π. Αθανάσιος Μυτιληναίος, Περί Εκκλησίας: «Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι;»

 

Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου

             από τη σειρά «Ομιλίες εις προσκυνητάς» με θέμα:

ΠΕΡΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ: «Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι;»

   [εκφωνήθηκε επί απορίας προσκυνητών στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 1-5-1985] [Σειρά 1/Δ45Α]              

      […] από το κατά Ματθαίον ευαγγέλιον, η οποία θα σταθεί και αφετηριακή όχι μόνον του σημερινού μας θέματος, αλλά και όλης της σειράς των θεμάτων που θα ακολουθήσουν. Είναι από το 16^ον κεφάλαιον: «᾿Ελθὼν δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς εἰς τὰ μέρη Καισαρείας τῆς Φιλίππου ἠρώτα τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ λέγων· τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι, τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; Οἱ δὲ εἶπον· οἱ μὲν ᾿Ιωάννην τὸν βαπτιστήν, ἄλλοι δὲ ᾿Ηλίαν, ἕτεροι δὲ ῾Ιερεμίαν ἢ ἕνα τῶν προφητῶν.  Λέγει αὐτοῖς· ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε εἶναι; Ἀποκριθεὶς δὲ Σίμων Πέτρος εἶπε· σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ᾿Ιησοῦς εἶπεν αὐτῷ· μακάριος εἶ, Σίμων Βαριωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ σοι, ἀλλ᾿ ὁ πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Κἀγὼ δέ σοι λέγω ὅτι σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Καὶ δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καὶ ὃ ἐὰν δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ ὃ ἐὰν λύσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς».

      «Κάποτε ο Κύριός μας ήρθε εις τα μέρη», λέγει ο ευαγγελιστής Ματθαίος, «εις τα μέρη της Καισαρείας της Φιλίππου –που είχε κτίσει ο Φίλιππος- και ηρώτησε τους μαθητάς Του οι άνθρωποι τι επίστευαν δια το πρόσωπόν Του, τι επίστευαν δια τον Ιησούν». Και οι μαθηταί του μεταφέρουν τας γνώμας του κόσμου. «Λένε άλλοι ότι είσαι ένας προφήτης, άλλοι ότι είσαι ο Ηλίας, άλλοι ότι είσαι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής», αν και ο Ιωάννης είχε ήδη αποκεφαλιστεί αλλά, ωστόσο, όμως, κάποιοι, όπως ο Ηρώδης πίστευαν ότι είχε αναστηθεί. Και γενικά διάφορες γνώμες γύρω από το πρόσωπον του Χριστού. Όπως και σήμερα δυστυχώς, όταν ρωτήσομε τους ανθρώπους τι ιδέα, τι γνώμη έχουν περί του προσώπου του Ιησού Χριστού, περί του ιστορικού Ιησού Χριστού, ε; Εκείνος ο οποίος έζησε μέσα εις την Ιστορίαν, εκείνο που λέγει ο Ευαγγελιστής Λουκάς ότι.. «όταν αυτοκράτωρ της Ρώμης ήταν ο τάδε, ο Αύγουστος και τετραρχούντος της Ιουδαίας του τάδε» κ.λπ. κ.λπ. «εγεννήθη ο Ιησούς». Ο ιστορικός Ιησούς. Θα ακούσομε τις απαντήσεις, τις ποικίλες απαντήσεις. Ότι «είναι ένας θρησκευτικός αναμορφωτής, ένας προφήτης, ένας διδάσκαλος, ένας σπουδαίος άνθρωπος», εκτός από εκείνην την μόνην απάντησιν: Ότι είναι Αυτός ο Υιός του Θεού, Αυτός ο Θεός.

     Και ο Κύριος ερωτά, εκ δευτέρου τώρα τους μαθητάς: «Κι εσείς τι γνώμη έχετε για το πρόσωπό μου;». Και απαντά ο Απόστολος Πέτρος εκ μέρους και των υπολοίπων μαθητών: «Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος». «Συ», λέγει, «είσαι ο Χριστός, ο Μεσσίας, ο Υιός του Θεού, του ζώντος Θεού. Δηλαδή είσαι ο Θεός, που έγινες άνθρωπος».

     Φυσικά αυτό ήτο μία τεραστία ομολογία με διαστάσεις ανεκτιμήτους. Άνθρωπος να συλλάβει του Ποίος ήτο ο Ιησούς Χριστός, βλέποντας μπροστά του έναν κοινόν άνθρωπον, δεν θα μπορούσε ποτέ, εάν δεν απεκάλυπτε Αυτός ο Θεός Πατήρ εις τον άνθρωπον αυτόν εκείνο που έπρεπε να πει. Γι’ αυτό και ο Κύριος βεβαιώνει τον Απόστολον Πέτρον ότι «Δεν σου απεκάλυψε τούτη την μεγάλη αλήθεια, την τεραστίαν αλήθειαν, άνθρωπος, αλλά Αυτός ο Πατήρ μου ο Ουράνιος. Λοιπόν, εάν εσύ για μένα είπες ότι «σὺ εἶ ὁ Χριστὸς», κι εγώ τώρα θα σου πω με την σειρά μου: «Σὺ εἶ Πέτρος -αυτό το «σὺ εἶ», «συ είσαι». «Συ είσαι ο Πέτρος». Δηλαδή ο βράχος. «Σὺ εἶ Κηφᾶ». «Κηφᾶ» εβραϊκά θα πει «βράχος». Η λέξις η ελληνική, «πέτρα», στην εβραϊκή είναι αρσενικού γένους. Ο Πέτρος. Και συνεπώς «Σὺ εἶ Κηφᾶ» -  καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ κηφᾷ οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκκλησίαν (:Συ είσαι ο Πέτρος, ο βράχος και πάνω εις αυτήν την πέτραν, τον βράχον της ομολογίας σου, ότι Εγώ είμαι ο Υιός του Θεού, είμαι ο Θεάνθρωπος, θα οικοδομήσω, θα θεμελιώσω αυτήν ταύτην την Εκκλησία μου)».

      Ώστε, λοιπόν, η Εκκλησία, αγαπητοί μου, το μεγάλο αυτό θέμα, το οποίον συν Θεώ θα μας απασχολήσει εφέτος, πιστεύω, σε αρκετά θέματα, στηρίζεται και θεμελιούται επί της πίστεως, καλύτερα, επί της θεότητος του προσώπου του Ιησού Χριστού. Εάν ο Ιησούς Χριστός δεν είναι Θεός, τότε η Εκκλησία είναι μετέωρος. Δεν έχει ομολογουμένως κανένα βάθος και κανένα νόημα από εκείνο το οποίον έχει, αναλύοντας την σειρά των θεμάτων μας, εφόσον ο Χριστός είναι Αυτός ο Θεάνθρωπος.

     Για πρώτη φορά εις το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον, αλλά και όχι στα άλλα τρία Ευαγγέλια, άλλη μία φορά, γίνεται χρήσις της λέξεως «Εκκλησία». Ενώ ο Απόστολος Παύλος αναφέρει πολλές φορές, πολλές δεκάδες φορές την λέξιν «Εκκλησία», οι τέσσερις ευαγγελισταί δεν λέγουν την λέξη «Εκκλησία», αλλά συνωνύμους λέξεις. Όπως θα δούμε παρακάτω, «Βασιλεία τοῦ Θεοῦ», «Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν» κ.λπ. Η «Βασιλεία τοῦ Θεοῦ» και η «Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν» είναι η Εκκλησία. Γι'αυτό λέγει: «Θα σου δώσω τα κλειδιά της Βασιλείας των Ουρανών». Δηλαδή «θα σου δώσω τα κλειδιά της Εκκλησίας. Και ό,τι κάτω εργαστείς», όπως λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, «εσύ ο Πέτρος, καλύτερα, εσείς οι κληρικοί -διότι οι διάδοχοι των Αποστόλων είναι οι Επίσκοποι, μέσα εις την Ιστορίαν- ‘’ἄνω –λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος- ὁ Δεσπότης κυροῖ’’, επικυρώνει από πάνω ο Χριστός. Συνεπώς, η Εκκλησία είναι η Βασιλεία του Θεού, είναι η Βασιλεία των Ουρανών. Και δια πρώτην φοράν συναντούμε τουλάχιστον την λέξιν «Εκκλησία» όπως σας είπα στα Ευαγγέλια. Αλλά η Εκκλησία είναι μία πραγματικότης.

    Και ερωτούμε: Τι είναι η Εκκλησία; Να το μεγάλο μας ερώτημα. Τι είναι η Εκκλησία. Πριν απαντήσουμε εις το ερώτημα αυτό, πρέπει να σημειώσομε εκείνο που και μόλις προ ολίγου είπα. Ότι η Εκκλησία του Χριστού είναι μία αδιάκοπος πραγματικότης μέσα εις τους είκοσι τώρα αιώνας. Και μέσα εις αυτήν την πραγματικότητα εμείς ζούμε, εμείς κινούμεθα. Κι ακόμη, αν θέλετε, είμεθα μέλη αυτής της Εκκλησίας.

     Αλλά πρέπει να σημειώσομε και κάτι ακόμα. Ότι ενώ επέρασαν είκοσι αιώνες, ενώ εμείς είμεθα ζώντα μέλη της Εκκλησίας του Χριστού, δυστυχώς στερούμεθα μίας βαθείας επιγνώσεως, μίας βαθείας συνειδήσεως του τι ακριβώς είναι η Εκκλησία. Νομίζομε πολλές φορές ότι η Εκκλησία είναι αυτός τούτος ο ναός. Εδώ μέσα λέμε: «Θα πάμε στην Εκκλησία». Τι είναι η Εκκλησία; Ένα κτίριο. Αυτό είναι η Εκκλησία. Ένα κτίριο. Ακόμη πολλές φορές λέμε, νομίζομε ότι η Εκκλησία είναι η μητρόπολις, το μητροπολιτικόν οίκημα, ή τα γραφεία ή ακόμη, αν θέλετε, ο μητροπολίτης. Ή, αν θέλετε, η ιεραρχία της Ελλάδος. Λέμε: «Η Εκκλησία να λύσει το πρόβλημα αυτό ή το ζήτημα αυτό». «Η Εκκλησία να φωνάξει για εκείνο ή εκείνο». Δηλαδή με άλλα λόγια, νομίζομε ότι η Εκκλησία είναι αυτή η διοικητική οργάνωσις. Ενώ δεν είναι αυτό η Εκκλησία, παρακαλώ.

      Βεβαίως και η διοίκησις της Εκκλησίας είναι μία πτυχή της Εκκλησίας. Αλλά δεν είναι η Εκκλησία. Τότε τι είναι η Εκκλησία; Είπαμε τι δεν είναι η Εκκλησία. Αλλά τότε τι είναι η Εκκλησία; Αγαπητοί μου, η Εκκλησία είναι ένα βαθύ μυστήριο. Από τα πλέον βαθέα μυστήρια. Θα ελέγαμε είναι το μυστήριον το αμέσως ερχόμενον, μετά το μυστήριον της Ενανθρωπήσεως του Θεού· με το οποίον αρρήκτως συνδέεται. Και το μυστήριον της Ενανθρωπήσεως του Θεού, του Δευτέρου Προσώπου της Αγίας Τριάδος, είναι το αμέσως μυστήριον, μετά το παμμέγιστο και τελείως ακατάληπτον μυστήριον της Αγίας Τριάδος.

      Όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας μας, αυτό που λέμε «βάπτισμα», αυτό που λέμε «ιερωσύνη», «ευχέλαιον», «γάμος» κ.λπ. όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας ξεκινούν από το μεγάλο αυτό μυστήριον, που λέγεται  «Εκκλησία».

     Η Εκκλησία δεν έχει ορισμόν. Θα το δούμε αυτό την ερχομένη φορά που κάπου θα καταλήξομε, αλλά η Εκκλησία δεν έχει ορισμό, γιατί είναι μυστήριον. Ό,τι είναι μυστήριον, δεν ορίζεται. Ό,τι ορίζομε, σημαίνει ότι το κατέχομε. Τι είναι τραπέζι; Ένα αντικείμενον, το οποίον είναι επίπεδον στο επάνω μέρος κι έχει τέσσερα πόδια ή τρία ή δύο, δεν ξέρω πώς μπορεί να είναι τα πόδια αυτά. Κι επί του οποίου τοποθετούμε αντικείμενα ή να φάμε κ.λπ. Ορίσαμε τι είναι τραπέζι. Το ορίσαμε. Να ο ορισμός. Τι είναι η Εκκλησία; Είναι μυστήριο. Κι ό,τι είναι μυστήριον εκφράζεται με πολλούς τρόπους και με πολλά ονόματα, όπως κι ο Θεός έχει πολλά ονόματα· φερειπείν, το Πνεύμα το Άγιον έχει περί τα πενήντα ονόματα· τα οποία αναλύει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος και που η εργασία του αυτή του προσεπόριζε τον τίτλον του Θεολόγου, ακριβώς γιατί ο Θεός δεν έχει όνομα. Και διότι δεν ορίζεται.

      Όμως, παρ’ όλα αυτά, σας είπα, γίνεται μία απόπειρα από την Αγίαν Γραφήν, όπως λέγει ο Κύριος κάπου: «Τίνι ομοιώσω την Βασιλείαν των ουρανών;». «Με τι να παρομοιάσω», λέγει, «την βασιλείαν των ουρανών;». Δηλαδή την «αδυναμία» -ας μου το συγχωρέσει ο Χριστός, εντός εισαγωγικών το βάζω αυτό- «την αδυναμία του Χριστού» να μας πει τι είναι η Βασιλεία του Θεού, τι είναι η Εκκλησία. Όχι διότι ήτο αδυναμία του Χριστού, αλλά διότι η Εκκλησία του Θεού, επειδή είναι μυστήριο, δεν χωράει στα μέτρα του χρόνου και του χώρου. Και συνεπώς είναι ένα κάτι που έρχεται από αλλού και φανερούται εις τους ανθρώπους. Και συνεπώς οι άνθρωποι δεν είναι δυνατόν να κατακτήσουν με τη νόησή τους, να κατανοήσουν αυτό το μυστήριο. Γι'αυτό ο Κύριος λέγει: «Τίνι ὁμοιώσω τὴν Βασιλείαν τῶν οὐρανῶν;». «Με τι πράγμα να την παρομοιάσω». Δηλαδή ακριβώς αυτό το «τίνι», «με τι τρόπο», εκφράζει το μυστήριον. Όμως, παρ’ όλα αυτά, σας λέγω, ο Κύριος μάς δίνει αρκετές πτυχές της Βασιλείας του Θεού, της Εκκλησίας. Όπως και η Αγία Γραφή γενικότερα και η Παλαιά Διαθήκη και η Καινή Διαθήκη και οι Πατέρες της Εκκλησίας μας μάς δίδουν αρκετές πτυχές δια να καταλάβουμε πρώτον ότι η Εκκλησία είναι μυστήριον και δεύτερον ότι το μυστήριο αυτό μόλις και μπορούμε να το προσεγγίσομε. Τόσο όσο χρειάζεται δια την σωτηρία μας. Διότι η Εκκλησία, θα το δούμε αυτό στα παρακάτω θέματά μας, η Εκκλησία είναι ταμιούχος της Θείας Χάριτος και συνεπώς της σωτηρίας. Όπως θα μας πει κατοπινά ο άγιος Κυπριανός ότι έξω της Εκκλησίας σωτηρία δεν υπάρχει.

      Μία πρώτη ή καλύτερα, μία τελευταία και βασική ονομασία της Εκκλησίας, είναι αυτή που μας λέγει ο Απόστολος Παύλος ότι «ἐκκλησία ἐστὶ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ· ἐστὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ». Μας το λέγει στην προς Εφεσίους επιστολήν του στο πρώτο κεφάλαιο και προς Κορινθίους το λέγει αυτό και σημειώσατε ότι η προς Εφεσίους επιστολή είναι ολόκληρη εκκλησιολογική. Ιδίως το πρώτο κεφάλαιο είναι καθαρά εκκλησιολογικόν.

     Αφού, λοιπόν, η Εκκλησία είναι το Σώμα του Χριστού, άρα η κεφαλή πρέπει να είναι Αυτός ο Χριστός. Διότι όταν ομιλούμε περί σώματος, ποτέ δεν μπορούμε να φανταστούμε σώμα ακέφαλον. Σώμα, λοιπόν, η Εκκλησία, κεφαλή του σώματος αυτού είναι ο Χριστός. Και μας λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Καὶ αὐτὸν ἔδωκε –Ποιος; Ο Θεός Πατήρ. Ποίον; Τον Ιησούν Χριστόν- κεφαλὴν ὑπὲρ πάντα τῇ Ἐκκλησίᾳ». «Αυτόν», λέει, «έδωκε στην Εκκλησία, κεφαλή πάνω απ’ όλα».

       Και συνεπώς αυτή η κεφαλή είναι ηνωμένη οργανικώς, με όλη τη σημασία της λέξεως «οργανικώς», με ό,τι θα εννοούσε ένας γιατρός, επί παραδείγματι, την ένωσιν την οργανικήν, την βιολογικήν, την οργανικήν ένωσιν, ενός μέλους του σώματος με το υπόλοιπον σώμα. Η κεφαλή, λοιπόν, ηνωμένη οργανικώς μετά του όλου σώματος.

     Αλλά εδώ τώρα τίθεται το ερώτημα: Εάν η Εκκλησία είναι ηνωμένη μετά του Χριστού, ο Χριστός έχει αιώνιον προΰπαρξιν, μήπως και η Εκκλησία έχει αιώνιον προΰπαρξιν;

       Πολλές φορές νομίζουμε, το διδασκόμεθα και εις τα σχολεία, κακώς, κάκιστα, ότι η Εκκλησία εθεμελιώθη επί της γης την ημέρα της Πεντηκοστής. Και ότι είναι η γενέθλιος ημέρα της Εκκλησίας. Αυτό δεν είναι καθόλου ακριβές, διότι απλούστατα, αγαπητοί μου, η Εκκλησία συνηνωμένη με το δεύτερον πρόσωπον της Αγίας Τριάδος είναι προαιωνία. Υπήρχε αρχικά εις την σκέψιν του Θεού. Όπως ταυτοχρόνως υπήρχε εις την σκέψιν του Θεού και η Δημιουργία του κόσμου.

        Συνεπώς, όταν ο Θεός εδημιούργησε τον κόσμον, κατά νουν είχε και την δημιουργίαν της Εκκλησίας. Αλλά η Εκκλησία είναι πρεσβυτέρα του κόσμου και της Δημιουργίας. Διότι απλούστατα υπήρξε προ του υλικού κόσμου. Θα το δούμε αυτό στη συνέχεια πώς. Συνεπώς η αρχή και η ρίζα της Εκκλησίας ευρίσκεται εις Αυτόν τον Θεόν και όχι εις τους ανθρώπους. Είναι μία αρχή θεία και υπερφυσική και ουράνιος και όχι ανθρωπίνη και φυσική.

      Όταν, επί παραδείγματι, λέγει η Αγία Γραφή ότι όταν ο Μελχισεδέκ ηυλόγησε τον Αβραάμ, ήδη εν τω προσώπω του Αβραάμ, ηυλογήθη και ο Ααρών· ο οποίος στάθηκε αρχιερεύς. Συνεπώς, λέγει ο απόστολος Παύλος: «Τό ἔλαττον ὑπὸ τοῦ μείζονος εὐλογεῖται». «Το κατώτερο από το ανώτερο ευλογείται». Και συνεπώς, ο Ααρών ήτο κατώτερος του Μελχισεδέκ. Αλλά ο Ααρών ακόμη δεν είχε γεννηθεί. Πού ήτο; Γεννήθηκε, αν το θέλετε, ούτε λίγο ούτε πολύ, 500 χρόνια μετά, 400-500 χρόνια μετά. Πού ήτο ο Ααρών; Ο Ααρών ήτο εις την οσφύν του Αβραάμ. Ήτο μέσα εις τον Αβραάμ. Έτσι και η Εκκλησία ήτο μέσα εις το δεύτερον πρόσωπον της Αγίας Τριάδος.

       Συνεπώς, δεν είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα η Εκκλησία. Δεν έχει την αρχή της από τους ανθρώπους και από τον κόσμον αυτόν. Θα μας πει ο Ιησούς Χριστός ότι «οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἡ βασιλεία» Του, η Εκκλησία Του.

    Αλλά αποτελεί μυστήριον μέγα, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Ἐγὼ δὲ λέγω μυστήριον μέγα εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν». Το μέγα μυστήριον εκεί που το λέγει, το ακούμε εις τον Απόστολο του γάμου. Δεν είναι το μέγα μυστήριον ο γάμος. Το μέγα μυστήριον είναι η Εκκλησία. Και η Εκκλησία ήτο το μέγα μυστήριον, όπως λέγει στους Εφεσίους, «τὸ ἀποκεκρυμμένον ἀπὸ τῶν αἰώνων ἐν τῷ Θεῷ». «Ήταν», λέει, «το μεγάλο μυστήριο που ήταν κρυμμένο από τους αιώνες, ήταν κρυμμένο από την Δημιουργία». Και πού ήτο; «Ἐν τῷ Θεῷ». «Μέσα στον Θεό». Εκεί ήτο η Εκκλησία. Μέσα στον Θεό ήτο η Εκκλησία. Προχρονική, λοιπόν, αγαπητοί μου, η ύπαρξη της Εκκλησίας, προϊστορική, υπερφυσική, υπερκόσμιος, ουρανία και, όπως σας είπα, και αυτής της Ιστορίας της ανθρωπότητος και της Ιστορίας και αυτού, ακόμη, του σύμπαντος.

     Αλλά εμείς ξέρομε την Εκκλησίαν και ως επίγειον. Βεβαίως. Η Εκκλησία έχει μία διπλήν ύπαρξιν. Είναι και ουράνιος, είναι και επίγειος. Διέγραψε δε την εξής τροχιάν η Εκκλησία: Ξεκίνησε από τον Θεό ως πνευματική κατάστασις, διήλθεν από την γην και ξαναγυρίζει πίσω εις τον Θεόν. Αυτή είναι η τροχιά της Εκκλησίας μέσα… ή καλύτερα μέσα… πώς να το εκφράσω, ξεκίνησε από το άχρονον, όπως ακριβώς ένας κομήτης φεύγει από πολύ μακριά, έχοντας βεβαίως κέντρον τον ήλιον και κόβει την τροχιάν της γης που γυρίζει γύρω από τον ήλιο και ξαναφεύγει πάλι.

     Έτσι ακριβώς και η Εκκλησία, έφυγε από τον Θεό σαν μία πνευματική κατάσταση, ήρθε εις την γην συναποκομίζουσα πιστούς, δια να μην είπω εκείνο που θα πούμε προσεχώς, συναποκομίζουσα ολόκληρη την Δημιουργία και φέρνοντάς την εις Αυτόν τον Θεόν. Ολόκληρη την Δημιουργία· η οποία Δημιουργία πρέπει, κατά το σχέδιον του Θεού, να εκκλησιαστικοποιηθεί. Ολόκληρη η Δημιουργία, προσέξτε, όχι η γη μας απλώς, όχι οι άνθρωποι· το σύμπαν ολόκληρο πρέπει να γίνει Εκκλησία. Και να εισέλθει εις την Βασιλείαν του Θεού. Καλύτερα, να γίνει Βασιλεία του Θεού. Γι’ αυτό ωραιότατα, ωραιότατα, η Ορθόδοξος Εκκλησία το εκφράζει αυτό με το να βάζει κατά πλησμονήν το υλικόν στοιχείον μέσα εις την λατρείαν. Να φτιάξει ωραίον ναόν η Ορθοδοξία μας, θα διακοσμήσει τον ναό, θα βάλει εικόνες, θα βάλει ωραία μουσική, θα βάλει λουλούδια, θα βάλει, θα βάλει, θα στολίσει, θα παραφορτώσει, γιατί; Γιατί ακριβώς αυτό εκφράζει. Ότι θέλει ήδη εκ προοιμίων να εισαγάγει δια του αγιασμού των ανθρώπων, τον αγιασμόν της αλόγου Δημιουργίας. Και να εισαγάγει την Δημιουργίαν εν τω Θεώ, δηλαδή να κάνει την Δημιουργία, Εκκλησία.

      Αλλά ας τα πάρομε τα πράγματα λιγάκι με τη σειρά τους. Αν μπορούσαμε να διακρίνομε αυτήν την πορεία της Εκκλησίας αχρόνως ή εγχρόνως, έξω από τον χρόνο και μέσα εις τον χρόνον, αν ήταν δυνατόν να παρατηρηθεί ανθρωπίνως, θα μπορούσαμε να διακρίνομε τρεις φάσεις, τρεις περιόδους.

       Η πρώτη περίοδος, που είναι και το ξεκίνημα της Εκκλησίας είναι, προσέξτε, τρεις φάσεις, αλλά η Εκκλησία είναι μία, μία και αδιαίρετος, απλώς είναι τρεις φάσεις, τρεις περίοδοι, όπως θα λέγαμε είναι τρεις περίοδοι του ενός ανθρωπίνου προσώπου. Είναι τα νεανικά, τα παιδικά του χρόνια, τα ώριμά του χρόνια και τα γεροντικά του χρόνια. Δεν παύει, όμως, το ίδιο πρόσωπο να είναι το αυτό. Έτσι, λοιπόν, και η Εκκλησία είναι η μία, η αδιαίρετος Εκκλησία, διερχομένη τας τρεις αυτάς φάσεις. Η πρώτη φάσις έχει το ουράνιο τμήμα της. Είναι η ουρανία Εκκλησία, εκείνη η οποία δημιουργήθηκε προ καταβολής υλικού κόσμου, πριν γίνει ο υλικός κόσμος, αγαπητοί μου· υπήρχε η Εκκλησία. Όχι πρεσβυτέρα του Αδάμ και της Εύας, όχι πρεσβυτέρα του ηλίου και της σελήνης, αλλά ολοκλήρου του κτιστού, υλικού ορατού κόσμου.

      Και από ποιον απετελείτο η Εκκλησία αυτή; Απετελείτο από τον κόσμον των πνευμάτων, από τους αγγέλους. Γι'αυτό θα μας πει ο Απόστολος Παύλος ότι ο κόσμος των αγγέλων ήτο «ὡς ἐκκλησία πρωτοτόκων ἐν οὐρανοῖς». «Ἐκκλησία πρωτοτόκων ἐν οὐρανοῖς», στο 12^ο κεφάλαιό του. Και ακόμη θα μας πει ότι ήτο «πόλις Θεοῦ ζῶντος». Κι ακόμη θα μας πει ότι ήτο «Ἱερουσαλὴμ ἐπουράνιος». Εκεί, λοιπόν, ήτο η Εκκλησία. Προϋπάρχουσα ἐν τῷ Θεῷ Λόγῳ ως πνευματική προπάντων όλων των δημιουργημάτων, ηνωμένη μετά του Θεού Λόγου.

        Αυτήν την επουράνιον Εκκλησίαν, ο Απόστολος Παύλος την ονομάζει, όπως σας είπα, «ἄνω Ἱερουσαλήμ, ἥτις ἐστὶ μήτηρ πάντων ἡμῶν», «η οποία», λέγει, «είναι η μητέρα όλων ημών». Και ότι «ἡμῖν τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει». «Ότι το πολίτευμά μας», λέγει, «η πολιτεία μας, η πατρίδα μας, είναι», λέγει, «εις τον ουρανόν». Και θα μας πει ακόμη ότι «προσεληλύθατε (:έχετε έλθει)», λέγει, «Σιὼν ὄρει» (:στο όρος Σιών) καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ καὶ μυριάσιν ἀγγέλων πανηγύρει (: και η οποία, λέει, είναι ένα πανηγύρι, είναι μία πανήγυρις, λέγει, από μυριάδες αγγέλους, η άνω Ιερουσαλήμ, η Εκκλησία η Ουράνιος) ἐν οὐρανοῖς ἀπογεγραμμένων (:που είναι, λέγει, απογεγραμμένοι οι άγγελοι αυτοί, είναι καταγεγραμμένοι ως πολίται αυτής της ζώσης πόλεως του Θεού, οι άγγελοι. Και ότι η Εκκλησία δεν είναι χειροποίητος, δεν είναι κατασκεύασμα των ανθρωπίνων χεριών). «Τῆς μείζονος καὶ τελειοτέρας σκηνῆς – λέγει στην προς Εβραίους ο Απόστολος- οὐ χειροποιήτου (:όχι χειροποίητος) τουτέστιν οὐ ταύτης τῆς κτίσεως (: δηλαδή όχι από τον κόσμον αυτόν)».

     Η δευτέρα επιστολή του Κλήμεντος Ρώμης, είναι ένας πατήρ της Εκκλησίας μας, είναι τρίτος επίσκοπος, αν θυμάμαι καλά, δεύτερος, τρίτος της ρωμαϊκής Εκκλησίας. Πανάρχαιος πατήρ, ε; Λέγει ότι: «Ἄνωθεν πρώτη –δηλαδή η Εκκλησία-, πρὸ ἡλίου καὶ σελήνης ἐκτισμένη (:ότι η Εκκλησία κτίστηκε, λέει, πριν τον ήλιο, πριν την σελήνη) πνευματική. Πνευματικὴ δὲ οὖσα ἐφανερώθη ἐν τῇ σαρκὶ τοῦ Χριστοῦ (:και υπάρχουσα –λέγει- πνευματική, φανερώθηκε εις την σάρκα του Χριστού. Φανερώθηκε εις την σάρκα του Χριστού)». Αγαπητοί μου, αυτό θα το εξαντλήσουμε και την ερχομένη φορά, τι σημαίνει «εἰς τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ». Είναι εκείνο που θα μας πει ο Απόστολος, το είπα και προηγουμένως ότι η Εκκλησία είναι το σώμα του Χριστού.

     Ακόμη, αυτή η μεγάλη αλήθεια ότι η πρώτη φάσις της Εκκλησίας ήτο άγγελοι, το βλέπομε και στη Θεία Λειτουργία. Και του Ιερού Χρυσοστόμου και του Μεγάλου Βασιλείου. Αλλά σχηματικώς, θα λέγαμε, έτσι κατά έναν τρόπον εποπτικόν, το βλέπομε εις την Προσκομιδήν.

      Πριν δύο χρόνια, όταν είχαμε κάνει μία ανάλυση σε οκτώ θέματα της Θείας Λειτουργίας, χωρίς να γνωρίζω πόσοι εξ υμών των κυρίων ήσαστε, είχαμε κάνει εδώ μία πλήρη περιγραφή εποπτικώς της Προσκομιδής που γίνεται σε κάθε Θεία Λειτουργία. Εκεί, δηλαδή, εις την βορείαν κόγχην του ιερού που με το πρόσφορο, ο ιερεύς παίρνει και προσκομίζει, βάζει κρασί στο άγιο Ποτήριο, τον άρτον επί του αγίου δισκαρίου, για να γίνει η μεγάλη Είσοδος κα εν συνεχεία η τέλεσις του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας. Εκεί ο ιερεύς, όταν βάλει τον Αμνόν εις την μέσην, το «Ιησούς Χριστός Νικά», τον Αμνόν, τον Ιησούν Χριστόν, εις το μέσον, που θα γίνει σώμα Χριστού, δεξιά βάζει την μερίδα της Θεοτόκου και αριστερά βάζει… κακώς λέμε «τα εννέα τάγματα», δεν είναι εννέα τάγματα, είναι εννέα μερίδες που η κάθε μερίδα αντιπροσωπεύει όχι τάγματα, ούτε τάξεις, δεδομένου ότι… μάλιστα η τελευταία μερίδα αντιπροσωπεύει τον Ιερόν Χρυσόστομον. Ένα πρόσωπο δεν είναι μία τάξις ανθρώπων. Ωστόσο, η πρώτη μερίς είναι προς τιμήν των αγίων αγγέλων. Αγγέλων, αρχαγγέλων και λοιπά.

     Ολόκληρο το άγιο δισκάριο είναι η Εκκλησία. Σχηματικώς. Μάλιστα, όταν θα γίνει Σώμα Χριστού, πραγματικό σώμα Χριστού εν τη Θεία Ευχαριστία, βλέπομε ότι έχομε Αυτόν τον Χριστόν ενανθρωπιζόμενον συνεχώς εν τη Ιστορία, αν θέλετε, παρατεινόμενον μέσα εις την Ιστορίαν, που περικυκλούται πάντοτε, πάντοτε, υπό των αγίων, υπό της Εκκλησίας Του. Οι άγιοι είναι η Εκκλησία Του. Αλλά και οι άγιοι άγγελοι. Γι'αυτό και οι άγγελοι λέγονται άγιοι. Γιατί Άγιος και ο Θεός, Αγία και η Εκκλησία. Γι'αυτό θα δείτε στο άγιο δισκάριο την μερίδα της Θεοτόκου, των αγγέλων, των αγίων. Θα βάλομε ακόμη τις μερίδες των κεκοιμημένων αδελφών που έφυγαν από τον κόσμον αυτόν, εν τη Εκκλησία, πάντοτε και των ζώντων αδελφών εν τη Εκκλησία πάντοτε. Και πάντοτε ο Χριστός συνοδεύεται από την Εκκλησία Του, πάντοτε. Γι'αυτό και όταν βγάζομε και τα Εξαπτέρυγα, τον Σταυρόν, πάντα θα συνοδεύεται ο Σταυρός από τα Εξαπτέρυγα. Ποτέ ο Χριστός, καλύτερα ο Τριαδικός Θεός, ποτέ δεν εμφανίζεται μόνος Του. Είτε με την νεφέλη, είτε με τους αγγέλους Του ή την θεία δόξα κ.λπ. Όλα αυτά εκφράζουν την Εκκλησίαν Του. Όπου ο Χριστός, εκεί και η Βασιλεία Του, δηλαδή η Εκκλησία Του. Δεν υπάρχει ο Θεός χωρίς την Βασιλεία Του, δηλαδή χωρίς την Εκκλησία Του. Αν θέλετε ακόμη και γι'αυτό γιορτάζομε πολύ συχνά μέσα στο εκκλησιαστικό μας έτος, τους αγγέλους. Πολύ συχνά. Όχι μόνο 8 Νοεμβρίου, αλλά και άλλες μέρες. Όπως λέμε: «το θαύμα του αρχαγγέλου Μιχαήλ εν Χώναις» κ.λπ. κ.λπ. Πολλές φορές γιορτάζομε τους αγγέλους. Είναι, παρακαλώ, οι πρωτότοκοι αδελφοί μας μέσα εις την Εκκλησίαν.

      Η δευτέρα φάσις. Η δευτέρα φάσις της Εκκλησίας δεν ήτο τι άλλο, παρά ως να κατέβηκε η Εκκλησία από τον Ουρανό, από τον Θεό κάτω στη γη. Μας το λέγει αυτό το βιβλίο της «Ἀποκαλύψεως»: «Κατέβη ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ». Θα έχετε διαβάσει στην Αποκάλυψη που λέγει: «Και είδα - λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης- την άνω Ιερουσαλήμ καταβαίνουσαν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εις την γην». Τι θα πει «κατεβαίνει»; Είδε σαν μία πόλη την Ιερουσαλήμ, την άνω Ιερουσαλήμ, δηλαδή την Εκκλησίαν να κατεβαίνει κάτω. Τι σημαίνει «κατεβαίνει η Εκκλησία»; Σημαίνει ότι η Εκκλησία τώρα, κατά την δευτέρα της φάση, μεταφυτεύεται εις την γην. Αλλά η γη αντιπροσωπεύει το σύμπαν. Συνεπώς η Εκκλησία τώρα επεκτείνεται εις αυτήν την υλικήν Δημιουργίαν.

      Ο Θεός μετά τους αγγέλους έκανε τον υλικόν κόσμον. Και συνεπώς τώρα θέλει να επεκτείνει την Εκκλησία Του, την Βασιλεία Του ο Θεός και εις τον υλικόν κόσμον. Ποίος είναι ο σκοπός που ο Θεός θέλει να εκκλησιαστικοποιήσει τα πάντα; Ο σκοπός Του είναι να δοξάσει τα πάντα. Ο σκοπός Του είναι να ζήσουν τα πάντα εν τη ζωή της Αγίας Τριάδος. Ο σκοπός του Θεού είναι να ζήσουν τα πάντα εις την μακαριότητα της ζωής της Αγίας Τριάδος. Έτσι, λοιπόν, τώρα ο Θεός μεταφυτεύει, επεκτείνει την Εκκλησίαν Του, την Βασιλείαν Του, εις τον υλικόν κόσμον. Και πού; Φυσικά όπου υπάρχουν λογικά όντα. Ο Αδάμ και η Εύα.

     «Και ο Θεός», λέγει, «έκανε τον Παράδεισον». Ο Παράδεισος τι ήτο; Η γη μας ήτο, ήτο η γη μας. Και μέσα εις τον Παράδεισον ο Θεός τι κάνει; Συνδιαλέγεται μετά των Πρωτοπλάστων. Δηλαδή, τι έχομε; Μίαν κοινωνίαν του Θεού, με τα ανθρώπινα, τώρα, λογικά Του όντα.

    Έτσι, λοιπόν, εγκαινιάζεται η δευτέρα φάσις της Εκκλησίας, μέσα εις την ανθρωπίνη Ιστορία και γενικότερα μέσα στην Ιστορία του σύμπαντος.

     Αλλά, όπως θα ξέρομε όλοι, δυστυχώς, οι Πρωτόπλαστοι εξέπεσαν. Εξεβλήθησαν του Παραδείσου. Βγήκαν έξω από τον Παράδεισον. Τι σημαίνει αυτό; Ημάρτησαν. Όπως και οι δαίμονες, άγγελοι όντες φωτεινοί, εξέπεσαν. Και συνεπώς απεκόπησαν από την Εκκλησία, από την Βασιλεία. Έτσι, λοιπόν, οι πρωτόπλαστοι απεκόπησαν, βγήκαν από την Εκκλησίαν, βγήκαν από την σωτηρία, βγήκαν από τον Παράδεισον.

     Όμως, δεν βγήκαν ολοτελώς. Έμεινε η ελπίδα της επαναφοράς των. Όταν ο Θεός έδινε την υπόσχεση λέγοντας εκεί εις την Εύα και εις το φίδι, εις τον διάβολον ότι «από την γυναίκα θα γεννηθεί Εκείνος που θα σου συντρίψει την κεφαλήν». Και δεν ήτο τι άλλο παρά ο Λυτρωτής που θα ήρχετο εν καιρώ. «Καὶ σὺ τηρήσεις αὐτοῦ πτέρναν». «Εσύ θα του κάνεις κακό. Αλλά τόσο λίγο κακό, όσο να χτυπήσει κάποιος κάποιον εις την φτέρναν».

      Έτσι, λοιπόν, αμυδρώς, σκιωδώς, με την υπόσχεσιν αυτή του Θεού στους Πρωτοπλάστους, η Εκκλησία, παρακαλώ, παραμένει εις την γην, αλλά όχι με πλήρη φανέρωση της δόξης του Θεού, όπως ήτο εις τον ουρανόν. Συνεπώς, η δευτέρα φάσις δεν είναι τίποτε άλλο παρά πάλι η Εκκλησία επί της γης, με την διαφορά, όμως, πως τώρα είναι η Εκκλησία των δικαίων, των προ του Νόμου, των προ της Παλαιάς Διαθήκης, από τον Άβελ ή μάλλον με τον Άβελ, με τον Νώε κ.λπ. Αυτοί είναι προ της Παλαιάς Διαθήκης. Η Παλαιά Διαθήκη αρχίζει ιστορικώς από το 2000 προ Χριστού. Αρχίζει με τον Αβραάμ. Συμπεριλαμβάνει όλους τους δικαίους που ο Θεός έβαλε τον νόμον της συνειδήσεως εντός, τον ηθικόν νόμον της συνειδήσεως, εντός των ψυχών· και οι οποίοι έμεναν με την προσδοκίαν της ελεύσεως του Μεσσίου. Αυτοί μαζί με τους άνδρας τους δικαίους της Παλαιάς Διαθήκης, οι οποίοι πήραν αποκεκαλυμμένον τον Νόμον, απετέλουν την δευτέραν φάσιν της Εκκλησίας του Χριστού. Σκιωδώς, όμως, όχι απολύτως φανερώς.

       Για να έλθει η τρίτη φάσις. Η τρίτη φάσις έρχεται με την παρουσία του Ιησού Χριστού. Είναι η ενανθρώπησις του Χριστού, που ο ίδιος ο Κύριος πλέον παίρνει την υπάρχουσα εν τη γη Εκκλησία, την αναγεννά, την ανακαινίζει και την τελειοποιεί με το Σώμα Του και το Αίμα Του.

       Λέγει ο Απόστολος Παύλος ότι «ὁ Θεὸς Πατήρ, αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἔδωκε κεφαλὴν ὑπὲρ πάντα τῇ ἐκκλησίᾳ, ἥτις ἐστὶ τὸ σῶμα Αὐτοῦ, τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν πᾶσι πληρουμένου». «Αυτός», λέει, «έδωσε», ο Θεός Πατήρ, «τον Χριστόν κεφαλή της Εκκλησίας, που είναι το Σώμα Του και που συμπληρώνει τα πάντα».

       Και θα μας πει ο Ιερός Χρυσόστομος: «Ἐκκλησίας σάρκα ἀνέλαβε (: Επήρε, λέει, σάρκα της Εκκλησίας) καὶ ἐλθὼν εἰς τὸ καταφύγιον αὐτῆς (: ήλθε στο καταφύγιό της. Ποιο; Εκείνο που ήδη υπήρχε επάνω εις την γην) καὶ εὑρὼν ῥυπῶσαν (: και αφού την βρήκε βρώμικη), αὐχμῶσαν (:κακοτράχηλη), γυμνήν, ἐνέδυσεν ἱμάτιον (: την έντυσε με ιμάτιο), πεφυρμένην αἵματι (: γεμάτη από αίματα· θυμηθείτε, παρακαλώ, την παραβολή του καλού Σαμαρείτου), ἔλουσεν, ἤλειψεν, ἔθρεψεν, ἐνέδυσεν ἱμάτιον, Αὐτὸς αὐτῇ γενόμενος περιβολή (:ο Ίδιος ο Χριστός έγινε περιβολή της Εκκλησίας) καὶ λαβὼν αὐτήν, οὕτως ἀνάγει (:και αφού την πήρε στα χέρια Του, έτσι την οδήγησε πάλι πίσω εις τον Θεόν Πατέρα)».

       Βλέπετε, λοιπόν, το διάγραμμα αυτό. Από τον ουρανό στη γη και πάλι πίσω εις τον ουρανόν. Όπου ο Χριστός φανερούται εκεί και η Εκκλησία Του. Φανερώθηκε εδώ εις τη γην, και η Εκκλησία μαζί Του.

      Αλλά, αγαπητοί μου, με τα λίγα αυτά που είπα, δεν θέλω να επιμείνω πιο πολύ, γιατί δεν σας είπα παραδείγματα. Σε άλλα θέματα ίσως θα έχομε παραδείγματα. Διότι… πώς να το κάνομε, είναι και μερικά θέματα λίγο δύσκολα. Αλλά και αναγκαία. Πρέπει να ξέρομε μερικά πράγματα από την πίστη μας. Πρέπει… πώς να το πούμε, να συνειδητοποιήσομε την καταγωγή μας. Πρέπει να ξέρομε ποία είναι η θέσις μας μέσα στην Εκκλησία. Τι σημαίνει «είμεθα Εκκλησία». Και ποίος είναι ο σκοπός  μας που ευρισκόμεθα μέσα εις την Εκκλησίαν μας.  Ποίος είναι ακόμη ο σκοπός της υπάρξεώς μας και ποιος είναι ο σκοπός των αγώνων μας και των προσπαθειών μας. Αγαπητέ μου, νηστεύεις, προσεύχεσαι, πας στην Εκκλησία να λειτουργηθείς. Είσαι τίμιος μέσα εις την ζωήν σου. Δεν κάνεις εκείνα που κάνουν οι άλλοι. Υστερείσαι πολλάκις. Ερωτώ: Αδελφέ μου, γιατί; Ξέρεις γιατί; Πώς να το ξέρεις, άμα δεν ξέρεις τι είναι η Εκκλησία. Διότι τα πάντα υπάρχουν μέσα εις την Εκκλησίαν. Κι όταν αποκτήσομε αυτήν την συνείδησιν του τι είμεθα και γιατί αγωνιζόμεθα, τότε ασφαλώς θα βρούμε και τον τελικόν μας σκοπόν.

    Συνεπώς, δεν επιτρέπεται να αγνοούμε. Και, αγνοώντας, να περιφρονούμε Αυτόν τον ιδρυτήν και θεμελιωτήν Θεόν, ιδρυτήν της Εκκλησίας. Ο χρόνος αυτός, ο οποίος υπάρχει μεταξύ του Χριστού, όλως και κατεξοχήν, μέχρι που να τελειώσει η Ιστορία, είναι ο χρόνος της σωτηρίας. Δηλαδή είναι ο χρόνος της Εκκλησίας.

      Γι’ αυτόν, ακριβώς, τον λόγο και ο Χριστός μας μέσα εις τον χρόνον αυτόν, που, όπως και προηγουμένως σας είπα, ο Χριστός είναι ο παρατεινόμενος Χριστός μέσα εις την Εκκλησίαν Του, είναι ο μεγάλος ζητιάνος των ανθρωπίνων καρδιών. Έρχεται και ζητά τις ανθρώπινες καρδιές. Στέκεται μπροστά στον κάθε άνθρωπο. Και του κρούει την θύρα. Και του λέγει, όπως μας το περιγράφει ζωηρότατα ο Ιερός Χρυσόστομος: «Ἐγὼ Πατήρ, Ἐγὼ ἀδελφός, Ἐγὼ Νυμφίος, Ἐγὼ οἰκία, Ἐγὼ τροφαί, Ἐγὼ ἱμάτιον, Ἐγὼ ῥίζα, Ἐγὼ θεμέλιος. Πᾶν ὅπερ ἂν θέλῃς Ἐγώ (:ό,τι ζητήσει η καρδιά σου, ό,τι θέλεις, είμαι Εγώ). Μηδενὸς ἐν χρείᾳ καταστῇς (:να μην κατασταθείς σε τίποτα αναγκαίον, να μην βρεθείς σε κάποια ανάγκη). Ἐγὼ δουλεύσω (: Εγώ, λέει, θα δουλέψω). Ἦλθον γὰρ διακονῆσαι, οὐ διακονηθῆναι (:Ήρθα να διακονήσω, να υπηρετήσω, όχι να υπηρετηθώ). Ἐγὼ καὶ φίλος καὶ ξένος καὶ κεφαλὴ καὶ ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ. Πάντα Ἐγώ (:Όλα είμαι Εγώ). Μόνον οἰκείως ἔχε πρὸς ἐμέ (:ένα πράγμα θα σου πω μόνον: Να διάγεσαι φιλικά προς Εμένα. Να με πιστεύεις, να με αγαπάς). Ἐγὼ πένης διὰ σέ (:Εγώ έγινα ζητιάνος για σένα) καὶ ἀλήτης διὰ σέ -‘’’αλήτης’’ θα πει ‘’περιπλανώμενος’’. Κι αυτήν την έννοια έχει και η σύγχρονη λέξις ‘’αλήτης’’. Αυτός που γυρίζει από δω και από κει. Εγώ, λέει, και αλήτης δια σε. Πράγματι, όταν ερωτήθηκε ο Κύριος από κάποιον: «Κύριε, πού μένεις;», του είπε ότι «οι αλεπούδες και τα τσακάλια έχουνε φωλιές και τα πουλιά του ουρανού· Εγώ όμως δεν έχω πού να κλίνω το κεφάλι μου»). Ἐπὶ Σταυροῦ διὰ σέ (: Ανέβηκα στον Σταυρό για σένα), ἐπὶ τάφου διὰ σέ. Ἄνω ὑπὲρ σοῦ ἐντυγχάνω τῷ Πατρί (: επάνω στον ουρανό για σένα προσεύχομαι και μεσιτεύω εις τον Πατέρα μου). Κάτω ὑπὲρ σοῦ πρεσβευτὴς παραγέγονα παρὰ τοῦ Πατρός (:κάτω στη γη, για σένα έγινα πρεσβευτής πάλι προς τον Πατέρα). Πάντα μοι σὺ καὶ ἀδελφὸς καὶ συγκληρονόμος καὶ φίλος καὶ μέλος (: Όλα, λέγει, τα δικά μου, είναι και δικά σου. Και αδελφός και κληρονόμος μαζί σου και φίλος και μέλος). Τί πλέον θέλεις; (: Τι παραπάνω θέλεις;)».

      Αγαπητοί μου, όλα αυτά τα αγαθά, όλους αυτούς τους θησαυρούς, θα τους βρούμε εις το μέγα μυστήριον που λέγεται Εκκλησία.

           ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ

και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,

        ψηφιοποίηση και επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

·       Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.

·       https://arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/proskynhtvn/proskynhtvn_016.mp3