Ἠθική χωρίς Χριστόν;

 

Ἠθική χωρίς Χριστόν;

Τοῦ κ. Ἀνδρέα Κεφαλληνιάδη, Δασκάλου Γ΄ Ἀρσακείου – Τοσιτσείου Δημοτικοῦ Σχολείου Ἑκάλης

  Πρόσφατα τὸ Ὑπουργεῖο Παιδείας ἀνακοίνωσε ὅτι οἱ μαθητὲς ποὺ δηλώνουν ἀλλόθρησκοι, ἀλλόδοξοι καὶ ἄθρησκοι, θὰ μποροῦν νὰ παρακολουθοῦν ἀντὶ γιὰ τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν, μαθήματα Ἠθι­κῆς. Μὲ τὴν εὐκαιρία αὐτὴ θὰ θέλαμε νὰ κάνουμε μία σύγκριση ἀνάμεσα στὴν ἠθικὴ μὲ τὴν κοινωνικὴ καὶ φιλοσοφική της  ἔννοια καὶ στὴ χριστιανικὴ ἠθική.

   Ἡ συνήθεια τοῦ ἀνθρώπου νὰ κάνει τὸ καλὸ καὶ νὰ ἀποφεύγει τὸ κακό, ὑπακούοντας στὴν ἐσωτερικὴ φωνὴ τῆς συν­ειδήσεώς του, χαρακτηρίζει τὴν ἠθικότητά του. Μὲ βάση τὸ κριτήριο αὐτὸ τῆς ἠθικότητας θὰ κριθοῦν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ποὺ δὲν γνώρισαν τὸ χριστιανισμό, ὅπως μᾶς λέει ὁ ἀπόστολος τῶν ἐθνῶν, Παῦλος ( Ρωμ. β΄14 – 15 ).

  Ἀλλὰ αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἡ ἠθικὴ εἶναι σαφῶς κατώτερη ἀπὸ τὴ  χριστιανικὴ ἠθική. Ἡ ἔλευση τοῦ χριστιανικοῦ μηνύματος βάθυνε καὶ πλάτυνε τὴν ἔννοια καὶ τὶς διαστάσεις τῆς ἠθικῆς. Ὁ χριστιανισμὸς  πῆρε τὴν ἠθικὴ  λίγα μέτρα πάνω ἀπὸ τὴ γῆ καὶ τὴν ἀνέβασε στὰ οὐράνια. Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ κατὰ κόσμον ἠθικὴ τὸ μόνο ποὺ μπορεῖ νὰ φτιάξει εἶναι  καλοὺς ἀνθρώπους, ἂν μπορεῖ νὰ τοὺς φτιάξει κι αὐτούς.  Ἡ χριστιανικὴ ἠθικὴ ὅμως  φτιάχνει ἐνάρετους ἀν­θρώπους, πολίτες τοῦ οὐρανοῦ ποὺ πατᾶνε στὴ γῆ. Αὐτὸ φανερώνουν τὰ πλήθη τῶν ἁγίων ποὺ κοσμοῦν ὄχι μονάχα τὰ συν­αξάρια τῆς Ἐκκλησίας μας, ἀλλὰ καὶ τόσοι ἄλλοι ἀνώνυμοι ἅγιοι,  ἄγνωστοι σὲ ἐμᾶς, ἀλλὰ γνωστοὶ στὸ Θεό.

  Ἴσως βέβαια κάποιοι ἀντιτείνουν ὅτι καὶ μέσα στὸ χῶρο τῆς Ἐκκλησίας ὑπάρχουν ἄνθρωποι ὑποκριτὲς ποὺ ἄλλα λένε κι ἄλλα κάνουν. Ἡ ἀπάντηση σὲ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα εἶναι ὅτι κάτι τέτοιο δὲν συνιστᾶ ἀποτυχία τῆς χριστιανικῆς ἠθικῆς, ἀλλὰ ἀποτυχία τοῦ ἀνθρώπου νὰ τὴν ἐφαρμόσει συνειδητὰ στὴ ζωή του. Οἱ ὅποιες κακὲς ἐξαιρέσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταργοῦν τὸν κανόνα. Κι ἂν θεωρήσουμε ὅτι ἀκόμα καὶ μέσα στὸ χῶρο τῆς Ἐκκλησίας οἱ ἄνθρωποι κάμπτονται ἐξαιτίας τῆς μεταπτωτικῆς φύσεως τοῦ ἀνθρώπινου χαρακτήρα, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸ συμβαίνει στὸ χῶρο ἐκτὸς Ἐκκλησίας, ὅπου ὁ ἄνθρωπος παύει νὰ ἀναγνωρίζει τὴν ἔννοια τῆς ἁμαρτίας καὶ ἀκολουθεῖ τυφλὰ ὅ,τι τοῦ ὑπαγορεύει τὸ σαρκικό του φρόνημα.

  Λέγεται ἀκόμα ὅτι μονάχα ὁ ἄνθρωπος ποὺ δημιουργεῖ μόνος του ἕνα κώδικα ἠθικῆς καὶ τὸν ἐφαρμόζει εἶναι ἐλεύθερος, διότι οἱ πράξεις του αὐτὲς δὲν ὑποκινοῦνται ἀπὸ κανένα κίνητρο, ἐκτὸς ἀπὸ τὴ διάπραξη τοῦ ἀγαθοῦ. Ἀλλὰ ἂς εἴμαστε ρεαλιστές. Μέσα στὴν ψυχὴ τοῦ μεταπτωτικοῦ ἀνθρώπου δὲ φωλιάζει μόνο τὸ καλὸ ἀλλὰ καὶ τὸ κακό. Μία σφοδρὴ πάλη συμβαίνει πολλὲς φορὲς μέσα σὲ κάθε ἄνθρωπο, ὅταν καλεῖται νὰ ἐπιλέξει ἀνάμεσα στὰ δύο. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀνθρώπινη φύση κι ὅποιος πιστεύει ὅτι μόνο  προτερήματα ὑπάρχουν στὸν ἄνθρωπο καὶ κανένα ἐλάττωμα, δείχνει νὰ εἶναι ἀφελὴς ἢ νὰ προσποιεῖται ἄγνοια τῆς ἀνθρώπινης ψυχολογίας. Ἑπομένως ἡ ὕπαρξη κινήτρων, ὅπως εἶναι ὁ σεβασμὸς καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, συντελεῖ ὥστε στὴν πάλη αὐτὴ τοῦ ἀνθρώπου νὰ νικᾶ τὸ καλὸ κι ὄχι τὸ κακό. Πραγματικὰ ἐλεύθερος εἶναι μόνο ὁ ἄνθρωπος ποὺ κατορθώνει νὰ ἐλευθερωθεῖ ἀπὸ τὰ  πάθη καὶ τὶς ἀδυναμίες του κι ὄχι αὐτὸς ποὺ σέρνεται ἀπὸ αὐτές.  Ἄλλωστε  ἡ κοσμικὴ ἠθικὴ ἔχει κι αὐτὴ τὰ δικά της κίνητρα, ὅπως εἶναι  κάποιο ἰδιοτελὲς συμφέρον ἢ ὁ φόβος τῆς τιμωρίας ἀπὸ τὸν ἀνθρώπινο νόμο. Ἂς μὴ παριστάνουν λοιπὸν κάποιοι τούς…ἠθικούς, ὅταν δὲν μποροῦν νὰ εἶναι ἀνήθικοι.

  Ἡ ἀνθρώπινη ἠθικὴ εἶναι μία μεταβαλλόμενη ἠθική, ἀνάλογα μὲ τὴν ἐποχή. Αὐτὸ ποὺ κάποτε θεωροῦνταν ἀνήθικο σήμερα θεωρεῖται ἠθικὸ καὶ τὸ ἀντίστροφο. Γι’ αὐτὸ καὶ σὲ ὁρισμένες περιπτώσεις ἡ ἀνθρώπινη ἠθικὴ εἶναι…ἀνήθικη. Ἀντίθετα  ἡ χριστιανικὴ ἠθικὴ εἶναι ὄχι κάτι σχετικό, ἀλλὰ κάτι ἀπόλυτο. Ἄλλωστε, τὸ ἀπόλυτο  ἀγαθὸ ἰδεῶδες δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ ὑπάρχει πλῆρες στὸ νοῦ κανενὸς ἀνθρώπου, ὄντας ὁ ἄνθρωπος ἀτελής, ἀλλά, ἀλλὰ μονάχα στὸ νοῦ τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ ὑπέρτατο Ἀγαθό. Σὲ τελικὴ ἀνάλυση,  εἶναι πολὺ ἀνώτερο  τὸ νὰ ὑπακούει ὁ ἄνθρωπος  στὸ ἅγιο θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἀπὸ τὸ νὰ ὑπακούει στὸ δικό του ἁμαρτωλὸ θέλημα, διότι τὸ πρῶτο φανερώνει ταπεινὸ φρόνημα, ἐνῶ τὸ δεύτερο αὐταρέσκεια καὶ ἐγωισμό.

  Πολλοὶ πέρασαν ἀπὸ τὸν κόσμο αὐτὸ προτείνοντας μία δική τους ἠθικὴ φιλοσοφία. Ἀλλὰ ὅλοι αὐτοὶ οἱ…ἠθικιστὲς φιλόσοφοι, εἶναι ἀμφίβολο ἂν μπόρεσαν καὶ οἱ ἴδιοι νὰ  ἀκολουθήσουν τὴ φιλοσοφία τους. Στὴν πραγματικότητα, ὅλα τὰ ἀνθρώπινα ἠθικὰ συστήματα μαζὶ δὲν κατάφεραν νὰ ἀλλάξουν τὸν ἄνθρωπο πρὸς τὸ καλύτερο οὔτε στὸ ἐλάχιστο. Μονάχα ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἔχει τὴ δύναμη νὰ μεταβάλει τὸν ψεύτη σὲ φιλαλήθη, τὸν ἅρπαγα σὲ ἐλεήμονα, τὸν σαρκολάτρη σὲ ἐγκρατῆ, τὸν ἄγριο σὲ ἅγιο. Μόνο ὅταν ἡ ἠθικὴ ἔχει θεμέλιό της τὸ Θεὸ εἶναι ἔμπρακτη ἠθική. Κάθε ἄλλη ἠθικὴ θεωρία εἶναι ἁπλὰ λόγια τοῦ ἀέρα, γιατί εἶναι πρακτικὰ ἀνεφάρμοστη. Πολὺ ὡραῖα τὸ διατύπωσε αὐτὸ ἐπιγραμματικὰ ὁ Ρῶσος συγγραφέας καὶ φιλόσοφος Φιοντὸρ Ντοστογιέφσκι, γράφοντας: «Χωρὶς Θεό, ὅλα ἐπιτρέπονται».

  Ἡ χριστιανικὴ ἠθικὴ εἶναι ἡ τέλεια ἠθική, διότι δὲ καταδικάζει μονάχα τὴν ἀνήθικη πράξη, ἀλλὰ καὶ τὴν κακὴ προαίρεση πρὸς αὐτήν. Εἶναι ἡ τέλεια ἠθική, διότι περιλαμβάνει ὅλες ἐκεῖνες τὶς ἀρετές, μὲ τὶς ὁποῖες εἶναι δυνατὸ νὰ εὐτυχήσουν τὰ ἄτομα καὶ ἡ κοινωνία. Στὴ χριστιανικὴ ἠθικὴ ἡ ἀγάπη ἀποκτᾶ ἕνα ξεχωριστὸ νόημα. Βασικὰ χαρακτηριστικά της εἶναι ἡ ἀνιδιοτέλεια, δηλ. ἡ ἀγάπη χωρὶς συμφέρον καὶ ὑπολογισμό, χωρὶς νὰ λογαριάζει τὴν ἀνταπόδοση ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο, ἀλλὰ μονάχα ἀπὸ τὸ Θεό. Εἶναι ἡ καθολικότητά της, χωρὶς διακρίσεις σὲ ἐχθροὺς καὶ φίλους («ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν»), εἶναι ἡ σταθερότητά της, χωρὶς νὰ μειώνεται ἡ ἔντασή της, γιατί εἶναι ἐφ’ ὅρου ζωῆς.

  Συμπερασματικὰ θὰ λέγαμε ὅτι ὅσα προγράμματα Ἠθικῆς κι ἂν συντάξει τὸ Ὑπουργεῖο Παιδείας, γιὰ νὰ ὑποκαταστήσει τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν, εἶναι καταδικασμένο σὲ ἀποτυχία. Κι ὅσοι ἀπομακρυνόμενοι ἀπὸ τὴν κατὰ Θεὸ ἠθικὴ ἀναζητοῦν τὴ λύτρωση στὶς ἀμφιβόλου ἤθους…ἠθικές,  εἶναι σὰν νὰ ἀποζητοῦν  νὰ χορτάσουν τὴ δίψα τους ὄχι στὴν πηγὴ τοῦ καθαροῦ νεροῦ, ἀλλὰ στοὺς βάλτους καὶ τὰ λασπόνερα. Εἶναι καταδικασμένοι νὰ προσπαθοῦν νὰ δώσουν  νόημα στὴ ζωή τους  καὶ νὰ μὴ μποροῦν νὰ τὸ βροῦνε ποτέ.

orthodoxostypos