Αἵρεσις, Σχίσμα καὶ Παρασυναγωγὴ

 

Αἵρεσις, Σχίσμα καὶ Παρασυναγωγὴ

Τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Ἀντινόης Παντελεήμονος

   Ἐπειδὴ τὸν τελευταῖο καιρὸ παρακολουθοῦμε τὴν ἐπίδραση τῆς Οἰκουμενιστικῆς κίνησης ἐπάνω στοὺς Κληρικοὺς καὶ λαϊκοὺς θεολόγους, γι’ αὐτό, ἂς δοῦμε πῶς οἱ Ἅγιοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας ἀντιμετώπισαν τὶς αἱρέσεις, τὰ σχίσματα καὶ τὶς παρασυναγωγὲς μὲ ἰδιαίτερη αὐστηρότητα, θεωρώντας τες ὡς τὴ μεγαλύτερη πνευματικὴ ἀπειλὴ γιὰ τὴ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ γνώμη τους διαμορφώνεται πάνω στὴν ἀρχὴ ὅτι παραχαράσσουν τὴν Ἀλήθεια τοῦ Χριστοῦ, διασπᾶ τὸ Σῶμα τῆς Ἐκκλησίας καὶ στερεῖ ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο τὴ Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

1. Γιὰ τὴν αἵρεση ὁ Ἅγιος Εἰρηναῖος τῆς Λυὼν τονίζει ὅτι οἱ αἱρετικοὶ «προσφέρουν δηλητήριο ἀναμεμειγμένο μὲ μέλι». Παρομοιάζει τὴν αἵρεση μὲ παραχαραγμένο νόμισμα ποὺ ἐξωτερικὰ μοιάζει μὲ τὴν ἀλήθεια, ἀλλὰ ἐσωτερικὰ ὁδηγεῖ στὴν πνευματικὴ ἀπώλεια.

Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος: Θεωρεῖ τὴν αἵρεση χειρότερη ἀπὸ τὴν κακὴ ζωή. Ἀναφέρει χαρακτηριστικὰ ὅτι τὸ νὰ διασπᾶ κανεὶς τὴν Ἐκκλησία μὲ αἱρέσεις καὶ σχίσματα εἶναι ἐξίσου σοβαρὸ ἁμάρτημα μὲ τὸ νὰ πέφτει σὲ βαριὲς ἠθικὲς ἁμαρτίες, διότι προσβάλλει τὴν ἴδια τὴν ἑνότητα τῆς Πίστεως.

2. Οἱ Ἅγιοι διαχωρίζουν αὐστηρὰ τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὴν πλάνη. Ἡ στάση ἀπέναντι στοὺς αἱρετικοὺς εἶναι: Ἀγάπη στὸ πρόσωπο, μῖσος στὴν πλάνη.

Ὁ Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής: «Ἐγὼ δὲν εὔχομαι νὰ πάθουν κακὸ οἱ αἱρετικοί, οὔτε χαίρομαι γιὰ τὸ κακό τους… Ἀλλά, χαίρομαι καὶ συγχαίρω γιὰ τὴν ἐπιστροφή τους. Ὅμως, τὸ νὰ ὑποστηρίζει κανεὶς τὴν πλάνη δὲν εἶναι φιλανθρωπία, ἀλλὰ μῖσος γιὰ τὸν ἄνθρωπο».

Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός: Ὑπογραμμίζει ὅτι ὀφείλουμε νὰ ἀγαπᾶμε τοὺς πάντες ὡς εἰκόνες Θεοῦ, ἀλλὰ νὰ ἀποστρεφόμαστε τὴν κακοδοξία καὶ τὴ διδασκαλία ποὺ διαστρεβλώνει τὴν ἀλήθεια.

3. Ἡ αἵρεση, τὸ σχίσμα καὶ ἡ παρασυναγωγὴ ἀπομακρύνουν τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία.

Ὁ Ἅγιος Κυπριανὸς Καρχηδόνας: Διατύπωσε τὴν περίφημη θέση «Extra Ecclesiam nulla salus» (Ἐκτὸς Ἐκκλησίας δὲν ὑπάρχει σωτηρία). Σημειώνει ὅτι ὅποιος ἀποκόπτεται ἀπὸ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία λόγῳ αἵρεσης, παύει νὰ ἔχει τὸν Θεὸ Πατέρα, διότι δὲν ἔχει πλέον τὴν Ἐκκλησία Μητέρα.

Ὁ Ἅγιος Ἰγνάτιος ὁ Θεοφόρος: Προειδοποιεῖ τοὺς πιστοὺς νὰ μὴν ἀκολουθοῦν ὅσους εἰσάγουν ξένες διδασκαλίες, παρομοιάζοντάς τους μὲ «λύκους μὲ ἔνδυμα προβάτου» ποὺ ἀποσποῦν τὰ πρόβατα ἀπὸ τὴν ἀληθινὴ ποίμνη.

4. Γι’ αὐτὸ πρέπει ἡ στάση μας νὰ εἶναι ἀνυποχώρητη στάση στὰ Ὀρθόδοξα Δόγματα.

Ὁ Ἅγιος Μᾶρκος ὁ Εὐγενικός: Στὴ Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας τόνισε: «Οὐ χωρεῖ συγκατὰβασις εἰς τὰ τῆς Πίστεως» (Δὲν χωράει κανένας συμβιβασμὸς ἢ ὑποχώρηση σὲ θέματα Πίστεως). Γιὰ τοὺς Ἁγίους, τὰ δόγματα δὲν εἶναι φιλοσοφικὲς θεωρίες, ἀλλὰ ἡ ἐμπειρία τῆς ἀποκεκαλυμμὲνης ἀλήθειας.

Ὁ ἄπ. Παῦλος: «Αἱρετικὸ ἄνθρωπο μετὰ ἀπὸ μία καὶ δεύτερη νουθεσία νὰ τὸν ἀποφεύγεις» (Τίτ. 3:10).

Ὁ Μέγας Βασίλειος: Ἡ αἵρεση εἶναι πλήρης ἀποκοπὴ ἀπὸ τὴν Πίστη, σὲ ἀντίθεση μὲ τὸ σχίσμα ἢ τὴ παρασυναγωγή.

Ὁ Ἅγιος Νεκτάριος Πενταπόλεως: Ἡ αἵρεση γεννιέται ἀπὸ τὸν ἐγωισμὸ καὶ τὴν ὑπερηφάνεια τοῦ νοὸς ποὺ ἀρνεῖται νὰ ὑποταχθεῖ στὴν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας.

Ἡ βασικὴ θεολογικὴ καὶ κανονικὴ διάκριση μεταξὺ Αἵρεσης, Σχίσματος καὶ Παρασυναγωγῆς διατυπώθηκε μὲ τὴ μεγαλύτερη σαφήνεια στὸν 1ο Κανονικὸ Κανόνα τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, ὁ ὁποῖος ἐπικυρώθηκε ἀπὸ τὴν Πενθέκτη Οἰκουμενικὴ Σύνοδο καὶ ἀποτελεῖ τὴ βάση τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας.

1. Ἡ Αἵρεση (Πλήρης ἀποκοπὴ ἀπὸ τὴν Πίστη) Εἶναι ἡ πλήρης καὶ ἐσκεμμένη διαστρέβλωση ἢ ἄρνηση κάποιου θεμελιώδους δόγματος τῆς Χριστιανικῆς Πίστης. Οἱ αἱρετικοὶ ἔχουν ἀλλοιώσει τὴν ἴδια τὴν Ἀλήθεια περὶ Θεοῦ. Ἀποκόπτονται πλήρως ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία. Θεωροῦνται ἀλλότριοι πρὸς τὴν Πίστη, γι’ αὐτὸ καὶ τὸ βάπτισμά τους (ἀνάλογα μὲ τὴν περιπτωσιολογία τῶν Συνόδων) συχνὰ δὲν ἀναγνωρίζεται καί, ἂν ἐπιστρέψουν, ἀπαιτεῖται Ἀναβάπτιση ἢ Χρίσμα.
2. Τὸ Σχίσμα εἶναι ἡ ἀπόσχιση μίας ὁμάδας ἀπὸ τὴ διοικητικὴ καὶ εὐχαριστιακὴ κοινωνία τῆς Ἐκκλησίας, χωρὶς ὅμως νὰ ὑπάρχει δογματικὴ διαφορά. Ὀφείλεται συνήθως σὲ θέματα ἐκκλησιαστικῆς τάξης, πειθαρχίας, ἀμφισβήτησης τῆς ἐξουσίας ἑνὸς Ἐπισκόπου ἢ διαφωνίας σὲ κανονικὰ / διοικητικὰ ζητήματα (π.χ. ἡμερολογιακά). Οἱ σχισματικοὶ διατηροῦν τὰ ὀρθόδοξα δόγματα, ἀλλὰ ἁμαρτάνουν κατὰ τῆς ἑνότητας καὶ τῆς ἀγάπης. Ἡ ἀποκατάστασή τους, ὅταν μετανοήσουν, γίνεται ἠπιότερα.
3. Ἡ Παρασυναγωγὴ (Ἀντικανονικὴ σύναξη) Εἶναι ἡ δημιουργία μίας αὐτόνομης, ἀντικανονικῆς ὁμάδας πιστῶν ὑπὸ τὴν καθοδήγηση καθηρημένων ἢ ἀφορισμένων κληρικῶν, ἢ κληρικῶν ποὺ ἀρνοῦνται νὰ ὑποταχθοῦν στὸν κανονικό τους Ἐπίσκοπο. Δὲν ὑπάρχει οὔτε δο-γματικὴ διαφορὰ (ὅπως στὴν αἵρεση) οὔτε συγκροτημένο γενικότερο σχίσμα. Πρόκειται γιὰ τοπικὴ ἀνυπακοὴ καὶ ἀνταρσία μέσα στὴν ἴδια τὴν τοπικὴ Ἐκκλησία. Θεωρεῖται τὸ ἐλαφρότερο ἀπὸ τὰ τρία παράπτωμα, ἀλλὰ παραμένει σοβαρὸ κανονικὸ ἁμάρτημα. Ὅσοι συμμετέχουν σὲ παρασυναγωγὲς καλοῦνται σὲ μετάνοια καὶ ἐπιστρέφουν στὴν Ἐκκλησία ἁπλῶς μὲ ἐξομολόγηση καὶ ἀποκατάσταση τῆς τάξης.

orthodoxostypos