Δυσπραξία ή Σύνδρομο του αδέξιου παιδιού

Δυσπραξία ή Σύνδρομο του αδέξιου παιδιού

του κ. Γεωργίου Θ. Μηλίτση, διδασκάλου, Ειδικού Παιδαγωγού

Ορισμένοι γονείς, που ασχολούνται με τα παιδιά τους, παρατηρούνε ότι το παιδί τους δυσκολεύεται να κάνει ορισμένα πράγματα που έπρεπε να κάνει στην ηλικία του, π.χ. να δένει τα κορδόνια των παπουτσιών του, να κάνει ορισμένες κινήσεις και αργότερα να γράφει. Είναι φυσικό οι γονείς αυτοί να πανικοβληθούν και να αναρωτηθούν «γιατί συμβαίνει αυτό;» και να καταφύγουν σε κάποιον ειδικό για να τους δώσει απάντηση στο ερώτημά τους και να τους υποδείξει τι πρέπει να κάνουν. 

   Όταν συμβαίνει κάτι από τα παραπάνω λέμε ότι το παιδί αυτό έχει «Δυσπραξία» ή το «Σύνδρομο του αδέξιου παιδιού».

Τι είναι η Δυσπραξία;

  Την Δυσπραξία, στην διεθνή βιβλιογραφία τη βρίσκουμε και ως: Αναπτυξιακή Διαταραχή Συντονισμού (DCD, όρος που δόθηκε  από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία το 1994),.   

   Η λέξη Δυσπραξία αποτελείται από δύο αρχαίες ελληνικές λέξεις: το «δυσ-» (δύσκολος, κακός) και το «πράξις» (πράξη, δράση, εκτέλεση), δηλαδή σημαίνει "δυσκολία στην πράξη" ή "δυσκολία εκτέλεσης κίνησης".

  Η Δυσπραξία είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή του κινητικού σχεδιασμού και εκτέλεσης, που επηρεάζει τον συντονισμό, την ακρίβεια και την ευκολία των κινήσεων, τόσο στις λεπτές κινητικότητες (π.χ. δέσιμο κορδονιών) όσο και στις αδρές (π.χ. ισορροπία, ποδήλατο). 

   Πολλοί γονείς όταν διαπιστώσουν ότι το παιδί τους έχει κινητικές δυσκολίες σπεύδουν, συνήθως, να το χαρακτηρίσουν ως «τεμπέλη, αδέξιο ή που δεν προσπαθεί να κάνει κάτι», αυτά όμως δεν είναι σωστά διότι το παιδί από τη φύση του δυσκολεύεται σε δεξιότητες που για τους συνομηλίκους του είναι σχεδόν αυτόματες.

   Τα άτομα με δυσπραξία, παρά το γεγονός ότι, συνήθως, έχουν επαρκές επίπεδο νοημοσύνης, δυσκολεύονται να σχεδιάσουν και να εκτελέσουν μια σειρά κινητικών πράξεων που στοχεύουν σε έναν συγκεκριμένο στόχο. Δηλαδή, μπορούμε να πούμε ότι ξέρουν τι θέλουν να κάνουν, αλλά δεν μπορούν να το κάνουν.

Η έκτασή της

   Η δυσπραξία, όπως προαναφέραμε, είναι νευροαναπτυξιακή διαταραχή συντονισμού που δυσκολεύει τον εγκέφαλο να σχεδιάσει, να οργανώσει και να εκτελέσει κινητικές δραστηριότητες με αποτέλεσμα να έχουμε αδέξιες κινήσεις των χεριών και κακό συντονισμό στις κινήσεις των ποδιών, δυσκολία στην άρθρωση και τη γραφή.

   Οι έρευνες που έγιναν έδειξαν ότι η δυσπραξία εμφανίζεται περίπου σε ένα στα 12 παιδιά ηλικίας 5-7 ετών (σύμφωνα με άλλες πηγές, στο 2-20% των παιδιών ηλικίας μεταξύ 6 και 15 ετών), αν και συχνά δεν διαγιγνώσκεται.. Είναι τέσσερις φορές πιο συχνή στα αγόρια παρά στα κορίτσια. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το νευρικό σύστημα των αγοριών είναι λιγότερο ανθεκτικό σε διάφορους στρεσογόνους παράγοντες, γι̉ αυτό έχουμε την υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης.

   Στη βιβλιογραφία διαβάζουμε ότι ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών με αυτή τη διαταραχή, που κατά τον Zwicker (Zwicker et al., 2012), φτάνει το 6-9% θα ήταν υψηλότερο αν αυτή η διαταραχή αναγνωρίζονταν κατά την σχολική περίοδο. Πολλά παιδιά με Δυσπραξία όχι μόνο παίρνουν καθυστερημένα διάγνωση, αλλά μπορεί επίσης να διαγνωστούν λανθασμένα ως πάσχοντα από Διάχυτη Αναπτυξιακή Διαταραχή (ΔΑΔ) σε περιπτώσεις όπου υπάρχει οφθαλμοκινητική δυσπραξία και σοβαρή γλωσσική διαταραχή όπως η λεκτική δυσπραξία, ή από Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής με ή χωρίς Υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ ή ΔΕΠΥ) σε περιπτώσεις όπου οι δυσκολίες στην οργάνωση και την εκτέλεση οδηγούν σε αδυναμία παρακολούθησης.

Αίτια της δυσπραξίας

   Είναι φυσιολογικό να αναρωτηθούμε, πού οφείλεται η Δυσπραξία; Όπως συμβαίνει και με άλλες σύνθετες νευροαναπτυξιακές διαταραχές, τα αίτια της δυσπραξίας παραμένουν ασαφή και απροσδιόριστα. Υπάρχει σίγουρα μια γενετική προδιάθεση και η διαταραχή συχνά είναι κληρονομική. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η δυσπραξία προκαλείται από συγκεκριμένες εγκεφαλικές αλλοιώσεις και η πιο ευρέως αποδεκτή υπόθεση είναι ότι σχετίζεται μάλλον με την ανωριμότητα των νευρωνικών δικτύων. Οι προδιαθεσικοί παράγοντες που συνήθως ευθύνονται για την εμφάνισή της είναι: α) προγεννητικοί, ο αλκοολισμός των γονέων, ασθένειες της μητέρας ή η κατανάλωση φαρμάκων από τη μητέρα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, μη φυσιολογική πορεία του τοκετού (παρατεταμένος τοκετός, παρατεταμένη άνυδρη περίοδος, επείγουσα καισαρική τομή)   κλπ. β) η προγεννητική και περιγεννητική δυσφορία, δηλαδή η κακή ψυχολογική κατάσταση της μητέρας και γ) γενετικοί, όπως η πρόωρη γέννηση του παιδιού, ήπια ασφυξία, παρατεταμένος νεογνικός ίκτερος  και το χαμηλό βάρος του κατά τη γέννηση. δ) δυσμενείς κοινωνικές και παιδαγωγικές συνθήκες κατά την παιδική ηλικία, δηλαδή αισθητηριακή στέρηση, υποπροστασία.

   Σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν μπορεί να εντοπιστεί πιθανός αιτιολογικός παράγοντας.

Πως εκδηλώνεται

   Τους γονείς εκείνο που θα τους βάλει σε σκέψεις μήπως το παιδί τους έχει δυσπραξία είναι η καθυστέρηση του παιδιού τους να κάνει δεξιότητες που κάνουν άλλα παιδιά στην ηλικία του. π.χ. ελλιπείς δεξιότητες όσον αφορά την ποσότητα και την ποιότητα των κινήσεων, κακός συντονισμός, μειωμένη ισορροπία, αδεξιότητα, βραδύτητα στην εκτέλεση της κίνησης.

   Ακόμα, το παιδί έχει γλωσσικό έλλειμμα ή καθυστέρηση, δυσκολία με τις χειρονομίες, έχει δυσκολία στην συγκέντρωση και την διατήρησης της προσοχής του, δυσκολία στην απομνημόνευση και επεξεργασία πληροφοριών, δυσκολία στη διαχείριση του χρόνου, στην οργάνωση και τον προγραμματισμό υποχρεώσεων και δραστηριοτήτων, χαμηλή αυτοεκτίμηση, εύκολη ευερεθιστότητα, μειωμένη ανεξαρτησία και αυτοεξυπηρέτηση, για παράδειγμα δυσκολία στο φαγητό και το ποτό χωρίς να λερωθεί, στο ντύσιμο και το γδύσιμο, και στην προσωπική υγιεινή. 

   Ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, υπάρχουν αρκετά προειδοποιητικά σημάδια που μας βοηθούν να καταλάβουμε εάν έχει δυσπραξία. Ήδη από τον πρώτο χρόνο ζωής, η δυσκολία στην αλλαγή θέσης, η δυσκολία στις κινήσεις των ματιών και του βλέμματος, η κακή σύλληψη, η έλλειψη ενδιαφέροντος για αντικείμενα, δεν μπορεί να μπουσουλήσει ή να περπατήσει. Όλα αυτά μπορεί να είναι σημάδια δυσπραξίας.  

   Όταν γίνει δύο χρονών η διαταραχή μπορεί να εκδηλωθεί μέσω καθυστέρησης στο ανεξάρτητο περπάτημα (μετά τους 16 μήνες), δυσκολίας με τις χειροκίνητες κινήσεις και χειρονομίες, αποτυχίας ή καθυστέρησης στην ανάπτυξη της γλώσσας (λιγότερες από 50 λέξεις στους 24 μήνες), λανθασμένης χρήσης αντικειμένων και απουσίας συμβολικού παιχνιδιού. 

   Στην προσχολική ηλικία, η διαταραχή είναι πιο εμφανής επειδή επηρεάζει σημαντικά τις καθημερινές δραστηριότητες. Κοινά χαρακτηριστικά των δυσπραξικών παιδιών αυτής της ηλικίας μπορεί να περιλαμβάνουν: δυσκολία στις κινήσεις (π.χ. ανεβοκατέβασμα σκάλας), τάση να σκοντάφτει πάνω σε αντικείμενα/άτομα ή συχνές πτώσεις, αδέξιο βάδισμα κατά το τρέξιμο, δυσκολία στον συντονισμό και την παρακολούθηση ρυθμών, δυσκολία στις καθημερινές δραστηριότητες (ντύσιμο/γδύσιμο, δέσιμο/λύσιμο παπουτσιών) και δυσκολία στη σίτιση, για παράδειγμα στη χρήση μαχαιροπίρουνων. Δυσκολία στην απόκτηση νέων δεξιοτήτων˙ έλλειψη αίσθησης κινδύνου, για παράδειγμα όταν πηδάει από ψηλό τοίχο˙ δυσκολία να κάνει ποδήλατο ή να ρίξει μια μπάλα ή να τη δεχτεί, έχει αστάθεια,  γενικά τάση για πτώση, δεν μπορεί να παίξει με τους συνομηλίκους του, παρουσιάζει έλλειψη συμβολικού παιχνιδιού και δυσκολία σε δραστηριότητες παιχνιδιού όπως παζλ, μανταλάκια, κατασκευές˙

έχει αδυναμία να κάνει λεπτές κινητικές δεξιότητες, δηλαδή να χρησιμοποιήσει το μολύβι ή ψαλίδι˙ κακή ανάπτυξη αντιληπτικών δεξιοτήτων (η επεξεργασία αισθητηριακών ερεθισμάτων που περιλαμβάνει την ανάλυση, την επιλογή και την επεξεργασία οπτικών πληροφοριών) και δυσκολίες χειρός - ματιού˙ κακή συγκέντρωση, δυσκολίες στον προγραμματισμό και την οργάνωση και συναισθηματικές δυσκολίες (αυξημένη τάση για εκρήξεις θυμού), άρνηση σχεδίασης, αντιγραφής, εκτέλεσης διαφόρων δραστηριοτήτων.

   Όσο μεγαλύτερο γίνεται ένα παιδί με δυσπραξία, τόσο περισσότερο συνειδητοποιεί τα μειονεκτήματά του γι̉ αυτό αναγκάζεται να εφαρμόζει στρατηγικές ή συμπεριφορές που στοχεύουν στην ελαχιστοποίηση των δυσκολιών του και στην αποφυγή εργασιών που είναι δύσκολες γι' αυτό. Για το λόγο αυτό, είναι σημαντικό οι γονείς να παρατηρούνε όχι μόνο τι κάνει και πώς το κάνει, αλλά και τι αποφεύγει ή αρνείται να κάνει. 

   Καθώς τα παιδιά είναι στην ηλικία που πρέπει να πάνε στο δημοτικό σχολείο, οι δυσκολίες περιπλέκουν την απόκτηση και την αυτοματοποίηση της γραφής, επηρεάζοντας τη μάθησή τους, ιδιαίτερα τις δεξιότητες γραφής, ανάγνωσης και κατανόησης.

   Όλες οι δυσπραξικές εκδηλώσεις στα παιδιά συνδυάζονται σε 4 ομάδες: προβλήματα στην εκτέλεση κινήσεων και στη διατήρηση της ισορροπίας, δυσκολίες με ενεργητικά παιχνίδια, διαταραχές ομιλίας, γραφικές δυσκολίες.

   Τα παιδιά με δυσπραξία συνήθως αναπτύσσουν διάφορες κινητικές δεξιότητες αργότερα: αργούν να κυλιστούν, να καθίσουν, να μπουσουλήσουν και να περπατήσουν.

   Η αρθρωτική δυσπραξία εκδηλώνεται με παραλείψεις, παραμορφώσεις και αντικαταστάσεις απλούστερων ήχων με σύνθετους. Παρατηρούνται επίσης ασαφής και ανακριβής προφορά, μεταφορά συλλαβών και έκθλιψη. Το παιδί κρατάει λανθασμένα ένα μολύβι και ένα στυλό, σχεδιάζει άσχημα, έχει αργή ταχύτητα γραφής και κακή γραφή.

Τύποι Δυσπραξίας

   Ανάλογα με τις πιθανές αιτίες, οι τύποι αναπτυξιακής δυσπραξίας μπορούν να ταξινομηθούν σε πρωτοπαθείς και δευτεροπαθείς.

Η πρωτοπαθής δυσπραξία αναφέρεται σε μια ομάδα διαταραχών που δεν έχουν καμία σχέση με νευρολογικά προβλήματα.

Η δευτεροπαθής δυσπραξία σχετίζεται με νευρολογικές παθήσεις όπως η εγκεφαλική παράλυση ή ασθένειες όπως το σύνδρομο Down ή το σύνδρομο Williams .

   Συγκεκριμένα η δυσπραξία μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους, καθεμία με συγκεκριμένα συμπτώματα και προκλήσεις. Η κινητική δυσπραξία περιλαμβάνει δυσκολία στην εκτέλεση απλών εργασιών, όπως το ντύσιμο και το ανέβασμα σκάλας. Αυτή η μορφή δυσπραξίας επηρεάζει τις αδρές ​​και τις λεπτές κινητικές δεξιότητες, καθιστώντας δύσκολες ακόμη και τις απλούστερες καθημερινές εργασίες.

   Η λεκτική δυσπραξία χαρακτηρίζεται από λάθη στην προφορά και δυσκολία στη σύνταξη προτάσεων, που συχνά εκδηλώνονται ως βραδύτητα στην έκφραση. Τα παιδιά με λεκτική δυσπραξία μπορεί να δυσκολεύονται να ακολουθήσουν σωστά τις κινήσεις των αρθρώσεων που απαιτούνται για την παραγωγή ήχων και λέξεων. Αυτή η δυσκολία μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ικανότητά τους να επικοινωνούν αποτελεσματικά με τους άλλους.

   Η στοματική δυσπραξία, από την άλλη πλευρά, εκδηλώνεται με προβλήματα κατάποσης και δυσκολίες στο φαγητό. Τα παιδιά με στοματική δυσπραξία μπορεί να δυσκολεύονται να συντονίσουν τις κινήσεις του στόματος, καθιστώντας ακόμη και την απλή πράξη του φαγητού δύσκολη. Η κατανόηση αυτών των διαφορετικών τύπων δυσπραξίας είναι απαραίτητη για την υιοθέτηση των σωστών στρατηγικών παρέμβασης και υποστήριξης.

Πως θεραπεύεται

   Για να έχουμε όχο μόνο καλά αποτελέσματα αλλά και σε σύντομο χρονικό διάστημα οι γονείς θα πρέπει να προστρέξουν σε ειδικούς, όπως: λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή και φυσικοθεραπευτή γιατί η θεραπεία της δυσπραξίας απαιτεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την αποτελεσματική θεραπεία της. Τα παιδιά έχουν την δυνατότητα μέσα από μια ποικιλία σωματικών δραστηριοτήτων, όπως: μέσω του παιχνιδιού να βελτιώσουν τον συντονισμό, την ακρίβεια και την επιδεξιότητα να οδηγήσουν σκούτερ, ποδήλατο, να κάνουν άλματα, τραμπολίνο, κολύμπι. Ακόμα παιχνίδια δεξιοτήτων - συλλογή αντικειμένων του ίδιου χρώματος με χρονόμετρο, εύρεση ζευγαριού χρησιμοποιώντας μια χρωματιστή κορδέλα, φίδι κλπ.

   Ας δούμε τώρα τι μπορεί να κάνει ο κάθε ειδικός:

   1. Εργοθεραπεία. Ο στόχος της εργοθεραπείας είναι να κάνει το παιδί όσο το δυνατόν πιο ανεξάρτητο. Αυτή η θεραπεία είναι απαραίτητη για να βοηθήσει τα παιδιά με δυσπραξία να βελτιώσουν την ανεξαρτησία τους μέσω πρακτικών δραστηριοτήτων και στοχευμένων ασκήσεων.

   Η εργοθεραπεία περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων που στοχεύουν στη βελτίωση των καθημερινών δεξιοτήτων των παιδιών, αναλύοντας τις κινητικές δραστηριότητες σε απλούστερα βήματα για τη διευκόλυνση της μάθησης και την ολοκλήρωση σύνθετων εργασιών.

   2. Λογοθεραπεία. Η λογοθεραπεία στοχεύει στη βελτίωση των γλωσσικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων. Ένας λογοθεραπευτής είναι απαραίτητος για τον εντοπισμό δυσκολιών και την κατάλληλη αντιμετώπιση της διαταραχής.

   Μέσω συγκεκριμένων τεχνικών, ο λογοθεραπευτής εργάζεται για να βελτιώσει την ακολουθία των κινήσεων των αρθρώσεων που είναι απαραίτητες για την παραγωγή ήχων και λέξεων, βοηθώντας τους ασθενείς να επικοινωνούν πιο αποτελεσματικά.

   3. Φυσιοθεραπεία. Ο στόχος της φυσιοθεραπείας για άτομα με δυσπραξία είναι η βελτίωση των κινητικών δεξιοτήτων, της δύναμης, του συντονισμού και της ισορροπίας. Μέσω της φυσιοθεραπείας, τα παιδιά μπορούν να αυξήσουν τη δύναμή τους και να βελτιώσουν τον κινητικό τους συντονισμό.

   Η φυσιοθεραπεία επικεντρώνεται στην ενδυνάμωση των μυών και στη βελτιστοποίηση του συντονισμού για τη βελτίωση της κινητικής απόδοσης. Η εξατομικευμένη φυσικοθεραπεία είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη καλύτερης ισορροπίας και συντονισμού σε άτομα με δυσπραξία.

   4. Ψυχολόγος. Εκτός από τούς ειδικούς που προαναφέραμε τα άτομα με δυσπραξία έχουν ανάγκη κι από ψυχολογική υποστήριξη. Η ψυχολογική υποστήριξη είναι συχνά απαραίτητη για τον μετριασμό οποιασδήποτε σχετικής συναισθηματικής δυσφορίας, όπως η χαμηλή αυτοεκτίμηση, το άγχος απόδοσης και η δυσκολία ανοχής της απογοήτευσης. Τα άτομα με δυσπραξία συχνά χαρακτηρίζονται, όπως προαναφέραμε, ως τεμπέληδες, νωθροί και ασυνείδητοι, θέτοντάς τα σε κίνδυνο ανάπτυξης συμπεριφορικών και ψυχοπαθολογικών διαταραχών. Η παρέμβαση ενός ψυχολόγου θα βοηθήσει στην κατανόηση της εικόνας του ατόμου για τον εαυτό του, θα το βοηθήσει να αναγνωρίσει τις προκλήσεις και τα δυνατά του σημεία και επίσης θα του παρέχει τα μέσα που χρειάζονται για να αντιμετωπίσει την καθημερινή ζωή με μεγαλύτερη ψυχραιμία. 

   5. Η οικογένεια. Η οικογενειακή υποστήριξη είναι ζωτικής σημασίας για τη μείωση της απογοήτευσης ενός παιδιού, βοηθώντας το να αντιμετωπίσει τις καθημερινές προκλήσεις και να αναπτύξει την αυτοεκτίμησή του. Η συμμετοχή της οικογένειας στη θεραπεία και την υποστήριξη είναι απαραίτητη, καθώς οι συνομήλικοι μπορεί να μην έχουν την ίδια ευαισθησία και κατανόηση. Η αναγνώριση των δεξιοτήτων και της προόδου, ακόμη και των πιο μικρών, είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της αυτοεκτίμησης σε άτομα με δυσπραξία.

   Οι οικογένειες πρέπει να δημιουργούν ένα υποστηρικτικό περιβάλλον που ενισχύει τις ικανότητες των παιδιών με δυσπραξία, αποφεύγοντας την επιδείνωση των δυσκολιών τους. Είναι σημαντικό τα μέλη της οικογένειας να ζητούν από το παιδί να αναλαμβάνει εργασίες στο πλαίσιο των ικανοτήτων του, για να καλλιεργήσουν ένα αίσθημα ικανότητας.

Επιπτώσεις της δυσπραξίας

   Η δυσπραξία επηρεάζει αρνητικά τις καθημερινές δραστηριότητες ενός παιδιού. Η έλλειψη βασικών δεξιοτήτων αυτοεξυπηρέτησης οδηγεί σε λαθεμένες δράσεις. Η αδυναμία παιχνιδιού σε ομάδες προκαλεί προβλήματα στην οικοδόμηση φιλικών σχέσεων και στην επικοινωνία με συνομηλίκους. Η χαμηλή σωματική δραστηριότητα οδηγεί σε σωματική αδράνεια, διαταράσσοντας την αρμονική ανάπτυξη του παιδιού.

   Τα παιδιά συχνά αντιμετωπίζουν προβλήματα συμπεριφοράς και πολλά έχουν διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας. Τα παιδιά με δυσπραξία συνήθως αντιμετωπίζουν δυσκολίες στις μαθητικές τους υποχρεώσεις που σχετίζονται με δυσγραφία και δυσλεξία.

Πώς θα το βοηθήσουμε; 

   Το πρώτο θεμελιώδες βήμα που θα επιτρέψει στο παιδί με δυσπραξία να νιώσει ότι το καταλαβαίνουν, το υποστηρίζουν και το βοηθούν είναι η αναγνώριση και ο εντοπισμός των δυσκολιών που συναντάει.

   Για τη μείωση των δυσκολιών, εκτός από την ανάληψη θεραπείας από εξειδικευμένους επαγγελματίες, συνιστάται η υιοθέτηση ορισμένων στρατηγικών και προφυλάξεων στην καθημερινή ζωή . Για παράδειγμα: αποφύγετε τα κουμπώματα με κορδόνια, κουμπιά και φερμουάρ καθώς και να του φοράτε ρούχα στα οποία είναι εύκολο να διακρίνει το μπροστινό μέρος από το πίσω μέρος (λαιμός V, παρουσία γραφής κ.λπ.). Δίνουμε αντικείμενα (μολύβια, μαχαιροπίρουνα, μαρκαδόρους και άλλα) με μεγάλες λαβές και εύκολο χειρισμό.

   Όταν κάνει δραστηριότητες στο τραπέζι (φαγητό, γράψιμο, σχέδιο κ.λπ.), πρέπει το παιδί κάθεται σταθερά και τα πόδια του πατούν σταθερά στο πάτωμα.

   Χρησιμοποιούμε έγχρωμες αναφορές, βέλη, πινακίδες και ενδείξεις για να διευκολύνουμε τον χωρικό προσανατολισμό.

   Αναλύετε σύνθετες ή πολυεπίπεδες εργασίες σε μικρά μέρη που πρέπει να ολοκληρώνονται ένα κάθε φορά.

   Για να μειωθούν οι επιπτώσεις από τις κινητικές δυσκολίες, μπορούν να προταθούν ορισμένες δραστηριότητες που βοηθούν το παιδί να δώσει προσοχή στην κίνηση και να αποκτήσει μεγαλύτερη επίγνωση του σώματός του και νέων δεξιοτήτων, όπως: περπατήστε ή εξερευνήστε διαφορετικές επιφάνειες και υφές˙ παίζουμε με «δεμένα μάτια» μαντεύοντας αντικείμενα˙ παίζουμε χρησιμοποιώντας αντίθετες λέξεις ή αντίθετους όρους και στοιχεία (αργός-δυνατός, κοντά-μακριά, γρήγορο-αργό, απαλό-σκληρό, τεταμένο-χαλαρό, σταμάτησε-ξεκίνα)˙ μιμούνται χειρονομίες, στάσεις ή κινήσεις˙ παίξτε με ηχητικούς ρυθμούς και οπτικές ακολουθίες.

   Για την υλοποίηση των προαναφερθέντων δραστηριοτήτων, πρέπει να πάρουμε ορισμένα μέτρα προφύλαξης τα οποία προσφέρουν εποπτεία και ενθάρρυνση, επίσης αναγνωρίζουμε και επικροτούμε κάθε προσπάθεια και κάθε μικρό επίτευγμα και αποφεύγουμε τις συγκρίσεις, ακόμα επιτρέπουμε στο παιδί να επιλέγει δραστηριότητες που το ενδιαφέρουν και δεν το    αναγκάζουμε να ακολουθεί ανεπιθύμητες προτάσεις· 

   Πριν πούμε στο παιδί να κάνει κάτι, πρέπει να βεβαιωθούμε ότι έχει καταλάβει τι του είπαμε να κάνει και ότι είμαστε διαθέσιμοι να το επαναλάβουμε εάν είναι απαραίτητο. Πρέπει να περιορίσουμε τον αριθμό των οδηγιών/πληροφοριών και να χρησιμοποιήσουμε απλή γλώσσα που σχετίζεται με πρακτικές επιδείξεις ή σχήματα. Για την ολοκλήρωση της δραστηριότητας που θέλουμε να κάνει πρέπει να του δώσουμε αρκετό χρόνο.

   Είναι σημαντικό να παρακολουθούμε τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η διαταραχή στα συναισθήματα, την αυτοεκτίμηση και τις κοινωνικές σχέσεις του παιδιού και, εάν είναι απαραίτητο, να αναζητήσουμε ψυχολογική υποστήριξη. 

Υπάρχει συσχέτιση μεταξύ δυσλεξίας και δυσπραξίας;

   Η δυσλεξία είναι μια συγκεκριμένη μαθησιακή διαταραχή που επηρεάζει την ικανότητα ανάγνωσης και κατανόησης της γραφής . Χαρακτηρίζεται από δυσκολίες στην επεξεργασία του γραπτού λόγου και εκδηλώνεται κυρίως μέσω προβλημάτων «κωδικοποίησης και αποκωδικοποίησης», δηλαδή του μετασχηματισμού των γλωσσικών ήχων σε γράμματα και λέξεις και αντίστροφα. 

   Παρόλο που η δυσπραξία και η δυσλεξία είναι ξεχωριστές διαταραχές, μοιράζονται ορισμένα κοινά συμπτώματα, τα οποία δεν μας επιτρέπουν να ξεχωρίσουμε την μία από την άλλη. Και οι δύο μπορούν να επηρεάσουν τις μαθησιακές και καθημερινές δεξιότητες, όπως η γραφή και η οργάνωση. Για παράδειγμα, τόσο τα παιδιά με δυσπραξία όσο και με δυσλεξία μπορεί να εμφανίζουν ακατάστατη γραφή και να αντιμετωπίζουν δυσκολία στη διαχείριση καθημερινών εργασιών.

   Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Child Neurology διερεύνησε τις τομές μεταξύ αυτών των δύο διαταραχών, αναλύοντας τα κλινικά χαρακτηριστικά των παιδιών με δυσπραξία και δυσλεξία. Η μελέτη περιελάμβανε 71 παιδιά με δυσπραξία και 114 με δυσλεξία, εκ των οποίων τα 29 είχαν και τις δύο διαταραχές. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα παιδιά με δυσπραξία είχαν μεγαλύτερες δυσκολίες στον γλωσσικό σχεδιασμό και στις καθημερινές δραστηριότητες από εκείνα με δυσλεξία μόνο. 

   Αυτά τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία της θεώρησης της δυσπραξίας όχι μόνο ως μεμονωμένης διαταραχής, αλλά ως μέρους μιας ευρύτερης νευροαναπτυξιακής εικόνας, η οποία απαιτεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στην αξιολόγηση και τη θεραπεία.

Σχολείο και μαθητές με δυσπραξία

   Στο σχολείο, η δυσπραξία μπορεί να γίνει ιδιαίτερα εμφανής, ειδικά όταν αυξάνονται οι κινητικές και οργανωτικές απαιτήσεις.   

 Οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να γνωρίζουν ότι οι μαθητές με κινητική δυσπραξία κουράζονται πιο εύκολα γι̉ αυτό πρέπει να χωρίζονται οι εργασίες που τους δίνουμε σε μικρότερες ενότητες και να προγραμματίζονται αρκετά διαλείμματα κατά τη διάρκεια της ημέρας.

   Οι μαθητές με δυσπραξία έχουν διάσπαση προσοχής γι̉ αυτό το σχολικό περιβάλλον πρέπει να είναι ήσυχο και με λίγους περισπασμούς, αυτό μπορεί να βελτιώσει την απόδοσή τους, ειδικά κατά τη διάρκεια των εξετάσεων.

   Συχνά τα παιδιά αυτά παρουσιάζουν βραδύτητα στην εκτέλεση των παραγγελμάτων, γι̉ αυτό πρέπει να τους δίνεται περισσότερος χρόνος στην εκτέλεση μεμονωμένων εργασιών·

   Αν η λεκτική άρθρωσή τους είναι δύσκολη ή πολύ διαταραγμένη, πρέπει να τους δίνεται περισσότερος χρόνος για την οργάνωση της προφορικής παρουσίασης ή να ενθαρρύνεται η χρήση εναλλακτικών εργαλείων επικοινωνίας·

   Αν η προφορική ικανότητα είναι κακή, είναι χρήσιμο να δίνονται στους μαθητές περιγράμματα που τους βοηθούν να οργανώσουν τα θέματα των διαφόρων μαθημάτων.

   Η αντιγραφή από τον πίνακα και η υπαγόρευση είναι ιδιαίτερα δύσκολη για αυτά τα παιδιά, τότε ο δάσκαλος πρέπει να τα δίνει φωτοτυπίες των γραπτών εργασιών τους ή η διευθέτηση της χρήσης ενός υπολογιστή μπορεί να βοηθήσει στην υπερνίκηση αυτών των δυσκολιών.

   Οι υπολογισμοί και οι διαδικασίες υπολογισμού μπορεί να είναι δύσκολοι γι̉ αυτό αρχικά χρησιμοποιούμε πίνακες αριθμών και στη συνέχεια αριθμομηχανή. Αυτά θα το βοηθήσουν να ξεπεράσει αυτές τις δυσκολίες.

   Η παροχή σύντομων, περιεκτικών οδηγιών και η βήμα προς βήμα αναθεώρηση διαφορετικών εργασιών μπορεί να διευκολύνει την απόδοσή τους σε διαφορετικές εργασίες.

   Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να προετοιμάσουν τα υλικά που απαιτούνται για την ολοκλήρωση μιας εργασίας πριν να δώσουν την εργασία στο μαθητή. 

   Αναλύουμε τις σύνθετες κινητικές δεξιότητες σε απλούστερες εργασίες δίνοντας σαφείς και απλές οδηγίες·

   Χρησιμοποιούμε πολύ την μουσική και το ρυθμό για να ενισχύσουμε τις κινήσεις·

   Επιλέγουμε ομαδικές δραστηριότητες κατάλληλες με βάση τις δυσκολίες του παιδιού με δυσπραξία. Προτιμούμε δραστηριότητες που δεν απαιτούν συνεχή συντονισμό χεριού-ματιού (π.χ. κολύμβηση ή γυμναστική σώματος).

Συμπεράσματα

Συνοψίζοντας, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η Δυσπραξία δεν είναι ασθένεια και ότι εάν εντοπιστεί έγκαιρα, μπορούμε να έχουμε με στοχευμένες παρεμβάσεις μας πολύ καλά αποτελέσματα. Ακόμα δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι δεν είναι μια στατική και αμετάβλητη πάθηση κι ότι απαιτεί κατανόηση, υπομονή και χρόνο για να δούμε αποτελέσματα. Επίσης το παιδί με δυσπραξία είναι σε θέση να ζήσει με αυτή τη διαταραχή χωρίς αυτή να επηρεάζει την καθημερινότητά του.

   Τέλος όταν το σχολείο, η οικογένεια και οι λοιπές ειδικότητες συνεργάζονται, τα παιδιά όχι μόνο βελτιώνουν τις δεξιότητές τους, αλλά αναπτύσσουν επίσης ένα αίσθημα αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίμησης τα οποία είναι απαραίτητα για την ανάπτυξή τους.

̉Ενδεικτική Βιβλιογραφία

1. Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής. (2021). Αναπτυξιακή Διαταραχή Συντονισμού . Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.aap.org

2. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. (2022). Διεθνής Ταξινόμηση Νοσημάτων (ICD-11) . Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.who.int

3. https://my.clevelandclinic.org , Dyspraxia: What It Is, Causes, Symptoms, Diagnosis & ... 2022

4. Giovanni Castellucci; Ramit Singla., Developmental Coordination Disorder (Dyspraxia), https://www.ncbi.nlm.nih.gov, 2024

5. Greta Papini, QUESTO BIMBO è SCOORDINATO! La Disprassia, un disturbo sottovalutato che influenza lo sviluppo psicomotorio, https://www.centroelpis.it, 2021 

6. Nobile Filippo, Disprassia nei bambini: cos’è, diagnosi precoce, trattamento e miglioramento, https://www.orizzontescuola.it, 2021 

7. https://www.e-schooling.gr, Δυσπραξία: Τι πρέπει να γνωρίζουν όλοι, 2022

8. https://www.psychology.gr, Δυσπραξία: Τα χαρακτηριστικά της και ο σημαντικός ρόλος ..., 2025