Τὸ παράδοξον σῶμα τοῦ Χριστοῦ μετὰ τὴν Ἀνάστασίν Του

Τὸ παράδοξον σῶμα τοῦ Χριστοῦ μετὰ τὴν Ἀνάστασίν Του

Γράφει ὁ κ. Παῦλος Κλιματσάκης, διδάκτωρ Φιλοσοφίας

Εἰσαγωγὴ

   Ἡ Ἀνάσταση τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀποτελεῖ τὸν ἀκρογωνιαῖο λίθο τῆς χριστιανικῆς πίστης. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος τὸ διατυπώνει μὲ ἀπόλυτη σαφήνεια: «εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, κενὸν ἄρα τὸ κήρυγμα ἡμῶν, κενὴ δὲ καὶ ἡ πίστις ὑμῶν» (Α΄ Κορ. 15:14). Ὅμως ἡ Ἀνάσταση δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνα ἱστορικὸ γεγονός· εἶναι ἡ ἀποκάλυψη ἑνὸς νέου τρόπου ὕπαρξης γιὰ τὴν ἀνθρώπινη φύση. Τὸ ἀναστημένο σῶμα τοῦ Χριστοῦ εἶναι ταυτόχρονα πραγματικὸ καὶ μεταμορφωμένο, ἀναγνωρίσιμο καὶ ὑπερφυσικό, ἱστορικὸ καὶ ἐσχατολογικό. Θὰ ἐξετάσουμε ἐδῶ τὶς θεμελιώδεις ἀλήθειες γιὰ τὸ ἀναστημένο σῶμα τοῦ Κυρίου, ὅπως αὐτὲς ἀναδεικνύονται στὴν ὀρθόδοξη πατερικὴ παράδοση.

Α. Ἡ πραγματικότης τῆς σωματικῆς Ἀναστάσεως

  Ἡ πρώτη καὶ θεμελιωδέστερη ἀλήθεια εἶναι ὅτι ὁ Χριστὸς ἀναστήθηκε μὲ πρα­γματικὸ ὑλικὸ σῶμα, ὄχι ὡς φάντασμα, ὄχι ὡς σύμβολο, ὄχι ὡς ψυχολογικὴ ἐμπειρία τῶν μαθητῶν. Τὰ εὐαγγέλια εἶναι κατηγορηματικὰ στὸ σημεῖο αὐτό. Ὁ ἀναστὰς Χριστὸς ἐμφανίζεται στὴ Μαρία τὴ Μαγδαληνή, ἡ ὁποία ἀρχικὰ δὲν τὸν ἀναγνωρίζει, ἀλλὰ μόλις Ἐκεῖνος τὴν προσφωνεῖ ὀνομαστικά, τὸν ἀναγνωρίζει ἀμέσως (Ἰωάν. 20:16). Στὴν πορεία πρὸς Ἐμμαούς, οἱ δύο μαθητὲς συνομιλοῦν μαζί Του ἐπὶ μακρόν, καὶ ἡ ἀναγνώριση ἔρχεται «ἐν τῇ κλάσει τοῦ ἄρτου» (Λκ. 24:35), λεπτομέρεια ποὺ δὲν θὰ εἶχε νόημα, ἂν ἐπρόκειτο γιὰ πνευματικὴ ὀπτασία. Τὸ κορυφαῖο ὅμως χωρίο γιὰ τὴ σωματικότητα τῆς Ἀνάστασης βρίσκεται στὸν Λουκᾶ (24:36-43), ὅπου ὁ Χριστὸς ἐμφανίζεται στοὺς μαθητὲς καὶ τοὺς λέει: «Ἴδετε τὰς χεῖράς μου καὶ τοὺς πόδας μου, ὅτι αὐτὸς ἐγὼ εἰμι· ψηλαφήσατέ με καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα». Καὶ γιὰ νὰ ἀποδείξει περαιτέρω τὴν πραγματικότητα τοῦ σώματός Του, «ἔφαγεν ἐνώπιον αὐτῶν» (Λουκ. 24:43). Ἡ σκηνὴ μὲ τὸν Θωμᾶ (Ἰωάν. 20:24-29) εἶναι ἰδιαίτερα σημαντική: ὁ Θωμᾶς ἀρνεῖται νὰ πιστέψει χωρὶς νὰ δεῖ καὶ νὰ ἀγγίξει τὶς πληγές. Ὁ Χριστὸς ἀνταποκρίνεται στὸ αἴτημά του. Τοῦ δείχνει τὰ χέρια, τὰ πόδια καὶ τὴν πλευρά Του, τὰ σημάδια τοῦ πάθους. Ὁ ἀναστημένος Χριστὸς φέρει τὰ ἴχνη τῆς σταύρωσης· τὸ σῶμα τῆς δόξας εἶναι τὸ ἴδιο σῶμα ποὺ ἔπαθε.

  Ὁ Ἅγιος Ἰγνάτιος Ἀντιοχείας, ἀντιμετωπίζοντας τὸν δοκητισμὸ ποὺ ἀρνοῦνταν τὴ σωματικότητα τοῦ Χριστοῦ γράφει: ὁ ἀναστὰς Κύριος ἦλθε πρὸς τοὺς μαθητὲς «ἐν σαρκὶ» καὶ τοὺς κάλεσε νὰ τὸν ψηλαφήσουν, ἀποδεικνύοντας ὅτι δὲν ἦταν «δαιμόνιον ἀσώματον». Ἐπίσης, ὁ Εἰρηναῖος Λυῶνος ἐπιμένει ὅτι αὐτὸ τὸ ἴδιο σῶμα ποὺ γεννήθηκε, ἔζησε καὶ σταυρώθηκε, αὐτὸ καὶ ἀναστήθηκε, γιατί μόνο ἔτσι ὁλόκληρος ὁ ἄνθρωπος σώζεται.

Β. Τὸ ἀδιάφθορον καὶ ὑπερφυσικαὶ ἰδιότητες τοῦ ἀναστημένου σώματος

  Τὸ ἀναστημένο σῶμα δὲν ἐπέστρεψε ἁπλῶς στὴν πρὸ τοῦ θανάτου κατάσταση. Ἂν ὁ Χριστὸς εἶχε ἀναστηθεῖ, ὅπως ὁ Λάζαρος, δηλαδὴ στὸ ἴδιο φθαρτὸ σῶμα, θὰ ἐξακολουθοῦσε νὰ ὑπόκειται στὸν θάνατο. Τὸ ἀναστημένο σῶμα τοῦ Χριστοῦ εἶναι ριζικὰ μεταμορφωμένο: ἄφθαρτο, δοξασμένο, κύριο τῶν φυσικῶν νόμων. Τὰ εὐαγγέλια καταγράφουν ἰδιότητες ποὺ ὑπερβαίνουν τὴ συνήθη σωματικὴ ἐμπειρία. Ὁ Ἀναστὰς εἰσέρχεται σὲ κλειστὲς πόρτες: «τῶν θυρῶν κεκλεισμένων… ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς» (Ἰωάν. 20:19, 26). Διαπερνᾶ τὴν ὕλη. Ἐξαφανίζεται αἰφνίδια μπροστὰ στοὺς μαθητὲς τῆς Ἐμμαούς: «αὐτὸς ἄφαντος ἐγένετο ἀπ’ αὐτῶν» (Λκ. 24:31). Ἐμφανίζεται καὶ ἐξαφανίζεται κατὰ βούλησιν, μὲ ἄλλα λόγια, τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ δὲν ὑπόκειται πλέον στοὺς νόμους τοῦ χώρου καὶ τοῦ χρόνου.

   Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στὸ κεφάλαιο 15 τῆς Α΄ Κορινθίους, λέει μεταξὺ ἄλλων ὅτι τὸ σῶμα σπείρεται «ἐν φθορᾷ», ἀλλὰ ἐγείρεται «ἐν ἀφθαρσίᾳ» … σπείρεται «σῶμα ψυχικόν», δηλαδὴ σαρκικό, ἐγείρεται «σῶμα πνευματικόν». Τὸ «πνευματικὸν» ἐν προκειμένῳ δὲν σημαίνει ἄυλο,  σημαίνει πλήρως διαπερασμένο ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, ἐντελῶς ὑποταγμένο στὴ θεϊκὴ ζωή. Ὁ Γρηγόριος Νύσσης στὸ ἔργο του «Περὶ Ψυχῆς καὶ Ἀναστάσεως», διακρίνει φιλοσοφικὰ μεταξὺ τῆς οὐσίας τοῦ σώματος, ποὺ παραμένει καὶ στὴν Ἀνάσταση, ἐξασφαλίζοντας τὴ συνέχεια καὶ τὴν ταυτότητα, καὶ τῶν ποιοτήτων ἐκείνων ποὺ ἀποτελοῦν ἀποτέλεσμα τῆς πτώσης καὶ τῆς φθορᾶς: τὸ βάρος, ἡ κόπωση, ἡ πεῖνα ὡς βιολογικὴ ἀνάγκη, ἡ θνητότητα. Αὐτὲς οἱ ποιότητες ἀντικαθίστανται ἀπὸ νέες, δοξασμένες: ἀφθαρσία, δόξα, δύναμη, «λεπτότητα», μία πλήρης διαπερατότητα ἀπὸ τὴ θεϊκὴ ζωή. Χρησιμοποιεῖ τὴν εἰκόνα τοῦ σιδήρου ποὺ μπαίνει στὴ φωτιά: παραμένει σίδηρος, ἀλλὰ γίνεται πύρινος. Ὁ Ἰωάννης Δαμασκηνὸς κωδικοποιεῖ αὐτὴ τὴ διδασκαλία στὴν «Ἔκδοση Ἀκριβὴς Ὀρθοδόξου Πίστεως»: τὸ ἀναστημένο σῶμα τοῦ Χριστοῦ εἶναι «τὸ αὐτὸ σῶμα» ποὺ γεννήθηκε καὶ σταυρώθηκε, ἀλλὰ πλέον ἄφθαρτο, δοξασμένο, ἐλεύθερο ἀπὸ κάθε βιολογικὴ ἀνάγκη, καὶ πλήρως διαπερασμένο ἀπὸ τὴ θεϊκὴ ἐνέργεια. Στὸ ἀναστημένο αὐτὸ σῶμα ἔχει ἐπιτευχθεῖ ἡ τέλεια ὑποταγὴ τῆς ἀνθρώπινης φύσης στὴ θεϊκή.

Γ. Ἡ Ἀνάληψις: Τὸ Σῶμα ποὺ εἰσέρχεται εἰς τὴν Θεϊκὴν Δόξαν

  Σαράντα ἡμέρες μετὰ τὴν Ἀνάσταση, ὁ Χριστὸς ἀναλαμβάνεται στοὺς οὐρανοὺς ἐνώπιον τῶν μαθητῶν: «ἐπήρθη καὶ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν» (Πράξ. 1:9). Ἡ Ἀνάληψη δὲν εἶναι ἐξαφάνιση τῆς ἀνθρώπινης φύσης, ἀλλὰ ἀντιθέτως ἡ εἰσαγωγή της, σωματικὰ καὶ πραγματικά, στὴν καρδιὰ τῆς Τριαδικῆς ζωῆς. Ἐπιστρέφοντας στὸν Οὐρανό, ὁ Χριστὸς δὲν «ἀφήνει» τὸ σῶμα Του, γιὰ νὰ ἀνέλθει ὡς “καθαρὸ πνεῦμα”. Ἀνέρχεται «σαρκί», δηλαδὴ καὶ πάλι  μὲ τὸ ἴδιο ἀναστημένο καὶ δοξασμένο σῶμα. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης Δαμασκηνὸς τονίζει ὅτι ὁ Χριστὸς «κάθεται ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς» ὡς τέλειος Θεὸς καὶ τέλειος ἄνθρωπος, φέροντας αἰωνίως τὴν ἀνθρώπινη φύση. Ἡ Ἀνθρωπότητα τοῦ Χριστοῦ δὲν εἶναι προσωρινὸ ἐργαλεῖο, ἀλλὰ αἰώνια πραγματικότητα.

  Ἡ Ἀνάληψη εἶναι ἡ τελικὴ ἐπιβεβαίωση τῆς θεοποίησης τῆς ἀνθρωπότητας τοῦ Χριστοῦ, ἡ ἀνθρώπινη φύση ἀνελήφθη μέσα στὴ θεϊκὴ ζωή, χωρὶς νὰ χάσει τὴν ταυτότητά της. Τὸ ἀναληφθὲν σῶμα τοῦ Χριστοῦ διαπερνᾶται πλήρως ἀπὸ τὴν ἄκτιστη θεϊκὴ ἐνέργεια, τὸ «Θαβώρειο Φῶς» ποὺ ἐφάνη προτυπωτικὰ στὴ Μεταμόρφωση τοῦ Σωτῆρος. Ἡ Ἀνάληψη δὲν εἶναι ἀπομάκρυνση ἀπὸ τὸν κόσμο, εἶναι ἡ ἀποκάλυψη ὅτι ἡ ἀνθρώπινη σάρκα μπορεῖ νὰ φέρει καὶ νὰ ἐκπέμπει τὸ ἄκτιστο θεϊκὸ φῶς.

Δ. Ἡ Εὐχαριστία: Κοινωνία μὲ τὸ Ἀναστημένον Σῶμα

  Τὸ ἀναστημένο σῶμα τοῦ Χριστοῦ εἶναι παρὸν στὴν Θεία Εὐχαριστία. Κατὰ τὴν Ὀρθόδοξη πίστη, στὸ Ποτήριο δὲν μεταλαμβάνουμε ἑνὸς συμβόλου ἢ μίας ἀνάμνησης, μεταλαμβάνουμε τοῦ ἴδιου ἀναστημένου, δοξασμένου σώματος τοῦ Χριστοῦ. Ὁ ἴδιος ὁ Κύριος τὸ διακηρύσσει μὲ ἀπόλυτη σαφήνεια: «Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἔχει ζωὴν αἰώνιον, καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτὸν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ· ἡ γὰρ σάρξ μου ἀληθής ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθής ἐστι πόσις.» (Ἰωάν. 6:54-55) Τὸ «ἀληθὴς» ἐδῶ εἶναι κυριολεκτικό, δὲν λέγεται μεταφορικά.

  Ἡ σάρκα τοῦ Χριστοῦ, ἐπειδὴ εἶναι ἀδιάσπαστα ἑνωμένη μὲ τὴ Θεότητα, ἔχει ζωοποιὸ δύναμη. Αὐτὴ ἡ δύναμη ὄχι μόνο δὲν ἐξαφανίστηκε μὲ τὸν θάνατο, ἀλλὰ ἐπιβεβαιώθηκε καὶ ὁλοκληρώθηκε μὲ τὴν Ἀνάσταση. Στὴ Θεία Εὐχαριστία, ἡ ζωοποιὸς σάρκα τοῦ Ἀναστάντος «ζωοποιεῖ» ἐκεῖνον ποὺ τὴ μεταλαμβάνει, ὥστε ὁ Ἅγιος Ἰωάννης Χρυσόστομος νὰ πεῖ ὅτι ἡ Εὐχαριστία εἶναι «φάρμακον ἀθανασίας», ἀκριβῶς ἐπειδὴ τὸ σῶμα ποὺ μεταλαμβάνουμε εἶναι τὸ ἀναστημένο, ἄφθαρτο σῶμα τοῦ Χριστοῦ.

Ε. Τοιοῦτον Σῶμα θὰ ἀποκτήσωμεν καὶ Ἡμεῖς

  Τὸ ἀναστημένο σῶμα τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἡ «ἀπαρχὴ» (Α΄ Κορ. 15:20, 23), εἶναι τὸ πρωτότυπο καὶ ἡ ἐγγύηση τῆς δικῆς μας ἀνάστασης. Ὅ,τι ὁ Χριστὸς ἔγινε στὴν Ἀνάσταση, αὐτὸ θὰ γίνουμε καὶ ἐμεῖς. Ὁ Παῦ­λος τὸ ἀναπτύσσει ἐκτενῶς: «ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνήσκουσιν, οὕτω καὶ ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιηθήσονται» (Α΄ Κορ. 15:22). Καὶ στὴ Φιλιππησίους (3:21) γράφει ὅτι ὁ Χριστὸς «μετασχηματίσει τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν σύμμορφον τῷ σώματι τῆς δόξης αὐτοῦ». Θὰ μεταμορφώσει τὸ ταπεινό μας σῶμα, ὥστε νὰ γίνει σύμμορφο μὲ τὸ δοξασμένο σῶμα Ἐκείνου. Ἡ ἴδια λέξη «σύμμορφον» ἀποκλείει ὁποιαδήποτε ἑρμηνεία τῆς ἀνάστασης ὡς ἀμιγῶς πνευματικῆς ἀλήθειας: πρόκειται γιὰ μεταμόρφωση αὐτοῦ τοῦ ἴδιου σώματος.

  Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης προσθέτει ὅτι στὴν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν τὸ σῶμα δὲν θὰ ἐπιστρέψει στὴν προ-πτωτικὴ κατάσταση ἀλλὰ ἀνυψώνεται σὲ κατάσταση ποὺ ὁ Ἀδὰμ πρὶν τὴν πτώση δὲν εἶχε γνωρίσει ποτέ. Ἀποβάλλει τὶς «ζωώδεις» ποιότητες ποὺ συνδέονται μὲ τὴ φθορὰ καὶ ἀποκτᾶ «ἀγγελικὴ λεπτότητα», χωρὶς νὰ παύει νὰ εἶναι τὸ πραγματικό, ἀναγνωρίσιμο σῶμα ἐκείνου τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ψυχή, σὰν «σφραγίδα», γνωρίζει κάθε ἄτομο ὑλικὸ ποὺ ἀνῆκε στὸ σῶμα της καὶ τὸ ἐπανασυλλέγει, μεταμορφωμένο.

  Κεντρικὴ θέση ἔχει ἐδῶ καὶ τὸ χωρίο ἀπὸ τὴν Α΄ Ἐπιστολὴ Ἰωάννου (3:2): «ἀγαπητοί, νῦν τέκνα Θεοῦ ἐσμεν, καὶ οὔπω ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα· οἴδαμεν δὲ ὅτι ἐὰν φανερωθῆ, ὅμοιοι αὐτῷ ἐσόμεθα, ὅτι ὀψόμεθα αὐτὸν καθὼς ἐστιν». Ἡ ὁμοίωση μὲ τὸν Χριστὸ εἶναι ὁ σκοπός, καὶ ἡ θέα Τοῦ «καθώς ἐστιν» θὰ ἐπιφέρει αὐτὴ τὴ μεταμόρφωση. Αὐτὸ εἶναι ἡ θέωση: ἡ ἀνθρώπινη φύση, ψυχὴ καὶ σῶμα, ποὺ γίνεται «σύμμορφη» μὲ τὸν δοξασμένο Χριστό.

Συμπεράσματα

  Τὸ ἀναστημένο σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἀποτελεῖ τὴ σύνοψη καὶ τὴν κορύφωση ὁλόκληρης τῆς θεολογίας τῆς σωτηρίας. Εἶναι πραγματικό, γιατί ἂν δὲν ἀναστήθηκε σῶμα, τότε οὔτε ὁ θάνατος νικήθηκε οὔτε ἡ ἀνθρώπινη φύση σώθηκε. Εἶναι δοξασμένο καὶ ἄφθαρτο, γιατί ἡ σωτηρία δὲν εἶναι ἁπλὴ ἐπαναφορὰ στὸ παρελθόν, ἀλλὰ ἀνύψωση σὲ ἕνα νέο, ὑπερβατικὸ τρόπο ὕπαρξης. Ἀνελήφθη στοὺς οὐρανούς, γιατί ἡ ἀνθρώπινη φύση εἰσῆλθε αἰωνίως στὸ ἐσωτερικὸ τῆς Τριαδικῆς ζωῆς. Παρίσταται στὴν Εὐχαριστία, γιατί ἡ Ἀνάσταση δὲν εἶναι μόνο ἱστορικὸ γεγονός, ἀλλὰ παρὸν μυστήριο ποὺ ἀγγίζει καὶ μεταμορφώνει τὸν πιστὸ σήμερα. Καὶ εἶναι πρωτότυπο τῆς δικῆς μας ἀνάστασης, γιατί «ἡμῶν γὰρ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει» (Φιλ. 3:20) καὶ περιμένουμε Ἐκεῖνον ποὺ θὰ μεταμορφώσει τὸ σῶμα μας σὲ σύμμορφο μὲ τὸ σῶμα τῆς δόξης Του.

Ἡ Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ δὲν εἶναι ἡ ἔξοδος τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τὸν κόσμο, εἶναι ἡ αἰώνια ἀγκαλιὰ τοῦ Θεοῦ γύρω ἀπὸ τὴν ὕλη, τὴ σάρκα, τὸν ἄνθρωπο. «Χριστὸς Ἀνέστη» δὲν εἶναι ἁπλῶς ἀνακοίνωση· εἶναι ἡ ἐγγύηση ὅτι καὶ ἐμεῖς θὰ ἀναστηθοῦμε, ὁλόκληροι, σῶμα καὶ ψυχή, εἰς δόξαν αἰώνιον.

orthodoxostypos