"Ει γαρ τις μόνον εις την ιστορίαν βλέποι, πως η θεοπρεπής έννοια τοις γεγενήσθαι λεγομένοις διασωθήσεται;" (Άγιος Γρηγόριος Νύσσης – «Εις τον βίον του Μωϋσέως») (ΜΕΡΟΣ Β΄)

«Ει γαρ τις μόνον εις την ιστορίαν βλέποι, πως η θεοπρεπής έννοια τοις γεγενήσθαι λεγομένοις διασωθήσεται;»
(Άγιος Γρηγόριος Νύσσης – «Εις τον βίον του Μωϋσέως»)

ΜΕΡΟΣ Β΄

Νίκος Σακαλάκης, Μαθηματικός

Ερμηνεία - Μετάφραση:

«Γιατί πως θα διαφυλάξει κανείς το θείο νόημα για όσα λέγεται ότι έγιναν, όταν προσέχει μόνο στη διήγηση;».

Η μελέτη της Π. Διαθήκης αποδεικνύει ότι η Νηστεία είχε χαρακτήρα Δομής στη ζωή των Ισραηλιτών, αφού δι' αυτής ο Μωϋσής «γέγονε τω Κτίστη συνόμιλος».

Να υπογραμμίσουμε, ότι σε πανηγυρικές-εορτασίμους ημέρας, τα σάββατα και τας νουμηνίας, νηστεία δεν υπήρχε:

«Και ενήστευε πάσας τας ημέρας της χηρεύσεως αυτής - η Ιουδήθ - χωρίς προσαββάτων και σαββάτων και προνουμηνιών και νουμηνιών και εορτών και χαρμοσύνων – ημερών – οίκου Ισραήλ» (κεφ. Η', 6 και Ματθ. Στ', 16-18)

Δεν έχω αμφιβολία ότι ο Ιώσηπος, ως μακρινός απόγονος - παιδί της (πράγματι) μακρινής εκείνης εποχής (1300 χρόνια π.Χ.), προσπάθησε για προαγωγή της αυτοσυνειδησίας των Εβραίων, χωρίς τη βαρύτητα του προσωπικού βιώματος.

Πολλές φορές, όμως, ο αγνώμων αυτός λαός εγόγγυζε, όταν στη δύσκολη πορεία τους, η προσωρινή έλλειψη τροφής και νερού, τους οδηγούσε σε βλάσφημες αμφιβολίες «Ει εστιν Κύριος εν ημίν ή ού;» (Εξοδ. 17,7).

Στο «Βίο του Μωϋσέως» ο αγ. Γρηγόριος Νύσσης παρατηρεί: «…αναφέρει η Ιστορία για τους Εβραίους, ότι δεν βίωσαν, δεν εγνώρισαν τις πληγές της Αιγύπτου. Αφού, λοιπόν, στο ίδιο μέρος για τον έναν υπάρχει κακό, ενώ για τον άλλο δεν υπάρχει, όπως έδειξε για τον καθένα η διαφορά των προαιρέσεων στα ανάλογα ζητήματα, είναι φανερό ότι δεν μπορούν να υπάρξουν καθόλου κακά χωρίς τη θέλησή μας». Επίσης διαβάζουμε:

«Εκείνη την έρημο (του Σινά) κατοικούν σ' όλη τους τη ζωή (οι εν Σινά άγιοι αββάδες), που οι Εβραίοι, και μονάχα περνώντας την, αγανάκτησαν και γόγγυσαν· κι ενώ τρεφόταν με τρόφιμα που ερχόταν από τον ουρανό, δηλ. με την θεϊκή τροφή του μάννα, αυτοί αμέσως έδειχναν την αχαριστία τους υβρίζοντας την παρατιθεμένη τράπεζα. Ακόμη, εκείνοι δεν υπέφεραν να στέκονται σαράντα ημέρες δίχως αρχηγό και δεν μπορούσαν να κυβερνήσουν τον εαυτό τους, έχοντας συνείδηση της ελευθερίας τους, αλλά μόλις απέκτησαν πλήρη ελευθερία, έφυγαν από το δρόμο του Θεού κι έτρεξαν στη λεωφόρο της ασεβείας. Ενώ αυτοί οι Ασκητές όλο το χρόνο της ζωής τους μένοντας εδώ και περνώντας τον στη μοναχική και ασκητική ζωή της ερήμου, μη έχοντας ούτε τις απαραίτητες τροφές ούτε τα αναγκαία τους ενδύματα, γίνονται μοναχοί τους διδάσκαλοι της ευσεβείας, διδάσκοντας ο ένας τον άλλο» («Εκ του Μαρτυρίου των εν Σινά αγίων Αββάδων» - Οσίου Νείλου του Σιναΐτου).

1ο Σχόλιο

Η «ένδεια» που προβάλλει ο Ιώσηπος είναι στην πραγματικότητα τα διάφορα προβλήματα που δημιούργησε η εβραϊκή αποξένωση (κατά περίπτωση) από το Θεό στη πορεία τους μέσα στην έρημο· το πρόβλημα αυτό παραμένει επίμονο ως τις ημέρες μας!

Για τα κενά της αποστασίας των Εβραίων (κατά περίπτωση) μακροθυμούσε η Θεία πρόνοια, η φροντίδα του Θεού με ορισμένες θεμελιώδεις συνιστώσες της, όπως καταγράφονται στην Παλαιά Διαθήκη, δηλ.: «Στήλη Νεφέλης», «Στήλη πυρός», διάβαση Ερυθράς Θάλασσας, χορήγηση νερού, διατροφή με μάννα και ορτύκια, παράδοση νομοθεσίας με το Δεκάλογο, ηθικές διατάξεις, Σκηνή του Μαρτυρίου, Κιβωτός της Διαθήκης, τράπεζα της προθέσεως, επτάφωτη Λυχνία, Θυσιαστήριο ολοκαυτωμάτων, Ααρωνικό Ιερατείο και άλλα (βλέπε Λευϊτικό).

Όταν οι Ισραηλίτες ήταν σε διαδικασίες απο-ιεροποίησης, τότε έπαυε η αυτάρκειά τους και η ασφάλειά τους. Τότε εδημιουργείτο ορμή «ένδειας» (τέλος σχολίου).

Το γεγονός (σώμα) της διαδρομής - πορείας των Εβραίων το διαπερνά (και αυτό) η φροντίδα του Θεού.

Ο Δαμιανός Αθ. Δόϊκος στο βιβλίο του «Εισαγωγή στην Π. Διαθήκη», γράφει:

«Οδηγώντας ο Μωϋσής τους Ισραηλίτες από την Αίγυπτο με κατεύθυνση τη Χαναάν είχε να ακολουθήσει τη μεγάλη παραλιακή οδική αρτηρία, που άρχιζε από τη Μέμφιδα, περνούσε από την περιοχή Γκωσέν, διέσχιζε τη χώρα των Φιλισταίων και έφθανε μέχρι τη Δαμασκό. Η λεωφόρος αυτή ήταν βέβαια σύντομη και ασφαλής, αλλά ακολουθώντας την ο Μωϋσής υπήρχε φόβος να συμβεί ένα από τα δύο· να εμποδιστούν οι Ισραηλίτες στην πορεία τους προς τη Χαναάν από τις αιγυπτιακές φρουρές που φύλαγαν τη λεωφόρο, σε περίπτωση που ο Φαραώ θα άλλαζε γνώμη, ή με τις πρώτες δυσκολίες να μετανοήσουν οι Ισραηλίτες και να θελήσουν να γυρίσουν πίσω στην Αίγυπτο. Για να αποφευχθούν λοιπόν τα δύο αυτά ενδεχόμενα, ο Ισραήλ οδηγείται προς την Ερυθρά Θάλασσα. Καθοδηγούμενος και προστατευόμενος απ' τον προπορευόμενο Θεό του με τη μορφή «στήλης νεφέλης» τη μέρα και «στήλης πυρός» τη νύχτα, σημείων της Θείας παρουσίας, περνά θαυματουργικά την Ερυθρά Θάλασσα (ο΄), υμνεί το Θεό για τη σωτηρία του με επικεφαλής του Χορού τη Μαριάμ «Άσωμεν τω Κυρίω ενδόξως γάρ δεδόξασται ίππον και αναβάτην έρριψεν εις θάλασσαν…» και οδεύει προς την έρημο του Σινά (σελ. 171).

Σχόλιο του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης

«Σ' αυτή την παράδοξη οδό προπορεύεται ο οδηγός, η νεφέλη, γιατί αυτό είναι το όνομα του οδηγού, που καλά κατάλαβαν οι πριν από τους ερμηνευτές και το απόδωσαν στη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Αυτό καθοδηγεί τους αξίους προς το αγαθό».

2ο Σχόλιο: Η διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου Νύσσης στο «Βίο του Μωϋσέως», πρόκειται για εγχείρημα ανασκαφής στα θεμέλια της Πίστεως, υπογραμμίζοντας τις κατάλληλες διόδους για εισαγωγή στη ζωή του πνεύματος.

Παραδείγματα (Σε μετάφραση) από το έργο του:

1ο) «Όπως δηλ. εκεί παραγγέλλει κατά την ημέρα του Πάσχα να τρώγουν άζυμο το ψωμί - κι άζυμο είναι το απαλλαγμένο από το παλαιότερο προζύμι-, έτσι και με αυτά που ορίζει ο νόμος, μας δίνει να καταλάβουμε, ότι εκείνος που διακόπτει τη συνέχεια των κακών με τη μεταστροφή προς το καλύτερο, δεν πρέπει να αναμιγνύει κανένα κατάλοιπο της κακίας στον υπόλοιπο βίο, αλλά να αρχίζει τη μετά από αυτά ζωή από δική του αρχή» (Βλέπε συμβολισμό του αζύμου άρτου στον Απ. Παύλο «Α' Κορ. 5, 7-8»).

2ο) Για τη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας (περί Βαπτίσματος):

«Αν θελήσει κανείς να αποσαφηνίσει το συμβολισμό, μεταφράζοντάς τον φανερότερα, θα πει ότι πρέπει όλοι, όσοι διαβαίνουν το μυστηριακό νερό του Βαπτίσματος, να απονεκρώνουν στο νερό τα πάθη κι αυτές τις κακές κινήσεις του νου και τα αποτελέσματά τους, επειδή είναι κάπως φυσικό να ακολουθούν τον άνθρωπο. Τέτοια πάθη είναι π.χ. η πλεονεξία, η επιθυμία της ακολασίας, η αρπακτική διάθεση, η αλαζονεία κι η υπερηφάνεια, ο θυμός, η οργή, η έχθρα, η ζήλεια, ο φθόνος κι όλα τα παρόμοια… πολλοί όμως από εκείνους που λαμβάνουν το μυστήριο του βαπτίσματος, από άγνοια των εντολών του νόμου, ανακατεύουν το παλαιό προζύμι της κακίας με τη ζωή που ακολουθεί μετά το βάπτισμα και, αφού περάσουν το ύδωρ, κουβαλάνε μαζί τους τον Αιγυπτιακό στρατό ζωντανό με τα έργα του. Γιατί όποιος πλουτίζει με την κλεψιά ή με την αδικία, ή αποκτά ένα χωράφι με την επιορκία, ή συνοικεί με ξένη γυναίκα, διαπράττοντας τη μοιχεία, ή αποτολμά στη ζωή του κάτι από όσα απαγορεύονται, μετά από τη δωρεά του βαπτίσματος, νομίζει ότι, συνεχίζοντας και μετά το λουτρό την απόλαυση των κακών συνηθειών, έχει ελευθερωθεί από τη δουλεία της αμαρτίας, δε βλέπει την υποταγή του στους άθλιους τυράννους;

(Συνεχίζεται)

ΝΙΚΟΣ Ε. ΣΑΚΑΛΑΚΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ

Δείτε και -"Ει γαρ τις μόνον εις την ιστορίαν βλέποι, πως η θεοπρεπής έννοια τοις γεγενήσθαι λεγομένοις διασωθήσεται;" (Άγιος Γρηγόριος Νύσσης – «Εις τον βίον του Μωϋσέως») (ΜΕΡΟΣ Α΄)