριστιανὸ νὰ ἀποκηρύξει ἐπίσημα τὸν Χριστό. Ζητοῦν ὅμως νὰ προσφέρει θυμίαμα στοὺς σύγχρονους βωμοὺς τῆς ἀπόλυτης σχετικοκρατίας, τῆς ὑποχρεωτικῆς ἀποδοχῆς ἰδεολογημάτων ποὺ συγκρούονται μὲ τὴν χριστιανικὴ ἀνθρωπολογία καὶ τῆς σιωπῆς μπροστὰ στὴν ἀδικία.

Ὅταν ὁ χριστιανὸς ἀρνεῖται νὰ προβεῖ σὲ αὐτὴν τὴν συμβολικὴ πράξη ὑποταγῆς —ὅταν δηλαδὴ ὁμολογεῖ τὴν ἀλήθεια ὅπως ὁ Perkz, ἡ Morse ἢ ὁ Edwards— ἡ ποινὴ δὲν εἶναι ὁ ἀποκεφαλισμός, ἀλλὰ ὁ οἰκονομικὸς στραγγαλισμός. Ἡ στέρηση τῆς ἐργασίας στὴν σύγχρονη κοινωνία ἰσοδυναμεῖ μὲ στέρηση τῶν μέσων ἐπιβίωσης, καταστροφὴ τῆς οἰκογενειακῆς σταθερότητας καὶ κοινωνικὴ ἀπαξίωση. Πρόκειται γιὰ ἕνα ἐξελι­γμένο, πολιτισμένο μαρτύριο, τὸ ὁποῖο δὲν παράγει ἥρωες στὰ μάτια τῆς μάζας, ἀλλὰ «παρίες» καὶ «μισαλλόδοξους».

Ἕνα ἀπὸ τὰ ἰσχυρότερα ἰδεολογικὰ ὅπλα ποὺ χρησιμοποιοῦνται ἐναντίον τῶν χριστιανῶν ἐργαζομένων εἶναι ἡ ἔννοια τῆς «οὐδετερότητας» τοῦ ἐπαγγελματικοῦ χώρου. Ὑποστηρίζεται ὅτι ἡ ἐργασία πρέπει νὰ εἶναι ἀπογυμνωμένη ἀπὸ κάθε θρησκευτικὴ ἀναφορά, ὥστε νὰ διασφαλίζεται ἡ ἁρμονικὴ συνύπαρξη.

Ἀπὸ τὴν ἄποψη τῆς Κοινωνικῆς Θεολογίας, αὐτὴ ἡ θέση ἀποτελεῖ ἕνα ἐπικίνδυνο μῦθο. Δὲν ὑπάρχει ἰδεολογικὸ κενό. Ὁ χῶρος ποὺ ἐκκενώνεται ἀπὸ τὴν χριστιανικὴ πίστη δὲν μένει ποτὲ οὐδέτερος· καταλαμβάνεται ἄμεσα ἀπὸ ἄλλες, κοσμικὲς ὀντολογίες καὶ ἰδεολογίες. Ἡ ἀπαίτηση γιὰ «οὐδετερότητα» καταλήγει στὴν πράξη νὰ εἶναι ἡ ἀπαίτηση γιὰ ἀποδοχὴ ἑνὸς ἐπιθετικοῦ, μηδενιστικοῦ σχετικισμοῦ, ὁ ὁποῖος αὐτοανακηρύσσεται ὡς ἡ μόνη ἔγκυρη δημόσια ἠθική.

Ὁ σύγχρονος καπιταλισμὸς τῶν πολυεθνικῶν ἔχει υἱοθετήσει μιὰ συγκεκριμένη ἀτζέντα «κοινωνικῆς εὐθύνης», ἡ ὁποία λειτουργεῖ ὡς προπέτασμα καπνοῦ γιὰ τὴν ἀπόκρυψη σκληρῶν ἐργασιακῶν πρακτικῶν. Μέσα σὲ αὐτὸ τὸ πλαίσιο, ἡ ἀπόλυση ἑνὸς πιστοῦ χριστιανοῦ λειτουργεῖ ὡς μιὰ ἀνέξοδη ἐπίδειξη «προοδευτικότητας» γιὰ τὴν ἑταιρεία, ἡ ὁποία σπεύδει νὰ ἱκανοποιήσει τὸν ὄχλο τῶν μέσων κοινωνικῆς δικτύωσης, γιὰ νὰ διατηρήσει τὸ μετοχικό της κεφάλαιο καὶ τὴν διαφημιστική της ἑλκυστικότητα.

Ὁ ἐργαζόμενος παύει νὰ κρίνεται μὲ βάση τὴν ἐργατικότητα, τὴν τιμιότητα, τὴν ἐπαγγελματικὴ ἐπάρκεια καὶ τὴν εὐγένειά του. Κρίνεται μὲ βάση τὸν βαθμὸ συμμόρφωσής του μὲ τὶς κυρίαρχες ἰδεολογικὲς νόρμες. Αὐτὴ ἡ μετατροπὴ τοῦ ἐργασιακοῦ χώρου σὲ δικαστήριο φρονημάτων συνιστᾷ μιὰ νέα μορφὴ ὁλοκληρωτισμοῦ, ὅπου ἡ οἰκονομικὴ ἐξουσία διεκδικεῖ τὸν ἀπόλυτο ἔλεγχο τῆς συνείδησης τοῦ ἀνθρώπου.

Ἡ Καινὴ Διαθήκη δὲν ἀφήνει περιθώρια γιὰ αὐταπάτες. Ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς προειδοποίησε τοὺς μαθητές Του μὲ ἀπόλυτη σαφήνεια:

«Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει· ὅτι δὲ ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστέ, ἀλλ’ ἐγὼ ἐξελεξάμην ὑμᾶς ἐκ τοῦ κόσμου, διὰ τοῦτο μισεῖ ὑμᾶς ὁ κόσμος» (Ἰωάν. 15:19).

Ὁ διωγμὸς δὲν ἀποτελεῖ παρέκκλιση ἢ ἱστορικὸ ἀτύχημα γιὰ τὸν χριστιανό· ἀποτελεῖ τὴν φυσιολογικὴ συνέπεια τῆς παρουσίας τῆς ἀλήθειας μέσα σὲ ἕνα κόσμο ποὺ δομεῖται πάνω στὸ ψεῦδος καὶ τὴν ἰδιοτέλεια. Ἡ ὁμολογία τῆς πίστεως δὲν εἶναι μιὰ ἐπιλογὴ πολυτελείας γιὰ περιόδους εἰρήνης, ἀλλὰ ὀντολογικὴ ἀνάγκη τοῦ πιστοῦ:

«Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς» (Ματθ. 10:32).

Ἂν καὶ ἀπὸ τὰ παραπάνω παραδείγματα δὲν εἶναι ὅλα τὰ πρόσωπα Ὀρθόδοξοι χριστιανοί, ἐν τούτοις, μέσα στὸ δικό τους περιβάλλον καὶ τὴν τοπική τους παράδοση, κατόρθωσαν νὰ ἀρθρώσουν λόγο ἀληθείας, γεγονὸς ποὺ τοὺς ἐπέφερε προσωπικὸ κόστος.

Ὁ χριστιανισμὸς στὴν Δύση βρίσκεται ἀναμφίβολα σὲ κατάσταση πολιορκίας. Τὸ γεγονὸς ὅτι αὐτὸ συμβαίνει μέσα σὲ κοινωνίες ποὺ οἰκοδομήθηκαν πάνω στὰ θεμέλια τῶν καθεδρικῶν ναῶν, τῶν μοναστηριῶν καὶ τῆς χριστιανικῆς φιλοσοφίας, καθιστᾷ τὴν κατάσταση τραγική. Οἱ ἀπολύσεις ἐργαζομένων, ἡ φίμωση ἀκαδημαϊκῶν, ὁ ἐξοστρακισμὸς ἀθλητῶν καὶ ἡ περιθωριοποίηση ἁπλῶν ἀνθρώπων τοῦ μόχθου ἀποδεικνύουν ὅτι ὁ σταυρὸς παραμένει «Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον, Ἕλλησι δὲ μωρία» (Α΄ Κορ. 1:23).

Ὡστόσο, ἡ ἱστορία τῆς θεολογίας διδάσκει ὅτι κάθε φορὰ ποὺ ὁ κόσμος θεώρησε πὼς ξεμπέρδεψε ὁριστικὰ μὲ τὸν χριστιανισμὸ μέσῳ τῆς καταστολῆς, ἡ πίστη ἀναγεννιόταν μέσα ἀπὸ τὶς στάχτες της μὲ μεγαλύτερη καθαρότητα καὶ δύναμη. Ὁ ἀναγκαστικὸς καθαρμὸς ἀπὸ τὸν κοσμικὸ ἐφησυχασμὸ ἀπαλλάσσει τὴν Ἐκκλησία ἀπὸ τοὺς συμβιβασμοὺς καὶ τὴν ἀναγκάζει νὰ ἐπιστρέψει στὴν αὐθεντική, εὐαγγελική της ταυτότητα.

Τὸ σκοτάδι τῆς ἰδεολογικῆς ἐπιβολῆς μπορεῖ νὰ μοιάζει πανίσχυρο μέσα στοὺς λαμπεροὺς οὐρανοξύστες τῶν πολυεθνικῶν, ἀλλὰ ἡ ὑπόσχεση παραμένει ἀκατάλυτη στοὺς αἰῶνες: «τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν» (Ἰωάν. 1:5).

orthodoxostypos