Πνευματική ἀνατομία τῆς ἐλευθεριότητος

Πνευματική ἀνατομία τῆς ἐλευθεριότητος

Τοῦ Ἀρχιμανδρίτου π. Μάρκου Κ. Μανώλη (†)

  Ἔχομε ἀπό τήν μιά τούς κανόνες τῆς Ἐκκλησίας μας καί ἀπό τήν ἄλλη τόν θαυμάσιο ἑρμηνευτή τῶν κανόνων, ἰδίως τῶν Δεσποτικῶν, Θεομητορικῶν ἑορτῶν, τόν Ἅγιο Νικόδημο τόν Ἁγιορείτη. Κάτι πού ἰδιαιτέρως βέβαια πρέπει νά προσέξουμε, γιατί τό λέγει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός καί τό ἀκούσαμε στούς ὕμνους ἀπόψε εἶναι ὅτι ὑπάρχει σημαντική διαφορά μεταξύ τοῦ πρώτου Ἀδάμ καί τοῦ δευτέρου Ἀδάμ.

 Ὁ πρῶτος Ἀδάμ ὁ πρωτόπλαστος, ὁ δεύτερος Ἀδάμ ὁ Χριστός μας. Καί ὁ μέν πρῶτος Ἀδάμ ἦτο ἁπλοῦς καί ἔπεσε κι᾿ ὅλας καί ἡμάρτησε, ἀλλά ὁ δεύτερος Ἀδάμ, ὁ Χριστός μας, ὅπως λέγει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, δέν εἶχε τίποτα ἀπό αὐτή τήν ἀφέλεια, νά πῆ κανείς, ἤ τήν ἀδυναμία τοῦ πρώτου Ἀδάμ. Ἦτο τέλειος Θεός, ὅπως ἀκούσαμε καί στήν ὑμνολογία, τέλειος Θεός ἡνωμένος μετά τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως «ἀσυγχύτως καί ἀδιαιρέτως» καί εἶχε ὅλη τήν θεότητα, εὐθύς ἀμέσως μέ τήν ἐνανθρώπησή Του.

Τό γεγονός ὅτι δέν ἐφανερώθη εὐθύς ἐξ ἀρχῆς ἡ ἕνωσή τους ἦτο μία οἰκονομία, ὅπως μᾶς λέγει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, διότι ἀλλοίμονο θἄτανε πολύ παράδοξο, ἕνα βρέφος τρόπον τινα καί ἐν συν­εχείᾳ ἕνα πολύ μικρό παιδί νά φανερώνη ὅλα αὐτά, τά ὁποῖα ἦσαν τῆς θεότητος. Μόλις δωδεκαετής, φανερώνει ἀρκετά βέβαια· «ἐξίσταντο ἐπί τῇ συνέσει καί ταῖς ἀποκρίσεσι αὐτοῦ» μέσα στόν ναό καί ἀργότερα ὁ Κύριος ἀποκαλύπτει ὅλο τό μεγαλεῖο τῆς θεότητος, ὅταν εἰσῆλθε στήν δημόσια δράση. Ἀλλά τό πλήρωμα τῆς θεότητος ἦτο εὐθύς ἐξ ἀρχῆς «ἅμα τῇ Συλλήψει, ἅμα τῇ Γεννήσει», ὅπως λέγει ὁ Ἅγιος Μάξιμος ὁ ὁμολογητής, ἡνώθη ἡ θεία μέ τήν ἀνθρωπίνη φύση, ὅπως ὁ σίδηρος μέ τήν φωτιά. Φωτιά ἡ θεία φύση, σίδηρος ἡ ἀνθρωπίνη φύση, ἀλλά ἡ ἀνθρωπίνη φύση ἐπυρακτώθη, ἡνώθη μέ τήν θεία καί γι᾿ αὐτό καί δέν ὑπετάσσετο στήν θεία φύση ἡ ἀνθρωπίνη φύση. Ἔτσι ἔχομε μιά προοδευτική φανέρωση, ἀποκάλυψη· δέν ἔχομε πρόοδο κατά τό ἀνθρώπινο. Ἐμεῖς λέμε «προέκοπτε σοφίᾳ καί ἡλικίᾳ καί χάριτι». Ὁ καθένας μας σάν ἄνθρωπος προκόπτει, στήν περίπτωση τοῦ Κυρίου μας, ὅπως ἑρμηνεύουν οἱ ἅγιοι Πατέρες καί τό ἐξήγησε τελευταίως ὁ π. Θεόκλητος σέ ἄρθρο του στόν «Ὀρθόδοξο Τύπο» αὐτή ἡ ἔννοια εἶναι ὅτι ἀπεκάλυπτε σύν τῷ χρόνῳ προοδευτικῶς ὁ Κύριος ὁ ὁποῖος τί; ἐφανέρωνε τήν θεότητά του, τό πλήρωμα κατά τό ἀνθρώπινον.

  Γι᾿ αὐτό ἡ χαρά τοῦ Συμεών ἦτο μεγίστη, διότι αὐτόν πού περίμενε τώρα αἰῶνες τόν εἶχε στήν ἀγκάλη του. Εἴδατε τί εἶπε, λέγε Συμεών ποιός εἶναι αὐτός πού κρατᾶς; ποιός εἶναι αὐτός; καί ἀρχίζει καί λέει: εἶσαι ὄχι ἁπλῶς ἕνα παιδάκι, ὄχι ἁπλῶς κάτι τό τυχαῖο πού θά προέκοπτε κλπ, ἀλλά ὁ ἀληθινός Θεός, ὅπως μᾶς εἶπε καί ὁ κ. Τσατσαρώνης στήν ἑρμηνεία.

  Σήμερα θά ἤθελα νά ἐντοπίσουμε τήν προσοχή μας σέ κάτι σημαντικό, τό ὁποῖο μᾶς ἦλθε ἐξ Ἁγίου Ὄρους καί τό δημοσιεύουμε στόν «Ὀρθόδοξο Τύπο» ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ στήν Ὑπαπαντή τοῦ Χριστοῦ μας. Ὁ μοναχός πού τό εὗρε αὐτό τό ἀπόσπασμα θέλει νά ὑπογραμμίση μιά μεγάλη ἀλήθεια, τήν ὁποία δυσ­­τυχῶς πολλοί θεολόγοι σήμερα νεορθόδοξοι κατά κάποιο τρόπο τήν ἀποφεύγουν νά τήν τονίσουν. Μιλᾶμε εὔκολα γιά τόν θεῖο ἔρωτα, τήν ἀγάπη πρός τόν Θεό καί πρός τόν πλησίον, ἀλλά δύσκολα γιά τά τῆς πτώσεως, τά τῆς ἁμαρτίας. Ἐπίσης δέν ἀναφέρουμε τά τῆς αἰωνίου κολάσεως, τίς τιμωρίες, αὐτά φαίνονται κηρύγματα, κατά κάποιο τρόπο, καθυστερημένα. Ἔχουμε μοντέρνους θεολόγους στήν ἐποχή μας, ὅπως καί ἕνας σέρβος Ἱερομόναχος, ὅταν σπούδαζε ἐδῶ, ἔχει γράψει ἕνα περισπούδαστο ἄρθρο καί ἔλεγε, πολλοί λέγουν «ἤγγικε γάρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» ἀλλά κόβουν, παραλείπουν τήν ἀρχή «μετανοεῖτε, ἤγγικε γάρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν». Αὐτό τό «μετανοεῖτε» δέν λέγεται, ἀλλά ἁπλῶς ὅτι ἔφθασε, ἔφθασε κάτι ξερό, ἀλλά ὑπάρχει καί μιά προηγουμένως προτροπή «μετανοεῖτε, ἤγγικε γάρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν». Ἔτσι καί ἐδῶ εὔκολα μιλοῦν πολλοί γιά τόν θεῖο ἔρωτα, ἀγάπη γιά τόν Χριστό, δύσκολα ὅμως γιά τήν ἁμαρτία, τήν σαρκική καί τήν αἰώνιο κόλαση, πού φέρνει αὐτή τήν τιμωρία καί τήν καταδίκη. Πάνω σ᾿ αὐτό λοιπόν, ἐπειδή πολύ ἐκτιμοῦν οἱ νεορθόδοξοι τόν Ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ ὡς ἕνα φωστήρα πραγματικά τῆς ὀρθοδοξίας μας, τό σχετικό ἀπόσπασμα ἔχει ὡς ἐξῆς καί αὐτό θά προσπαθήσουμε ν᾿ ἀναπτύξουμε ἀπόψε στήν ἀγάπη σας.

  «Βλέπετε ὅτι ἐξ αἰτίας τῶν πορνευόντων, λέγει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, θά κατεστρέφετο παλαιά ὁ κόσμος αὐτός, ἄν δέν διετηρεῖτο ἀπὸ τοὺς σωφρονοῦντας. Αὐτοί δέ οἱ ὁποῖοι δέν εἶναι ἄξιοι οὔτε τοῦ παρόντος κόσμου ἐφ᾿ ὅσον τόν μεταβάλλουν σὲ ἀκοσμία, πῶς δέν θά ἐξωσθοῦν καί ἀπό τόν μέλλοντα αἰῶνα παραδιδόμενοι στό πῦρ τῆς γεέννης, ἐπειδή δέν ἄντεξαν στό πῦρ τῶν σαρκικῶν ἡδονῶν, ἄν δέν σπεύσουν τώρα νά τό ἀποσβέσουν διά τῆς μετανοίας καί νά ἐκπλύνουν μέ δάκρυα τούς ἀπ᾿ αὐτό γενομένους μολυσμούς;» εἴδατε πῶς μιλάει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος; Εἶναι θεόπνευστος, εἶναι πραγματικά αὐτός πού ἀγάπησε πολύ τόν Κύριόν μας καί ἄφησε μεγαλεῖα καί πανεπιστήμια καί δόξες καί πῆγε στ᾿ Ἅγιο Ὄρος καί ταπεινώθηκε καί ἀσκήθηκε, ἀλλά τί μ᾿ αὐτό; ἡ ἀλήθεια εἶναι μεγάλη, ἡ ὁμολογία κρυσταλλίνη καί λέγει ὅτι αὐτά πού ἐμεῖς πού διαβάζομε στήν Ἁγία Γραφή, γιατί ὁ λόγος του ἦταν ἁγιογραφικός, πρακτικός, ὅτι θά κατεστρέφετο παλαιά ὁ κόσμος ἐξ αἰτίας τῶν πορνευόντων (σαρκικές ἁμαρτίες), ἄν δέν διετηροῦντο σώφρονες, οἱ ἄνθρωποι, ὅπως παρακαλοῦσε καί ὁ Ἀβραάμ. Καί αὐτοί οἱ ὁποῖοι δέν εἶναι ἄξιοι τοῦ παρόντος κόσμου ἐφ᾿ ὅσον μεταβάλλουν τόν κόσμο πού εἶναι στολίδι σέ ἀκοσμία, πῶς δέν θά ἐξωσθοῦν καί ἀπό τόν μέλλοντα αἰώνα, ἀφοῦ δέν εἶναι ἄξιοι νά ζήσουν οὔτε σ᾽ αὐτό τόν κόσμο, πῶς θά ζήσουν στόν μέλλοντα αἰώνα, τήν αἰώνιο ζωή, παραδιδόμενοι στό πῦρ τῆς γεέννης, ἐπειδή δέν ἄντεξαν στό πῦρ τῶν σαρκικῶν ἡδονῶν;

  Ἐφ᾿ ὅσον δέν ἄντεξαν θά πᾶνε γιά τήν κόλαση, τελείωσε. Ἐκτός ἐάν, λέγει ὁ Ἅγιος καί ἐδῶ εἶναι πάλι κρυσταλλίνη ἡ ἀλήθεια, αὐτό πού εἴπαμε «μετανοεῖτε ἤγγικε γάρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν», ἐκτός ἐάν σπεύσουν τώρα νά τό ἀποσβέσουν διά τῆς μετανοίας καί νά ἐκπλύνουν μέ δάκρυα τούς ἀπ᾿ αὐτό γενομένους μολυσμούς. Ὄχι δηλαδή νά κάνης καί τήν ἁμαρτία, νά λές καί ἀπό πάνω ὅτι εἶμαι ἄξιος γιά τήν βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Δέν γίνεται αὐτό, ὅπως ἔλεγε κάποιος ἀπαντώντας στόν π. Θεόκλητο: «καί τί σέ πειράζει ἐσένα ἄν ἔχω ἐγώ τήν φιλενάδα μου ἀπό τήν μιά καί ἀπό τήν ἄλλη κομποσχοίνι». Γίνονται αὐτά; κομποσχοίνι ἀπό τήν μιά, ἀγκαζέ μέ τήν φιλενάδα ἀπό τήν ἄλλη. Αὐτός εἶναι ὁ νέος τύπος τοῦ Ὀρθοδόξου νέου καί τοῦ ὀρθοδόξου θεολόγου; ποῦ φθάσαμε; ποῦ φθάσαμε; Ἐδῶ θέλουμε νά φθάσουμε στήν Ἀνάσταση χωρίς σταυρό, χωρίς μετάνοια, χωρίς νηστεία, χωρίς προσευχή. Τελεία διαστροφή τοῦ πνεύματος τῆς Ἐκκλησίας μας.

  Λοιπόν ὁ Ἅγιος λέγει μία εἶναι ἡ ὁδός τῆς σωτηρίας μας. Ἄνθρωπος εἶσαι, ἔπεσες, ἁμάρτησες, ὑπάρχει ἡ ὁδός τῆς μετανοίας νά ἐκπλύνης μέ τά δάκρυα τούς ἀπ᾿ αὐτό γενομένους μολυσμούς. Ἄν δέν τό κάνης αὐτό στήν παροῦσα ζωή πού εἶναι καιρός μετανοίας, πότε θά τό κάνης; Θά περιμένης νά δῆς ἐν συνεχείᾳ Θεοῦ πρόσωπο; «Ἄς μή ἀγνοοῦν καί τοῦτο, ὅτι ἄν δέν σπεύσουν ν᾿ ἀντισταθοῦν στό πάθος διά τῆς μετανοίας σύν τῷ χρόνῳ θά παραδοθοῦν σὲ χείρονα παρά φύση πάθη, τά ὁποῖα εἶναι γεννήματα πορνικῆς ἐπιθυμίας· ἑλκύει δέ ἐδῶ τό πῦρ τῆς γεέννης, διά νά συναρπάση ἀπ᾿ ἐδῶ τούς ἀκολάστους στήν αἰώνια κόλαση». Εἶναι μιά μεγάλη ἀλήθεια αὐτή ὅτι δέν σταματάει κανείς σ᾿ ἕνα πταῖ­σμα σέ μιά μικρή ἁμαρτία τῶν σαρκικῶν ἡδονῶν, προχωρᾶ καί ὅπως λέει κάπου ὁ Ἅγιος Νικόδημος στήν ἀρχή μεταβαίνει, πηγαίνει στήν ἁμαρτία σάν τό βόδι σπρώχνοντας, μετά ὅμως γλυκαίνεται ἀπό τήν ἁμαρτία καί πηγαίνει σάν τό ἐλάφι, πῶς τρέχει τό ἐλάφι ἔτσι πάει μετά· καί μετά ὅταν ἀκόμη πέση στήν ἁμαρτία, τρέχει σάν τό ὄρνεο, σάν τό πουλί πού ξεπερνάει καί τό ἐλάφι. Γι᾿ αὐτό λέει αὐτοί οἱ ἄνθρωποι δέν προσέχουν καί δέν μετανοοῦν καί ξεγελοῦν μέ ἀγαθό λογισμό πρῶτον μέν κάνουν πολλές ἁμαρτίες προσωπικάς, δεύτερον, λέει, «κεκοραῖες» ἁμαρτίες βαρύτατες, θανάσιμες, γι᾿ αὐτό λέει καί ἐδῶ ὁ Ἅγιος ὅτι, ἄν δέν σπεύσουν καθώς τό πάθουν σύντομα, σύν τῷ χρόνῳ θά παραδοθοῦν εἰς χείρονα παρά φύση πάθη, δέν εἶναι ἁπλῶς ἡ σαρκική ἁμαρτία, θά γίνη ὅ,τι χειρότερο, τό ὁποῖον ἔγινε παλαιότερα, τό ζοῦμε καί στίς ἡμέρες μας «ἄρσεσι ἐν ἄρσεσι ἀσχυμοσύνην κατεργαζόμενοι» καί ἐπισήμως σήμερα στήν Γαλλία καί στήν Ὁλλανδία πάνε ἄνδρες μέ ἄνδρες καί γυναῖκες μέ γυναῖκες θά μᾶς τά φέρουν μέσω τῆς ΕΟΚ καί σέ μᾶς ἐδῶ πέρα, γιά νά παραδειγματιστοῦμε. Ἀλλά αὐτά ἐδῶ μέν ἑλκύουν τό πῦρ τῆς γεέννης καί ἐδῶ κολάζονται οἱ ἄνθρωποι, φοβερά, φοβερά εἶναι ἡ κατάστασή τους καί ὁ θάνατος ἐν συνεχείᾳ ἔρχεται ὁ σωματικός καί ὁ ψυχικός στήν αἰώνιο κόλαση. Καί ἐδῶ κολασμένοι καί στήν αἰώνιο κόλαση. Αὐτή εἶναι ἡ ἀλήθεια. Βλέπετε πῶς ἕνας Ἅγιος μιλάει; Δέν μᾶς χαϊδεύει, δέν μᾶς κολακεύει, δέν θέλει ὀπαδούς, ἀλλά τί θέλει; σωστούς ἀνθρώπους ἤ μᾶλλον θέλει τήν σωτηρία μας. Σοῦ λέει ἡ σωτηρία μας περνάει δι᾿ αὐτῆς, «στενή καί τεθλιμμένη ὁδός», σταυρός, νηστεία, προσευχή, ἀγρυπνία, ἐκεῖ θ᾿ ἀγωνισθοῦμε, νά ἀγωνισθοῦμε κατά τῶν παθῶν καί φέρνει καί ὁρισμένα, παραδείγματα.

  «Ποιός δέν γνωρίζει τούς Σοδομῖτας καί τήν παρανομωτέραν ἐκείνην ἔξαψιν ἐκ τῆς πορνείας καί τήν παραδοξοτέραν βροχήν τοῦ πυρός ἐπ᾿ αὐτούς καί τήν καταστροφήν των». Ὁρίστε, οἱ σοδομίτες περνοῦσαν ἁμαρτίας ἐξ ἁμαρτίας, ἀλλά δέν σταμάτησαν ἁπλῶς στήν κατά φύση, προχώρησαν ἔτι περισσότερο στό σοδομισμό…, ἀλλά ἦλθε καί ἡ ὥρα τῆς τιμωρίας· δέν εἶναι παῖξε-γέλασε. Κατεστράφησαν ὁλοσχερῶς διά πυρός καί πρόκειται γιὰ ἐμᾶς παράδειγμα οἱ σοδομιταῖοι. Ὅποιος πάει προσκυνητής στούς Ἁγίους Τόπους καί περνάει ἀπό κεῖ βλέπει ὅτι ἀκόμη εἶναι νεκρά χωρίς ζωή τίποτα ἔπεσε φωτιά ἐκεῖ πέρα καί κατεστράφησαν. «Πολλάκις μάλιστα ὁλόκληρος πόλις ὑπέστη τάς συνεπείας τῆς διαγωγῆς ἑνός μόνον ἀσελγοῦς, ὅπως συνέβη εἰς τήν πόλιν τῶν Σικίμων». Εἴδατε τί ὡραῖα ξέρει ὁ Ἅγιος τήν Ἁγία Γραφή, τήν μελετάει, δίνει παραδείγματα, μακάρι καί μεῖς νά διαβάζαμε τήν Ἁγία Γραφή, νά ξέρουμε καλά τί λέγει ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ καί νά τόν ἑρμηνεύουμε σωστά διά τῶν Ἁγίων Πατέρων. Ἔτσι λοιπόν κατεστράφη, ὅπως συνέβη στήν πόλη τῶν Σικίμων. Γιατί; «ἠφανίσθησαν τελείως ἀπό τούς υἱούς Ἰακώβ, ἐπειδή ὁ Συχέμ ἥρπασε τήν θυγατέρα τοῦ Ἰακώβ Δείνα». Τήν πῆρε ὁ Συχέμ τήν Δείνα, τήν ἔκλεψε, τήν ἀφήρπασε ἀλλά μετά κατεστράφη ὁλόκληρη πόλη· δέν εἶναι παῖξε-γέλασε. Τί λέει ὁ προφήτης Δαυΐδ «ρῦσαι με ἐξ αἱμάτων ὁ Θεός» τί εἶναι αὐτό Θεέ μου, τράβηξέ με, σῶσε με Κύριε. Ἐκεῖνος δέν ἦταν ἁπλῶς ὅτι ἔπεσε στήν μοιχεία ἀλλά ἐμμέσως σκότωσε καί τόν ἄνδρα της· τόν ἄφησε στή πρώτη γραμμή καί σκοτώθηκε ὁ ἄνθρωπος καί γι᾿ αὐτό ἦταν αἴτιος τοῦ θανάτου ὄχι μόνο τῆς μοιχείας ἀλλά καί τοῦ θανάτου. Γι᾿ αὐτό κλαίει ὁ Δαυΐδ, μετανοεῖ καί μᾶς ἄφησε τόν ἀθάνατο πεντηκοστό ψαλμό νά τόν λέμε ὅλοι, πρωΐ καί μεσημέρι καί βράδυ, ὅπως λέει ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς στήν Ἐκκλησία καί νά παρακαλοῦμε τόν Θεό καί γιά τά σαρκικά ἁμαρτήματα «ἐλέησόν με ὁ Θεός κατά τό μέγα ἔλεός σου». Ἀρχίζουμε τώρα καί τό Τριώδιο τήν προσεχῆ Κυριακή, ἀλλά καί νά σκεπτώμεθα ὅτι ἡ σαρκική ἁμαρτία δέν εἶναι ἁπλῶς μιά ἡδονή καί μιά εὐχαρίστηση, ἀλλά ἔχει καί τίς ἄλλες συνέπειες μεταξύ τῶν ὁποίων συνδέθηκε καί τό ἔγκλημα.

*  *  *

  «Ἀλλά γιά νά ἀφήσουμε τώρα τούς πρό τοῦ νόμου. Ὁ ἴδιος ὁ μωσαϊκός νόμος δέν προστάζει νά λιθοβολῆται ἡ νύμφη ἄν δέν εὑρεθῆ παρθένος»; Μέχρι τώρα ὁ Ἅγιος εἴδατε τί ὡραῖα ἤξερε τήν Ἁγία Γραφή, μᾶς φέρνει παραδείγματα ἀκόμα καὶ ἀπὸ τὸν μωσαϊκό νόμο. Πολύ παλιά οἱ ἄνθρωποι ἐκυβερνῶντο μέ τόν ἔμφυτο νόμο, πού εἶχε δώσει ὁ Θεός στήν ἀρχή τῆς δημιουργίας, ἀλλά ἐν συνεχείᾳ ὁ Θεός, ὅπως λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος μᾶς ἔδωσε καί νόμο, τόν μωσαϊκό νόμο, ἔστω αὐτός ὁ βασικός τρόπον τινα πού λέμε, γιά νά μᾶς βοηθήση νά ξέρουμε ποῦ βαδίζομε παρ᾿ ὅλο πού τότε οἱ ἄνθρωποι ἦταν σέ νηπιακή ἡλικία ἀπό πλευρᾶς πνευματικῆς ἡλικίας καί ὁπωσδήποτε δέν ἐδέχοντο πολλά πράγματα, ἀλλά ἤθελε ὁ Κύριός μας ἔστω τά βασικά «οὐ φονεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, οὐ κλέψεις, τίμα τόν πατέρα σου καί τήν μητέρα σου» κ.λπ., ὅλες τίς ἐντολές πού ἔβαλε, ἀγάπη πρός τόν Θεό, ἀγάπη πρός τόν πλησίον. Σέ γενικές γραμμές ὅπως θά λέγαμε βασικές τρόπον τινα. Ἔτσι λοιπόν ὁ μωσαϊκός νόμος, λέει, «δέν προστάζει νά λιθοβολῆται ἡ νύμφη ἐάν δέν εὑρεθῆ παρθένος;» Εἴδατε πόσο σοβαρά εἶναι τά πράγματα καί λένε τώρα δέν εἶναι τίποτε οἱ σχέσεις, προγαμιαῖες σχέσεις, βρήκαμε καί τόν τίτλο καί ἄν λέη δέν ὑπάρχει αὐτό, γάμος δέν γίνεται, τό τελείως ἀντίθετο, τό τελείως ἀντίθετο εἶναι τό σωστό. Ὁ Μέγας Βασίλειος λέει ἄν ὑπάρχουν σχέσεις αὐτός ὁ γάμος νά μή γίνη, τελείωσε, καί ἄν γίνη δέν εὐλογεῖται, πολλά προβλήματα ἀναφύονται… καί ἐδῶ ἰσχύει «ἐλέησόν με ὁ Θεός κατά τό μέγα ἔλεός σου», συγχώρεσέ μας Κύριε, ἀλλά ὁ νόμος ἦτο αὐστηρός καί ἐμεῖς τώρα στήν ἐποχή τῆς χάριτος τό ξέρομε καί τό ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἡ Παρθένος εὑρέθη ἔγκυος πρίν εἰσελθεῖν, ἡ Παναγία μας καί αὐτό τόν προβλημάτισε τόν Ἰωσήφ. Τί ὡραῖα τά λέγει ἡ ὑμνολογία τῶν Χριστουγέννων. Τί γίνεται ἐδῶ πέρα, πῆγε νά τά χάση, ἀλλά ἦταν δίκαιος ὁ Ἰωσήφ καί «μή θέλων αὐτήν παραδειγματίσαι», τήν Παν­αγία μας, ἠβουλήθη λάθρα, ἐσκέφθη νά τήν ἀφήση κρυφά νά φύγη γιά νά σωθῆ, διότι κανονικά ἔπρεπε νά τήν παραδώση στούς Ἰουδαίους καί νά τήν λιθοβολήσουν. Ὁ λιθοβολισμός ἦταν ἡ τιμωρία γιά μιά παρθένο πού τελοῦσε ἔγκυος προτοῦ νά γίνη ὁ γάμος. Φάνηκε ἄγγελος Κυρίου καί τοῦ λέγει, Ἰωσήφ μή φοβηθῆς «παράλαβε τήν γυναῖκα σου τό γάρ γενόμενον ἐξ αὐτῆς ἐκ Πνεύματος Ἁγίου ἐστι», δέν εἶναι θέμα αὐτό, δέν εἶναι ἀπ᾿ αὐτά πού νομίζεις ἐσύ, Πνεῦμα Ἅγιον εἰσῆλθε σ᾽ αὐτήν, εἶπε στόν Ἰωσήφ καί ἔτσι ἡσύχασε.

  Ἐπίσης πόσο αὐστηρός ἦταν ὁ νόμος, ποὺ ἡ πορνευομένη κόρη ἱερέως νά ἐκτίθεται στή πυρά. Διασώζεται αὐτό καί τώρα ἀκόμη, θέλουν τά παιδιά τοῦ ἱερέως νά εἶναι σωστά καί ἄν βλέπουν καμιά παπαδοπούλα δέν πάει καλά, πώ πώ τί προσ­βολή καί γιά τόν παπά καί γιά τήν οἰκογένεια κ.λπ.· ἀλλά ὁ νόμος στήν Παλαιά Διαθήκη ἦταν αὐστηρός. Ἐάν διά τήν κόρη ἁπλῶς πού εἶναι παρθένος θἆταν τιμωρία ὁ λιθοβολισμός, διά τήν κόρη τοῦ ἱερέως τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἡ τιμωρία ἦτο διά πυρός. Ἐκ δικαίων κόπων, μέ καθαρά καρδιά, ὅπως ἅμα εἶναι ἀπό ἀδικίες, λέει ἕνας πατέρας, ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ὅτι εἶναι σάν νά προσφέρης στό ναό τί; ἕνα ψόφιο γάϊδαρο καί μολύνεις καί τό ναό ἅμα πᾶς ἕνα ψόφιο γάϊδαρο καί τούς ἱερεῖς ἐπί τέλους πού δέχονται αὐτό τό πρᾶγμα. Ὅποιος ξέρει τόν νόμο τοῦ Θεοῦ λέει ὄχι ἐξ ἀδικιῶν.

  Ὅταν δέ οἱ Ἰσραηλίτες συνῆλθαν πορνικῶς μέ τίς Μωαβίτιδες, τίς εἰδωλολάτρισσες δηλαδή, ἔπεσε μάχαιρα καί σέ μία ἡμέρα εἴκοσι τρεῖς χιλιάδες ἄνδρες ἀπέθαναν· δέν εἶναι παῖξε-γέλασε. Ἐσύ θέλεις νά κάνης τό κέφι σου, ἀλλά θ᾿ ἔλθη ἡ ὥρα τῆς τιμωρίας. Αὐτά λοιπόν τά παραδείγματα ἐκ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Πόσο σοβαρή ἁμαρτία εἶναι ἡ σαρκική ἁμαρτία καί τί ἐπιπτώσεις ἔχει καί στόν ἴδιο πού πράττει τήν ἁμαρτία καί τό τί συνέπεια ἔχει ἡ κόλαση καί ἐδῶ στήν παροῦσα ζωή καί στήν μέλλουσα. Θἀρθῆ γενικώτερα καταστροφή ὄχι μόνο τοῦ ἰδίου, ὄχι μόνο τῆς οἰκογενείας, ἀλλά καί μιᾶς πόλεως καί ἑνός κράτους.

  Τί πρέπει λοιπόν νά πράττουμε ἐμεῖς οἱ χριστιανοί, οἱ ὁποῖοι ἐνῶ διετάχθημεν νά σταυρώσουμε τήν σάρκα μας μετά τῶν παθῶν καί τῶν ἐπιθυμιῶν, περιπίπτουμε πάλι στά ἴδια, διά τά ὁποῖα ἔρχεται ἡ ὀργή τοῦ Θεοῦ ἐπί τούς υἱούς τῆς ἀπειθείας; Ἐμεῖς τώρα εἴμαστε μέλη σέ μιά ἄλλη ἐποχή, εἴμαστε στήν ἐποχή τῆς χάριστος, θά ἔπρεπε νά ζοῦμε πολύ ἀνώτερα, πολύ πιό πνευματικά ἀπ᾿ ὅτι ζοῦσαν οἱ ἄνθρωποι προτοῦ νά ἔλθη ὁ Χριστός … Καί ὅμως ἐνῶ εὑρισκόμεθα στήν ἐποχή τῆς χάριτος, ζοῦμε σάν νά μή ἦλθε ὁ Χριστός καί προκαλοῦμε τήν ὀργή τοῦ Θεοῦ.

  Πῶς θά ἔπρεπε νά ζοῦμε; Εἶναι σπουδαῖο αὐτό, εἶναι κατευθυντήριος γραμμή. Ὅταν ἐμεῖς οἱ χριστιανοί πού διετάχθημεν νά σταυρώσουμε τήν σάρκα μετά τῶν παθῶν καί τῶν ἐπιθυμιῶν, αὐτός εἶναι ὁ κανόνας, αὐτό εἶναι ὅπως τό λέμε καί τήν Μεγάλη Ἑβδομάδα σ᾿ ἕνα ὡραῖο τροπάριο, ν᾿ ἀνεβοῦμε καί μεῖς μαζί μέ τόν Κύριο καί νά «συσταυρωθῶμεν ταῖς τοῦ βίου ἡδοναῖς», γιά νά συναναστηθοῦμε· ἄν δέν συσταυρωθοῦμε δέν πρόκειται νά συναναστηθοῦμε. Καί αὐτή ἡ περίοδος τὄχαμε πεῖ καί ἄλλοτε εἶναι μιά σπουδαία περίοδος προετοιμασίας διά τό Πάσχα· ἀρχίζει ἐπί πλέον ἐργασία, ἀλλά σᾶς ἔλεγα ὅτι ἀπό τήν ἡμέρα τῶν Θεοφανείων τήν ἑπομένη ἀπό τῶν Θεοφανείων ἤ τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου ἤ τοῦ Ἁγίου Εὐθυμίου ἀργότερα ξεκινοῦσαν πολλοί πατέρες νά ἀγωνισθοῦν στό διάστημα αὐτό μέχρι τήν Κυριακή τῶν Βαΐων, μέχρι τό Πάσχα, νά κτυπήσουν, νά πολεμήσουν πάθη καί ἀδυναμίες καί ἐν συνεχείᾳ φέροντες τά βαΐα τῆς νίκης, τά βάγια, τήν Κυριακή τῶν Βαΐων νά ἔλθουν πάλι στό μοναστήρι καί νά ποῦν «ἡ χάρις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος πάντας ἡμᾶς συνήγαγε», μᾶς μάζεψε πάλι, ἀφοῦ σκορπισθήκαμε στήν ἔρημο ν᾿ ἀγωνισθοῦμε καί νά νικήσουμε τά πάθη καί πάντες φέροντες τά βαΐα τῆς νίκης, νικηφόροι στόν ἀγώνα τόν πνευματικό ἐρχόμεθα τώρα πάλι στό μοναστήρι μας, γιά νά ἑορτάσουμε τήν μεγάλη ἑορτή τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου μας.

  Ἆραγε ἐμεῖς κάνομε μιά τέτοια προετοιμασία καί μιά τέτοια ζωή; Ἄν φυσικά δέν τό καταφέρουμε, τοὐλάχιστον ἄς μᾶς βοηθήση ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, ἡ ἑρμηνεία τῶν Ἁγίων Πατέρων μας καί μάλιστα τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, πού ἀκοῦμε ἀπόψε, ὥστε νά συμμορφώσουμε τήν ζωή μας, ὅπως θέλει ὁ Κύριός μας. Μή λέμε ὅλοι ἔτσι κάνουν, ἔτσι κάνουν, δέν γίνεται αὐτό· νά ἀγωνισθοῦμε σύμφωνα μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἔστω καί ἄν φαίνεται πρός στιγμή ὅτι ὁ δρόμος αὐτός εἶναι στενός καί τεθλιμμένος, στενή καί τεθλιμμένη ἡ ὁδός, ναί, ἀλλά τί λέγει πιό κάτω «ὁ γὰρ ζυγὸς μου χρηστός καί τό φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστιν». Ἐνῶ φαίνεται ὅτι αὐτή ἡ ζωή εἶναι στενή καί τεθλιμμένη, ἔχει κόπο ἀρκετό βέβαια μετά γίνεται ἀνάλαφρη, χαίρεται κανείς. Τί εἶναι προτιμώτερο νἆσαι μαζί μέ τόν γείτονά σου, μέ τήν σύζυγό σου, τά παιδιά σου, τούς δικούς σου ἤ νά τρέχης ἀπό δῶ καί ἀπό κεῖ. Πώ! πώ! πώ! … ξεφτελισμοί, ταπεινώσεις, θάνατοι, αὐτοκτονίες, ἐγκλήματα ἐπακολουθοῦν αὐτό πού φαίνεται σάν ἐλεύθερη ζωή, ἀπελευθερωμένη, ἐνῶ στενή καί τεθλιμμένη ἡ ὁδός καί ἀπό ἐδῶ τήν χαίρεσαι τήν χαρά τοῦ παραδείσου καί προετοιμάζεσαι, ἐνῶ ἄν δέν προσέξης ἀπό ἐδῶ ἔχεις ἤδη τήν κόλαση.

  Γι᾿ αὐτό μᾶς λέγει ὁ Ἅγιος ἐπί τέλους νά ξυπνήσουμε καί δέν θά φοβηθοῦμε κάποτε ἄν ὄχι τίποτε ἄλλο τοὐλάχιστο τίς θεομηνίες, αὐτά πού συμβαίνουν καί τώρα, τάς κάτωθεν, τάς ἄνωθεν, τάς παρελθούσας, τάς μελλοντικάς ἐκείνας, πού θά γίνουν. Ἐνῶ πᾶμε καλά δέν ἔχομε νερό, δέν ἔχομε αὐτά. Τί νά δῆ ὁ Κύριος ἀπό μᾶς, τί νά δῆ; ποῦ εἶναι ἡ μετάνοιά μας. Δέν πᾶνε καλά τά Ἐθνικά μας ζητήματα, δέν πᾶνε καλά τά ἀτομικά, βεβαίως, ἀλλά ποιά εἶναι ἡ συμπεριφορά μας; ποῦ εἶναι ἡ μετάνοιά μας.

  Εἴθε λοιπόν ἡ ἑορτή τῆς Ὑπαπαντῆς τοῦ Κυρίου μας πού κλείνει ὁ κύκλος τῶν ἑορτῶν τοῦ Ἁγίου Δωδεκαημέρου νά μᾶς βοηθήση καί μᾶς καί νά καταλάβουμε, νά κατανοήσουμε πόσο μᾶς ἠγάπησε ὁ Κύριος πού ἦλθε ἐδῶ στόν κόσμο, γιά νά μᾶς ἀναπλάση, γιά νά μᾶς θεώση, γιά νά μᾶς ὁδηγήση στή βασιλεία τῶν οὐρανῶν καί αὐτό δέν ἀποκτᾶται μέ κάποια ἀνευθυνότητα ἤ ἄν θέλετε μέ κάποια ἔτσι τολμηρότητα, ὅπως ἔφθασαν, ὅπως εἴπαμε πολλοί νεορθόδοξοι θεολόγοι καί μή, ἀκόμη καί νά τολμήσουν νά λένε περί θείου ἔρωτος…

  Μακάρι λοιπόν καί μεῖς ν᾿ ἀκούσουμε αὐτή τήν φωνή τῆς ἀληθείας, τόν λόγο τοῦ Θεοῦ καί νά προσ­έχουμε στή ζωή μας καί νά ἑτοιμαζώμαστε τώρα μάλιστα πού μπαίνουμε καί στήν τόσο κατανυκτική περίοδο τῆς μετανοίας πού εἶναι τό Τριώδιο, πού ἀρχίζει ἀπό τήν προσ­εχῆ Κυριακή.

*  *  *

 Θά ἤθελα μιά εἴδηση νά σᾶς πῶ, ὅτι ὁ μήνας Φεβρουάριος καθώς μπαίνει μᾶς ἐνθυμίζει τόν μακαριστό Γέροντα τόν π. Χαράλαμπο Βασιλόπουλο τόν ἱδρυτή τῆς «ΠΟΕ» καί τοῦ «Ὀρθοδόξου Τύπου» πού ἐκοιμήθη ὡς εἶναι γνωστό στίς 14 Φεβρουαρίου 1982, ἐδῶ καί 11 χρόνια μάλιστα τήν Κυριακή τοῦ Ἀσώτου καί ἐφέτος συμπίπτει ἴδια μέρα, Κυριακή τοῦ Ἀσώτου πού ἐκοιμήθη. Ἀλλά ἐπειδή ἀξιώθηκε ὁ μακαριστός Γέροντας νά ἑορτάση τήν γιορτή του, ἔκαμε τήν γιορτή του τοῦ Ἁγίου Χαραλάμπους 10 τοῦ μηνός, μᾶς μίλησε καί ἐν συνεχείᾳ μετά τρεῖς ἡμέρας ἀνεπαύθη, συνηθίζουμε καί τήν ἡμέρα τῆς ἑορτῆς του πού εἶναι 10 Φεβρουαρίου νά κάνουμε καί τότε θεία Λειτουργία. Μάλιστα θυμᾶμαι ὅτι εἶχα πάει στόν ἀείμνηστο Γέροντα μαζί μέ ἕνα ἱερέα ἐκ Λήμνου. Ἤτανε πονεμένος, ταλαιπωρημένος καί ἐπισκεφθήκαμε τόν Γέροντα, τώρα ἀνήμερα τῆς ἑορτῆς του τήν ἑπομένη δέν τό ἐνθυμοῦμαι καλά αὐτό καί ὅταν ἔμαθε ἐκεῖνος ὁ ἱερέας ὅτι ἐκοιμήθη ὁ Γέροντας τά ἔχασε. Καλά λέει ἦταν ὁ Γέροντας, πῶς ἀνεπαύθη; μιλήσαμε τόσο ὡραῖα, τόσο ἄνετα.

  Ἔτσι ἤθελε καί ὁ Γέροντας, πραγματικά ἐκεῖνο πού μᾶς ἔλεγε πολλές φορές νά μή χάσω τά μυαλά μου, θέλω ἔτσι νἆμαι στά καλά μου. Εἶναι τρομερό πολλές φορές στό τέλος τῆς ζωῆς μας, χριστιανά τά τέλη, ἀνώδυνα, ἀνεπαίσχυντα, καί νά τἄχης χάσει. Καί μοὔλεγε ἕνα τρομερό πρᾶγμα κάποτε ἕνας ἀρχιεπίσκοπος τελείως χαμένα τἄχε· ἦταν τραγική ἡ κατάσταση. Ὁ Γέροντας πραγματικά μετέστη, ἐκ τοῦ προσκαίρου εἰς τήν αἰωνιότητα κατ᾽ εὐθεῖαν, ἑτοιμαζόμενος· εἶχε «σκόλοπα τῇ σαρκί», τόν εἶχε ἑτοιμάσει πολύ καιρό προηγουμένως, γιατί ἐνθυμοῦμαι μιά μέρα ἦταν Μεγάλη Παρασκευή· κατέβηκα ἀπό τό μοναστήρι, ἀπ᾿ τόν Ἅγιο Παντελεήμονα καί μοῦ λέει: «παρ᾿ ὀλίγον δέν θά μ᾿ εὕρισκες, κατέβηκα στόν ἅδη σήμερα». «Οἱ ἐνοχλήσεις πού εἶχε ἡ καρδιά» πολλές φορές τόν ἐνοχλοῦσαν καί πῆγε στόν ἅδη, ἀλλά ὁ Κύριος μᾶς τόν χάρισε ἐπί κάποιο διάστημα καί ὅλο αὐτό ἦταν στάδιο προετοιμασίας τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, τῆς φιλανθρωπίας τοῦ Θεοῦ καί ἔτσι ἔφυγε ἑτοιμασμένος ὁ Γέροντας γιά τήν ἄλλη ζωή γράφοντας καί γράφοντας καί εἶχε τήν μεγάλη χαρά μαζί μέ ὅλα τ᾿ ἄλλα νά ἑρμηνεύση ὁλόκληρη τήν Καινή Διαθήκη. Τώρα λέει τήν κατάλαβα διά τῶν Ἁγίων Πατέρων μαζί μέ τήν Ἀποκάλυψη, ἀλλά εἶχε περάσει καί ὅλη τήν Καινή Διαθήκη καί ὄχι ἁπλῶς νά ποῦμε διάβασμα, ἑρμηνευτικῶς. Τώρα λέει τήν κατάλαβα, τώρα τήν ἔνοιωσα βάσει τῶν Πατέρων. Ἦταν μεγάλη εὐλογία, μαζί μέ ὅλα τά ὡραῖα, τ᾿ ἄλλα διδακτικά βιβλία, ἡ μελέτη τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ διά τῶν Ἁγίων Πατέρων.

* Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Π.Ο.Ε. (Κάνιγγος 10, Ἀθῆναι), Δευτέρα 8/2/1993.

orthodoxostypos