Μελέτη στο Science Advances: Η Δημοκρατία «γεννήθηκε» στο… Πακιστάν και όχι στην αρχαία Ελλάδα. Ένας διαπρεπής Καθηγητής του Cambridge απαντά…

Μελέτη στο Science Advances: Η Δημοκρατία «γεννήθηκε» στο… Πακιστάν και όχι στην αρχαία Ελλάδα. Ένας διαπρεπής Καθηγητής του Cambridge απαντά…

Γράφει ο Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός

Μια πολύ πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στις 18 Μαρτίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances (“The distribution of power and inclusiveness across deep time”) από ομάδα αρχαιολόγων έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις εντός της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας.

Η αμερικανική μελέτη αμφισβητεί ότι η Δημοκρατία «γεννήθηκε» στην αρχαία Ελλάδα υποστηρίζοντας ότι οι πρώτες μορφές συλλογικής διακυβέρνησης εμφανίστηκαν χρονικά προγενέστερα και πολύ μακριά από τον ελληνικό κόσμο, στο Μοχέντζο-ντάρο, τη μεγαλύτερη πόλη της κοιλάδας του Ινδού (2600-1900 π.Χ) που βρίσκεται στο σημερινό Πακιστάν. Οι επιστήμονες που εκπόνησαν την μελέτη ισχυρίζονται επιπλέον ότι κάτι αντίστοιχο συνέβαινε και στο Τεοτιχουακάν του κεντρικού Μεξικού.

Επειδή δεν υπάρχουν γραπτές πηγές από εκείνη την περίοδο, οι ερευνητές κατέληξαν στα συμπεράσματά τους μελετώντας την πολεοδομία, την κτιριακή υποδομή και άλλα υλικά στοιχεία αυτών των πολιτισμών. Θεώρησαν ότι οι χώροι υπαίθριων συναντήσεων, οι ευρύχωρες πλατείες ή τα δημόσια κτίσματα αποτελούν δείγματα δημοκρατικής πολιτικής ζωής και συλλογικών αποφάσεων.

Τα συμπεράσματα της μελέτης φιλοξενήθηκαν πρόσφατα σε δημοσίευμα των “Times” του Λονδίνου (“Was democracy born in ancient Greece? Research suggests otherwise”) με την εφημερίδα να σημειώνει ότι ενδέχεται να αποτελεί «ελληνικό μύθο« η άποψη ότι η Δημοκρατία ως σύστημα διακυβέρνησης ξεκίνησε από την Αθήνα του 5ου αι. π.Χ.

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στα «ΝΕΑ» (4/4/26) o διαπρεπής κλασσικιστής και Καθηγητής του Πανεπιστημίου του Πανεπιστημίου του Camdridge Paul Cartledge σχολίασε την έρευνα ως εξής:

«Ο Gary M. Feinman θα έπρεπε να αισχύνεται, διότι υπεραπλουστεύει, με τρόπο που προκαλεί σύγχυση, το εξαιρετικά ευαίσθητο και περίπλοκο ιστορικό ζήτημα του ποιος κυβερνά ποιον και υπό ποιο σύστημα ισονομίας, αυτοδιοίκησης και λογοδοσίας.

Η Δημοκρατία των αρχαίων Αθηναίων μοιάζει πολύ περισσότερο με τη δική μας από ό,τι μοιάζουν εκείνα που συνέβαιναν (ή δεν συνέβαιναν) σε πολιτικό επίπεδο στο αναλφάβητο Μοχέντζο-ντάρο ή στο ιδεογραφικό μεξικανικό Τεοτιχουακάν. Η κατανομή της εξουσίας και ο περιορισμός της ισχύος των ηγεμόνων είναι πράγματι βασικά στοιχεία αυτού που ένας αρχαίος Έλληνας θα εννοούσε με τον όρο δημοκρατία.

Οι ευρύχωρες πλατείες και οι ανοιχτοί χώροι μπορεί να είναι απαραίτητοι για την άσκηση κάποιου είδους συλλογικής δράσης, αλλά απέχουν πολύ από το να αποτελούν επαρκείς προϋποθέσεις για την εφαρμογή του είδους της δημοκρατίας που ανέπτυξαν οι αρχαίοι Έλληνες. Εκτός από τις δημοκρατικές πολιτικές, οι αρχαίοι Έλληνες εφηύραν και την κριτική και αναλυτική πολιτική σκέψη και θεωρία.

Ο Ηρόδοτος ήταν αυτός που κατέγραψε τα τρία βασικά χαρακτηριστικά της Δημοκρατίας: οι θέσεις σε όλα τα αξιώματα πρέπει να καλύπτονται κατόπιν κλήρωσης, όλοι οι αξιωματούχοι είναι δια νόμου υπόλογοι στον λαό, και ο λαός έχει τον τελικό λόγο σε όλα τα δημόσια ζητήματα. Τα κριτήρια για την συμμετοχή στη λήψη πολιτικών αποφάσεων ήταν δύο: η ελευθερία και η ισότητα. Δεν υπάρχει κανένα ίχνος από αυτά στις κοινωνίες που παρουσιάζονται στη μελέτη».