Rachel Bernstein
Πρωτότυποι
τρόποι επικοινωνίας με αγαπημένα πρόσωπα που συμμετέχουν σε λατρευτικές ομάδες
(σέκτες)
Το παρόν κείμενο βασίζεται σε μια παρουσίαση της Rachel Bernstein στο συνέδριο “Support for the Pacific Rim”, με τη συνδιοργάνωση του ICSA. Με χαρά μοιράζομαι μαζί σας αυτές τις σκέψεις για την επικοινωνία με αγαπημένα πρόσωπα που ανήκουν σε λατρευτικές ομάδες.
Όταν χρησιμοποιώ τον όρο «λατρευτικές ομάδες», αναφέρομαι σε ομάδες που ασκούν υψηλά επίπεδα ελέγχου στη συμπεριφορά, τις σκέψεις και τα συναισθήματα των μελών τους. Αυτές οι ομάδες τείνουν να απομονώνουν τα μέλη από τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων της οικογένειας και των φίλων.
Ορισμένες από τις προτάσεις μου προκύπτουν από τη δική μου έρευνα ετών. Πολλές άλλες προέρχονται από τη συνεργασία μου με οικογένειες που δοκίμασαν διαφορετικές φράσεις και τεχνικές επικοινωνίας. Με αυτόν τον τρόπο, κατάφεραν να αξιολογήσουν ποιες μέθοδοι λειτούργησαν καλύτερα. Επιπλέον, σημαντικές πληροφορίες προήλθαν από πρώην μέλη τέτοιων ομάδων. Αυτοί οι άνθρωποι μοιράστηκαν μαζί μου τι είχε αποτέλεσμα, ποιες προσεγγίσεις ένιωθαν οικείες και ποιοι τρόποι επικοινωνίας τους έκαναν να νιώθουν ασφαλείς.
Η εμπειρία των πρώην μελών
Τα πρώην μέλη αποκάλυψαν επίσης ποιες προσεγγίσεις τους έκαναν να πεισμώνουν, να κλείνονται στον εαυτό τους ή να χάνουν την ελπίδα για μια ασφαλή επανασύνδεση. Ορισμένες συμπεριφορές των συγγενών τους θύμιζαν αποτυχημένες συζητήσεις του παρελθόντος, δίνοντάς τους κίνητρο να κρατήσουν ακόμα μεγαλύτερη απόσταση. Όπως συμβαίνει συχνά, οι θεραπευτές μαθαίνουμε πάρα πολλά από τους πελάτες μας.
Είναι απαραίτητο να προτείνουμε μοναδικούς τρόπους προσέγγισης, επειδή η αυθόρμητη αντίδραση των ανθρώπων συνήθως δεν λειτουργεί σε αυτές τις περιπτώσεις. Μάλιστα, μπορεί να προκαλέσει πόλωση και μεγάλη ζημιά. Τα άτομα που δέχονται έλεγχο σε μια σχέση ή μια ομάδα είναι συχνά καχύποπτα και τεταμένα. Μπορεί να είναι έτοιμα για μάχη.
Συχνά αναγκάζονται να πουν πράγματα που ούτε οι ίδιοι καταλαβαίνουν ή πιστεύουν πλήρως, αλλά πρέπει να τα υποστηρίξουν με πάθος. Συνήθως, οφείλουν να αναφέρουν στον «ελεγκτή» τους το περιεχόμενο της συζήτησης. Επομένως, πρέπει να διασφαλίσουν ότι η συζήτηση θα έκανε τον ηγέτη τους περήφανο.
Η δυναμική της συζήτησης
Κατά τη διάρκεια μιας συνομιλίας, μπορεί να δείξουν περιφρόνηση, να γίνουν κατηγορηματικοί, αμυντικοί ή ψυχροί. Ίσως προσπαθήσουν να σας παρασύρουν σε καβγά ή να σας πείσουν ότι είναι απόλυτα ευτυχισμένοι εκεί που βρίσκονται. Μην ξεχνάτε ότι, ενώ προσπαθούν να πείσουν εσάς, συχνά προσπαθούν να πείσουν και τον ίδιο τους τον εαυτό.
Οι ιδέες που προτείνω είναι, στο μεγαλύτερο μέρος τους, αντίθετες με το ένστικτο. Είναι ζωτικής σημασίας να γνωρίζετε ότι ο ελεγκτής ή ο ηγέτης έχει συνήθως στήσει μια παγίδα. Η παγίδα είναι η εξής: η φυσιολογική ανησυχία και οι συναισθηματικές αντιδράσεις των φίλων χρησιμοποιούνται ως «απόδειξη» ότι δεν νοιάζεστε πραγματικά.
Σε αυτές τις σχέσεις, το αντίθετο από αυτό που περιμένετε είναι ο κανόνας. Όποιος αμφισβητεί τον ηγέτη θεωρείται άπιστος, κακόβουλος και χειραγωγός. Εκείνοι που κάνουν ερωτήσεις παρουσιάζονται ως άνθρωποι που δεν αντέχουν την ελευθερία του μέλους και εμποδίζουν την επιτυχία ή τη σωτηρία του. Ελπίζω ειλικρινά οι παρακάτω ιδέες να σας βοηθήσουν να αποφύγετε αυτό το «ναρκοπέδιο».
Γιατί οι κλασικές συζητήσεις αποτυγχάνουν
Είναι πολύ πιθανό το αγαπημένο σας πρόσωπο να γνωρίζει ήδη πώς νιώθετε. Έχει ήδη προετοιμάσει την άμυνά του, είτε μόνο του είτε με καθοδήγηση. Του έχουν δώσει έτοιμες απαντήσεις για να σας απαγγείλει ή έχει κατασκευάσει δικές του απαντήσεις στις αναμενόμενες επικρίσεις σας.
Αυτός ο τρόπος όμως δεν αποτελεί πραγματική επικοινωνία. Θα είναι απλώς μια ανταλλαγή επιχειρημάτων που θα αυξήσει την απόσταση μεταξύ σας. Μια τέτοια επαφή μπορεί να σας αφήσει μια αίσθηση βαθιάς μοναξιάς και απογοήτευσης, καθώς δεν επιτυγχάνετε τη σύνδεση που επιθυμείτε.
Ακολουθούν ορισμένες προτάσεις που ελπίζω να σας βοηθήσουν να συνδεθείτε ξανά και να γεφυρώσετε το χάσμα στην επικοινωνία σας:
Να είστε έτοιμοι να ακούσετε και να μάθετε. Αντιμετωπίστε το αγαπημένο σας πρόσωπο ως τον ειδικό στη συζήτηση στην αρχή, παρόλο που οι άνθρωποι μέσα σε ελεγχόμενα συστήματα είναι ειλικρινά εκείνοι που βρίσκονται πραγματικά στο σκοτάδι και έχουν τις λιγότερες πραγματικές πληροφορίες σχετικά με αυτό. Μεταδώστε τους ότι είστε ανοιχτοί στις ιδέες τους και στα συναισθήματά τους· στην (πιθανή) εγκυρότητα της ομάδας και των διδασκαλιών της· στην αγάπη και την ιδιαιτερότητα που νιώθουν από τον ελεγκτή τους· στις ερμηνείες και τις δικαιολογίες τους· και στις σημαντικές ή «ζωτικής σημασίας» εμπειρίες τους μέσα σε αυτήν. Μην λογομαχείτε. Μην προσπαθήσετε να τους αποδείξετε ότι έχουν άδικο. Μην τους πείτε για όλα τα αποδεικτικά στοιχεία που έχετε βρει για το αντίθετο. Θα υπάρξει χρόνος για αυτό αργότερα. Εάν φωνάζουν και είναι έτοιμοι για μάχη, αν έχουν προετοιμαστεί να αποδείξουν σε εσάς ή στο άτομο στο οποίο θα δώσουν αναφορά ότι πήραν τον έλεχο αυτής της συνομιλίας μαζί σας, μην τσιμπήσετε το δόλωμα και μην φωνάξετε πίσω. Όταν τελειώσουν τις φωνές ή όταν μόλις σταματήσουν για να πάρουν μια ανάσα, ρωτήστε τους αν θα ήθελαν να μιλήσουν μια άλλη στιγμή όταν ίσως θα είναι λίγο πιο εύκολο να συζητήσετε τα πράγματα. Μπορείτε επίσης να τους ρωτήσετε τι είναι αυτό που τους αναστατώνει, ειδικά αν δεν υπάρχει κάτι που είπατε ή κάνατε κατά τη διάρκεια αυτής της συνομιλίας για να προκαλέσετε την έντονη ή επιθετική συμπεριφορά τους. Ενημερώστε τους ότι δεν έχετε κανένα ενδιαφέρον να τσακωθείτε και ότι δεν είναι απαραίτητο να υπερασπιστούν τον εαυτό τους επειδή δεν υπάρχει μάχη εδώ.
Μην τους κατηγορείτε ή τους προσάπτετε ότι σας πληγώνουν μη συμμετέχοντας σε ένα σημαντικό γεγονός, μην όντας σε επαφή μαζί σας, ή όντας σκληροί μαζί σας ή έχοντας πει κακεντρεχή, κατηγορηματικά πράγματα που δημιουργούν απόσταση. Συνήθως δεν έχουν πάρει αυτές τις αποφάσεις μόνοι τους, ακόμη και αν δηλώνουν ότι το έκαναν. Παρακαλώ να γνωρίζετε τότε ότι αν τους κατηγορήσετε ότι είναι σκληροί, μπορεί να κατηγορείτε το λάθος άτομο.
Εάν μπορείτε να καταλάβετε ότι έχουν προετοιμαστεί για αυτή τη συζήτηση και χρησιμοποιούν γλώσσα και φράσεις που δεν αισθάνεστε ως δικές τους, είναι πιθανό επειδή τους έχει δοθεί ένα σενάριο για τη συνομιλία τους μαζί σας. Εάν αισθάνεστε ότι είναι τυποποιημένη και υπάρχει η αίσθηση μεγάλης απόστασης, τότε αλλάξτε το. Εμπλέξτε τους με έναν διαφορετικό τρόπο, έναν τρόπο για τον οποίο δεν είναι προετοιμασμένοι και δεν θα μπορούσαν να έχουν σχεδιάσει εκ των προτέρων. Αιφνιδιάστε τους. Αυτό δεν προορίζεται ως τέχνασμα. Αυτό γίνεται σε μια προσπάθεια να τους βοηθήσετε να παραμείνουν παρόντες στη συζήτηση και να μην κρυφτούν συναισθηματικά πίσω από ένα σενάριο. Μπορείτε ακόμη και να τους ενημερώσετε ότι δεν ενδιαφέρεστε να μιλήσετε για τίποτα από αυτά, και μετά να μιλήσετε για άλλα πράγματα. Αυτό μπορεί να χρησιμεύσει για να τους υπενθυμίσει ότι υπάρχουν άλλα πράγματα στη ζωή για να εστιάσουν, και να τους δώσει ένα αίσθημα ανακούφισης ότι δεν θα αφορά κάθε συζήτηση την κατάσταση στην οποία βρίσκονται. Και αν θέλετε να μιλήσετε για την ομάδα, μπορείτε απλώς να κάνετε μια ερώτηση σαν να αναρωτιέστε φωναχτά· και μετά ενημερώστε τους ότι δεν χρειάζεται να την απαντήσουν, αλλά ήταν απλώς κάτι που είχατε στο μυαλό σας. Όταν δίνεται στους ανθρώπους άδεια να μην απαντήσουν, κάθονται με την ερώτηση που τέθηκε και την αναπαράγουν στο μυαλό τους. Μπορεί να απορροφηθεί και ενδεχομένως να έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο.
Μη φοβάστε να ρωτήσετε ποια καλά πράγματα αισθάνονται ότι παίρνουν από την ομάδα ή τη σχέση τους: τι είναι ελκυστικό σε αυτήν, τι έψαχναν που τους τράβηξε σε αυτήν, ή τι αισθάνονται ότι έχουν βρει που δεν μπορούν να βρουν πουθενά αλλού. Να είστε ανοιχτοί στο να ακούσετε τι τους αρέσει και για τι είναι ενθουσιασμένοι. Δείτε αν μπορείτε επίσης να μάθετε τι τους έχουν υποσχεθεί. Θέλετε να ακούσουν τους εαυτούς τους να λένε τι τους έχουν υποσχεθεί φωναχτά ή να σας το εκφράσουν γραπτώς, επειδή πολύ συχνά αυτές οι υποσχέσεις δεν εκπληρώνονται· και όταν οι άνθρωποι θυμούνται τι τους υποσχέθηκαν, μπορούν επίσης να έχουν μια στιγμή όπου αξιολογούν εάν αυτές οι υποσχέσεις τηρήθηκαν ποτέ.
Εάν πουν ότι θα σας μιλήσουν μόνο με τον σύντροφό τους ή ένα άλλο μέλος της ομάδας παρόν, προσπαθήστε να είστε ανοιχτοί σε αυτό. Δεν είναι το είδος της αλληλεπίδρασης που θέλετε, το αντιλαμβάνομαι, και πιθανότατα θα είναι άβολο· αλλά είναι ένας τρόπος να τους φέρετε στο τραπέζι (ή στο τηλέφωνο, ή στη βιντεοκλήση)· και είναι επίσης ένας τρόπος για εσάς να αποδείξετε στο άτομο που τους επιτηρεί ότι δεν αποτελείτε απειλή.
Αν και μπορεί να είναι δύσκολο, αν έχετε καιρό να μιλήσετε με το αγαπημένο σας πρόσωπο, ίσως χρειαστεί να βάλετε κάποιον άλλον να κάνει την πρώτη επαφή. Εάν έχετε δαιμονοποιηθεί από την ομάδα ή τον ηγέτη της, ή εάν γνωρίζετε ότι η σχέση σας με αυτό το άτομο στο παρελθόν ήταν τεταμένη, τότε ίσως είναι καλύτερο να βάλετε κάποιον άλλον, έναν άλλον συγγενή ή έναν φίλο, να είναι αυτός που θα κάνει μια συζήτηση μαζί τους, και ελπίζουμε να γίνει μια γέφυρα επιστροφής σε εσάς. Θα ήταν καλό για εσάς να μιλήσετε με αυτόν τον φίλο ή αυτό το μέλος της οικογένειας πρώτα για να τους ενημερώσετε για το τι ελπίζετε ότι θα επιτύχει αυτή η συζήτηση, και ενημερώστε αυτό το άτομο ότι μέρος του στόχου του θα είναι να προσπαθήσει να κανονίσει μια άλλη συνομιλία μετά από αυτήν, ώστε να υπάρχει η πιθανότητα συνεχούς επαφής.
Να είστε προσεκτικοί με τον τόνο σας. Μερικές φορές μπορούμε να μοιραστούμε το πώς αισθανόμαστε με ανείπωτους τρόπους. Εάν προσπαθείτε σκληρά ώστε τα λόγια σας να μην φαίνονται επικριτικά, βεβαιωθείτε ότι ο τόνος σας, και οι εκφράσεις του προσώπου σας, και η γλώσσα του σώματός σας ταιριάζουν με τα λόγια σας.
Εάν το χιούμορ είναι κάτι που έχετε απολαύσει με το αγαπημένο σας πρόσωπο στο παρελθόν, προσπαθήστε να χρησιμοποιήσετε το χιούμορ μαζί τους τώρα. Όχι σαρκασμό, όμως, γιατί θα αισθανθούν πολύ εύκολα ότι δέχονται επίθεση από αυτόν. Το χιούμορ απελευθερώνει ενδορφίνες και θα οδηγήσει σε μια μεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν μια καλή ανάμνηση από τη συνομιλία σας όταν την αναπολούν. Ας ελπίσουμε ότι θα συνειδητοποιήσουν επίσης πόσο σοβαρή και χωρίς χιούμορ έχει γίνει η ζωή τους και πόσος καιρός έχει περάσει από τότε που έχουν χαμογελάσει ή γελάσει. Το χιούμορ είναι επίσης ένας τρόπος για τους ανθρώπους να συνδεθούν με τον αληθινό και παρελθόντα εαυτό τους· οποιαδήποτε ευκαιρία έχετε να τους βοηθήσετε να το κάνουν αυτό, οπωσδήποτε επιδιώξτε την.
Μη χρησιμοποιείτε τη λέξη λατρεία (cult). Δεν θα σας οδηγήσει πουθενά. Θα καταλήξει σε αντιπαράθεση ή θα αναλωθείτε προσπαθώντας να ορίσετε τι είναι μια λατρεία. Επιπλέον, εάν το αγαπημένο σας πρόσωπο παλεύει ήδη με τις δικές του αμφιβολίες, η επίθεσή σας μπορεί να του δώσει κίνητρο να πεισμώσει περισσότερο, αντί να ανοιχτεί για το πώς μπορεί στην πραγματικότητα να αισθάνεται — κάτι που ίσως πλησιάζει στον τρόπο που αισθάνεστε εσείς για την ομάδα. Δώστε τους την ευκαιρία να αφήσουν υπονοούμενα για τις δικές τους ανησυχίες, κάτι που είναι πιο πιθανό αν εσείς φαίνεστε ουδέτεροι.
Δοκιμάστε αυτό που αποκαλώ «Συζήτηση για τη Συζήτηση» (Talking About Talking). Πριν μπείτε σε μια συνομιλία που θα μπορούσε να γίνει τεταμένη, δουλέψτε μαζί για να καταλήξετε στους κανόνες εμπλοκής, ώστε να υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα να κυλήσει πιο ομαλά. Εάν το αγαπημένο σας πρόσωπο είναι αμυντικό και ανησυχείτε ότι θα αγγίξετε κάποια ευαίσθητη χορδή, τότε πείτε ότι θέλετε η κατάσταση να είναι ήρεμη και ασφαλής για όλους, ότι θέλετε να βρείτε έναν τρόπο να θίξετε αυτό το θέμα με τρόπο που να λειτουργεί και για τους δύο σας. Και ενημερώστε τους ότι αν πείτε το λάθος πράγμα, σύμφωνα με εκείνους, θέλετε να σας δώσουν μια άλλη ευκαιρία, γιατί ο μόνος τρόπος για να μάθετε ότι ήταν λάθος είναι αν σας το πουν οι ίδιοι. Τότε, ελπίζουμε, μπορείτε να ξεκινήσετε τη συζήτηση ξανά και να ενσωματώσετε τα σχόλιά τους.
Η επικοινωνία που είναι μη λεκτική είναι συχνά ένα εξαιρετικό συμπλήρωμα σε μια συζήτηση. Η επικοινωνία μπορεί να συμβεί με πολυαισθητηριακούς τρόπους. Μερικές φορές είναι σημαντικό να γίνει μια συζήτηση για να συνδεθείτε· αλλά άλλες φορές είναι εξίσου ισχυρό να τους στείλετε μουσική που ξέρετε ότι θα τους άρεσε ή που τους θυμίζει μια καλή ανάμνηση, ή να τους στείλετε αντίγραφα φωτογραφιών ή ενθυμίων που ανακαλούν θετικές αναμνήσεις από μια εποχή πριν από τη λατρεία ή πριν βρεθούν στη σχέση τους — κάτι που τους υπενθυμίζει ότι το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους πριν εμπλακούν σε αυτήν την ομάδα δεν ήταν τόσο κακό όσο η ομάδα θέλει να τους κάνει να πιστεύουν ότι ήταν.
Φανείτε περίεργοι και ανοιχτοί δείχνοντας προθυμία να κοιτάξετε το υλικό της ομάδας και τις ιστοσελίδες τους, ή ακόμα και όντας ανοιχτοί στην ιδέα να παρακολουθήσετε ένα εργαστήριο ή να γνωρίσετε άτομα της ομάδας από κοντά. Όσο περισσότερο είστε ανοιχτοί στο να ελέγξετε τι μαθαίνουν και τι ακολουθούν, τόσο πιο πιθανό θα είναι να κοιτάξουν εκείνοι πληροφορίες που θέλετε να τους δείξετε αργότερα.
Στείλτε τους «μηνύματα για πάντα» (forever messages). Αυτό που εννοώ με τον όρο μηνύματα για πάντα είναι εκείνες οι ζωτικές υπενθυμίσεις ότι θα είστε πάντα εκεί ό,τι κι αν συμβεί· θα έχουν πάντα ένα σπίτι και μια οικογένεια για να επιστρέψουν ακόμα κι αν δεν θέλουν να βρίσκονται εκεί τώρα· θα τους αγαπάτε άνευ όρων ό,τι κι αν γίνει· και θα τους σέβεστε πάντα. Τόσοι πολλοί άνθρωποι παραμένουν σε κακές καταστάσεις επειδή αισθάνονται ότι έχουν κάψει τις γέφυρες τους και δεν έχουν πουθενά να επιστρέψουν· ή γνωρίζουν ότι έχουν πληγώσει τους ανθρώπους που αγαπούσαν, και ανησυχούν για το αν οι μόνοι άνθρωποι που τους αγαπούν πια είναι οι άνθρωποι της ομάδας. Κάποιοι άνθρωποι μου έχουν επίσης πει ότι παρέμειναν στις σχέσεις ή στις ομάδες τους για να αποφύγουν να διαπομπευτούν ή να νιώσουν ντροπή· επομένως, το να τους ενημερώσετε ότι θα τους σέβεστε πάντα μπορεί να είναι πολύ καθησυχαστικό. Δεν θα αισθάνονται ότι πρέπει να μένουν μακριά σας και να παραμένουν κρυμμένοι εξαιτίας του πώς μπορεί να νιώθουν παρουσία σας.
Υπάρχουν πολλές ακόμα ιδέες, αλλά θα τελειώσω με αυτήν:
Εάν έχετε κάνει ό,τι είναι διαισθητικό και προστατευτικό και γονικό με ένα αγαπημένο πρόσωπο, πιθανότατα έχετε ήδη κάνει λογομαχίες μαζί του και έχετε πει πράγματα που έχουν προκαλέσει θυμό και μεγαλύτερη απόσταση· και έχετε πει ότι δεν εμπιστεύεστε το άτομο με το οποίο είναι, ή ότι βρίσκεται σε μια λατρεία. Ενημερώστε τους ότι ο λόγος που μιλήσατε με αυτόν τον τρόπο ήταν επειδή φοβηθήκατε, και ότι μερικές φορές όταν οι άνθρωποι τρομάζουν εκφράζονται με αυτόν τον τρόπο επειδή ελπίζουν ότι η ένταση και η αυστηρότητα των λόγων τους θα έχει αντίκτυπο και θα σώσει το αγαπημένο τους πρόσωπο· αλλά βλέπετε ότι αυτό δημιούργησε απλώς μεγαλύτερο διχασμό, και τίποτα δεν αξίζει τόσο πολύ.
Ενημερώστε τους ότι θέλετε να μπορείτε να πατήσετε ένα κουμπί επανεκκίνησης και να προσπαθήσετε ξανά, ότι και οι δύο θα μπορούσατε να επωφεληθείτε από μια μεγαλύτερη και πιο ανοιχτή ανταλλαγή πληροφοριών, ότι γίνατε τόσο πιεστικοί επειδή δεν είχατε αρκετές πληροφορίες και επειδή δεν είχατε επαφή μαζί τους και δεν μπορούσατε να δείτε ή να μάθετε αν ήταν πραγματικά καλά. Το μήνυμα είναι, επομένως, ότι όσο περισσότερη επικοινωνία έχετε, τόσο καλύτερη θα είναι η επικοινωνία.
Η Rachel Bernstein, MSed, LMFT, εργάζεται με πρώην μέλη λατρευτικών ομάδων (σεκτών) για σχεδόν τριάντα χρόνια. Είναι Αδειοδοτημένη Θεραπεύτρια Γάμου και Οικογένειας και εκπαιδευτικός που ζει στο Λος Άντζελες της Καλιφόρνια. Είναι μέλος της ICSA (International Cultic Studies Association) εδώ και πολλά χρόνια και έχει πραγματοποιήσει ομιλίες και συντονίσει πάνελ σε συνέδρια της ICSA. Η Rachel στο παρελθόν διηύθυνε το Maynard Bernstein Resource Center για τις λατρευτικές ομάδες, το οποίο πήρε το όνομά του από τον πατέρα της. Υπήρξε κλινική θεραπεύτρια στην πρώην Κλινική Λατρειών (Cult Clinic) στο Λος Άντζελες, καθώς και στη Γραμμή Βοήθειας και Κλινική Λατρειών στο Μανχάταν. Σήμερα θεραπεύει πρώην μέλη λατρευτικών ομάδων, καθώς και οικογένειες και φίλους ατόμων που βρίσκονται σε λατρείες, μέσω της ιδιωτικής της πρακτικής. Η Rachel έχει συντονίσει πολυάριθμες ομάδες υποστήριξης για πρώην μέλη, για άτομα που βρίσκονταν σε λατρευτικές σχέσεις δύο ατόμων (one-on-one cults), και για οικογένειες ατόμων που βρίσκονται σε λατρείες. Έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα, έχει κάνει εμφανίσεις στα μέσα ενημέρωσης, έχει διατελέσει σύμβουλος σε εκπομπές και ταινίες σχετικά με τις λατρευτικές ομάδες και έχει δώσει συνεντεύξεις σε podcast και βίντεο στο YouTube. Η Rachel είναι η παρουσιάστρια του εβδομαδιαίου της Podcast, IndoctriNation, το οποίο αφορά την απελευθέρωση από συστήματα ελέγχου. RachelBernsteinTherapy.com.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου