Χρήσιμοι ἐπισημάνσεις

Χρήσιμοι ἐπισημάνσεις – 1ον

Τοῦ Πρωτοπρεσβυτέρου π. Διονυσίου Τάτση

α. Ἡ δύναμις τοῦ εὐσεβοῦς λογισμοῦ

  Ἡ συνάντηση μὲ τὸ Χριστὸ εἶναι προσωπικὸ θέμα. Οἱ σημερινοὶ κληρικοὶ καὶ οἱ εὐσεβεῖς λαϊκοὶ πόση συγκίνηση νιώθουν, ὅταν βλέπουν τὸν ἐσταυρωμένο Ἰησοῦ; Ἀκοῦν ἆραγε τὴ φωνή του, ὅταν διαβάζουν τὸ Εὐαγγέλιο; Μήπως βρίσκονται σὲ κατάσταση ὕπνωσης, ἐνῶ γιὰ τὰ βιοτικὰ θέματα, τόσο τὰ προσωπικά τους ὅσο καὶ τῶν συνανθρώπων τους, εἶναι ξυπνητοὶ κι ἔχουν αὐξημένο ἐνδιαφέρον; Μήπως οἱ λειτουργοί Του βλέπουν τὸν Χριστὸ στὸ σταυρὸ καὶ δὲν αἰσθάνονται τὴν ἀνάγκη νὰ κλάψουν; Μήπως οἱ πληγὲς καὶ τὰ καρφιά, τὰ σημάδια τῆς θυσίας του, τὰ ἔχουν συνηθίσει καὶ μένουν ἀδιάφοροι, ὅταν τελοῦν τὴ θεία Λειτουργία καὶ μένουν ψυχροί, χωρὶς τὸ παραμικρὸ συναίσθημα; Μήπως τελικὰ εἶναι ἀγνώμονες κι ἂς τοὺς ἐμπιστεύθηκε ἡ Ἐκκλησία τὴν ἱερωσύνη νὰ τελοῦν τὸ ἱερὸ μυστήριο, ποὺ εἶναι ἡ αἰώνια θυσία τοῦ Χριστοῦ γιὰ τὴ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων. Μήπως εἶναι αἰχμάλωτοι τοῦ ἁμαρτήματος τῆς ἀχαριστίας;

  Τελικὰ στοὺς περισσότερους χριστιανοὺς λείπει ὁ εὐσεβὴς λογισμός, ποὺ διεγείρει τὸν συναισθηματικὸ κόσμο τοῦ ἀνθρώπου, εὐαισθητοποιεῖ τὴν ψυχή του καὶ τὴν γεμίζει μὲ εὐγνωμοσύνη πρὸς τὸν Σωτήρα Κύριο. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχει ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν Χριστό, ἡ ὁποία θὰ τοὺς ὑποδεικνύει τὸν τρόπο τῆς ζωῆς ποὺ πρέπει νὰ ἀκολουθοῦν. Πρόκειται γιὰ πνευματικὴ πορεία τῆς ψυχῆς. Ἡ πίστη στὸ Χριστὸ φέρνει τὴν ἀγάπη, ἡ ἀγάπη φέρνει τὴ συναίσθηση τῶν παθῶν τοῦ Κυρίου, τὰ ὁποῖα σχετίζονται ἀπὸ τὴ φιλανθρωπία του. Ὁ πιστὸς θέλει νὰ ἀνταποκριθεῖ, νὰ κάνει κάτι πρὸς τὸν Κύριο, νὰ μὴ εἶναι ἀχάριστος ἀπέναντί Του. Ὁ ἅγιος Παΐσιος ὁ ἁγιορείτης λέει ὅτι «ὅταν ὁ ἄνθρωπος νιώσει τὸ μέγεθος τῆς θυσίας τοῦ Χριστοῦ καὶ τὴ μεγάλη ἀγάπη του γιὰ τὸ ἀνθρώπινο γένος, τότε αἰσθάνεται εὐγνωμοσύνη γι’ αὐτήν, ἀλλὰ καὶ πόνο γιὰ τὴ δική του ἀχαριστία».1

  Ὅταν ὡστόσο δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ κατάσταση στὸ χριστιανό, δὲν μποροῦμε νὰ μιλᾶμε γιὰ πνευματικὴ ζωή, γιὰ τήρηση τῶν ἐντολῶν καὶ γιὰ ἔμπρακτη ἀγάπη πρὸς τὸν πλησίον. Πρέπει νὰ ἔχει στὸ νοῦ του τὴν εὐχαριστία πρὸς τὸν Κύριο γιὰ τὴ θυσία του, νὰ τὸν εὐγνωμονεῖ καὶ ἀπὸ στοιχειῶδες φιλότιμο νὰ διατηρεῖ τὴ σπίθα τοῦ πνευματικοῦ ἀγώνα, ἡ ὁποία σιγὰ-σιγὰ θὰ δυναμώνει καὶ θὰ γίνεται φλόγα, ποὺ θὰ κατακαίει τὶς ἐκδηλώσεις τῶν παθῶν, χωρὶς πνευματικοὺς κλυδωνισμοὺς στὶς περιόδους τῶν πειρασμῶν.

Οἱ ἐμπειρίες ἀπὸ αὐτὸν τὸν ἀγώνα εἶναι ὡραῖες καὶ ἀποτελοῦν τὴν ἀναγκαία προϋπόθεση γιὰ περαιτέρω ἀγώνα. Μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου ὁ ἀγωνιζόμενος ἀρχίζει νὰ γίνεται συνειδητὸς χριστιανός, ἀπορρίπτοντας κάθε σκανδαλῶδες στὴ ζωή του καὶ συγχρόνως ἡ μετάνοια εἶναι μόνιμη κατάσταση στὴν καρδιά του. Ἐπαναλαμβάνει τὸ «Ὁ Θεὸς ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ» τοῦ τελώνη καὶ τὸ «δόξα τῷ Θεῶ πάντων ἕνεκεν» τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου.

*  *  *

β. Εὐγνωμοσύνη: Ἡ εὐγένεια τῆς ψυχῆς

   Ὁ ἀληθινὸς χριστιανὸς καθημερινὰ θέλει νὰ κάνει μία καλωσύνη, νὰ πεῖ μὲ διάκριση ἕνα πνευματικὸ λόγο, νὰ διηγηθεῖ μὲ ταπείνωση ἕνα θαυμαστὸ γεγονὸς μὲ πρωταγωνιστὴ κάποιον ἐνάρετο ἄνθρωπο. Ἐπίσης εἶναι πρόθυμος γιὰ διευκολύνσεις καὶ ἐξυπηρετήσεις τῶν ἄλλων συνανθρώπων του, νὰ προσφέρει ὑλικὰ ἀγαθά, ὅταν μπορεῖ καὶ γενικὰ εἶναι ἄνθρωπος τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ἔμπρακτης ἀγάπης. Συχνὰ στοχάζεται τὸν περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως λόγο τοῦ Κυρίου μας, ὅπου οἱ ἄνθρωποι θὰ χωριστοῦν σὲ εὐλογημένους καὶ καταραμένους. Ἐπιθυμεῖ τὴν πρώτη κατηγορία καὶ προσ­παθεῖ νὰ δείχνει ἀγάπη στοὺς «ἐλάχιστους ἀδελφοὺς τοῦ Κυρίου» μὲ ἁπλὲς συγκεκριμένες πράξεις, ὅπως νὰ τρέφει τοὺς πεινασμένους, νὰ ποτίζει τοὺς διψασμένους, νὰ περιμαζεύει τοὺς ξένους, νὰ ντύνει τοὺς γυμνούς, νὰ ἐπισκέπτεται τοὺς ἀρρώστους, καὶ νὰ βλέπει καὶ νὰ παρηγορεῖ τοὺς φυλακισμένους.2

Σημειώσεις:

1. Ἁγίου Παϊσίου τοῦ ἁγιορείτου, Μοναχικὴ ἀφιέρωση,  τόμος Α΄, Βασιλικὰ Θεσσαλονίκης 2024, σελ. 28. 2. Ματθ. κε΄ 31-46.

orthodoxostypos

Χρήσιμοι ἐπισημάνσεις -2ον

  Μὲ αὐτὲς τὶς μικρὲς εὐεργεσίες ὁ χριστιανὸς ἐξασφαλίζει τὴν αἰώνια ζωή. Προϋπόθεση γιὰ τὴ δραστηριότητα αὐτὴ εἶναι ὁ προσωπικός του πνευματικὸς ἀγώνας γιὰ τὴν τήρηση τῶν ἐντολῶν καὶ τὴν ἀπόκτηση τῶν ἀρετῶν. Συχνὰ ὅμως ἀντιμετωπίζει τὴν ἀχαριστία τῶν εὐεργετηθέντων καὶ αὐτὸ τὸν ἐνοχλεῖ, ἂν δὲν πληγωθεῖ κι κιόλας. Ἀπὸ τοὺς συγκεκριμένους ἀνθρώπους λείπει ἡ στοιχειώδης εὐγένεια καὶ στὴν καρδιὰ δὲν ὑπάρχει ἡ ἀρετὴ τῆς εὐγνωμοσύνης. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος λέει ὅτι «ἐκεῖνος ποὺ δὲν παραδέχεται τὴν εὐεργεσία, βρίζει τὸν εὐεργέτη του»3 καὶ παρομοιάζει τὴν ἀχαριστία μὲ πάχνη ποὺ ναρκώνει τὴν ψυχή. Ἡ ἀχαριστία εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ὑπερηφάνειας καὶ τῆς μεγάλης ἰδέας, ποὺ ἔχει διὰ τὸν ἑαυτό του ὁ ἄνθρωπος.4 Ὁ ἅγιος Παΐσιος ἐπίσης λέει ὅτι «ἡ ἀχαριστία εἶναι μεγάλη ἁμαρτία καὶ γι’ αὐτὴν χρειάζεται μεγαλύτερη μετάνοια»5.

   Ὁ χριστιανὸς εἶναι εὐγνώμων ἀπέναντι στὸ Θεὸ γιὰ τὶς πολλὲς εὐεργεσίες, ποὺ καθημερινὰ δέχεται. Συχνὰ ὅμως τὶς συνηθίζει καὶ ἀτονεῖ ἡ εὐχαριστία του πρὸς τὸν οὐράνιο Πατέρα, μὲ κίνδυνο νὰ αἰχμαλωτιστεῖ ἀπὸ τὴν ἀχαριστία. Χρειάζεται ἐγρήγορση. Ἡ ἀνάμνηση τῶν εὐεργεσιῶν τοῦ Θεοῦ εἶναι πνευματικὰ πολυωφελής. Ὁ Ἱερὸς Χρυσόστομος ἀναφέρει σχετικά: «Ἡ ἀνάμνηση τῶν εὐεργεσιῶν τοῦ Θεοῦ θὰ εἶναι ἀρκετή, γιὰ νὰ γίνει σὲ μᾶς δάσκαλος τῆς ἐνάρετης ζωῆς καὶ δὲν θὰ μᾶς ἀφήνει ποτὲ νὰ περιπέσουμε σὲ ἀδιαφορία καὶ λησμοσύνη καὶ νὰ φθάσουμε μόνοι μας στὸ στρατόπεδο τῆς κακίας. Γιατί ἡ προσεκτικὴ καὶ ἄγρυπνη ψυχὴ ὄχι μόνον τότε, ὅταν δηλαδὴ τὰ πράγματα εἶναι εὐνοϊκά, δείχνει εὐγνωμοσύνη στὸ Θεό, ἀλλὰ καὶ ἂν παρουσιαστεῖ κάποια ἀντίθετη  περίσταση  τῶν  πρα­γμάτων, καὶ τότε τὴν ἴδια εὐχαριστία προσφέρει, χωρὶς νὰ καταβάλεται καὶ νὰ ἀποχαυνώνεται ἀπὸ τὴ μεταβολὴ τῶν πραγμάτων, ἀλλά, ἀντίθετα, μὲ αὐτὴ ἐνδυναμώνεται περισσότερο, ἀναλογιζόμενη τὴν ἀνέκφραστη φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος σὰν πλούσιος καὶ πάνσοφος καὶ ἐφευρετικὸς μπορεῖ καὶ μὲ ἀντίθετα πράγματα νὰ δείξει τὴ φιλανθρωπία του, ἂν καὶ ἐμεῖς δὲν μποροῦμε νὰ καταλάβουμε τὴν ἀκριβῆ σημασία καὶ τὸ νόημά τους»6. Καὶ συνεχίζει ὁ ἅγιός μας, λέγοντας ὅτι ἡ ἀνάμνηση τῶν εὐεργεσιῶν τοῦ Θεοῦ γίνεται πηγὴ ἀρετῆς καὶ θεοσέβειας, «εἶναι ἱκανὴ νὰ μᾶς παρακινήσει νὰ ἀναλάβουμε τοὺς κόπους τῆς ἀρετῆς καὶ νὰ μᾶς προετοιμάσει νὰ περιφρονήσουμε ὅλα τὰ παρόντα καὶ νὰ στραφοῦμε μὲ πόθο πρὸς Αὐτὸν ποὺ μᾶς εὐεργέτησε μὲ τόσα ἀγαθὰ καὶ νὰ δείχνουμε πρὸς Αὐτὸν θερμὴ ἀγάπη, ποὺ θὰ αὐξάνει κάθε μέρα»7.

Ἡ ἐμπειρία τῶν ἁγίων μᾶς διαβεβαιώνει ὅτι ἡ εὐγνωμοσύνη ἐπηρεάζει θετικὰ τὴν εὐσέβεια τοῦ ἀνθρώπου.

Σημειώσεις:

3. Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγικὴ ἀνθρωπολογία Ἰωάν­νου Χρυσοστόμου, τόμος Α΄, Ἀθήνα 1993, σελ. 768. 4. Ὅπ. παρ., σελ. 769. 5. Ἁγίου Παϊσίου τοῦ ἁγιορείτου, Μοναχικὴ ἀφιέρωση, τόμος Α΄, Βασιλικὰ Θεσσαλονίκης 2024, σελ. 34. 6. Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγικὴ ἀνθρωπολογία Ἰωάννου Χρυσοστόμου, τόμου Γ΄, Ἀθήνα 1995, σελ. 39. 7. Αὐτόθι.

………………….

Χρήσιμαι ἐπισημάνσεις – 3ον

γ. Τὸ πνευματικὸν ἔργον τῆς Ἐκκλησίας

Οἱ κοσμικοὶ ἄνθρωποι, ἀλλὰ καὶ ἀρκετοὶ κληρικοί, θεωροῦν ὅτι τὸ κύριο ἔργο τῆς Ἐκκλησίας πρέπει νὰ εἶναι κοινωνικὸ καὶ νὰ προσφέρει ὑλικὰ ἀγαθὰ στοὺς ἀνθρώπους, ἐνῶ δὲν μιλοῦν διὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ καὶ προφανῶς ἀγνοοῦν ὅτι ἡ Ἐκκλησία κυρίως καὶ προπαντὸς ἔχει ὡς σκοπὸ νὰ ὁδηγεῖ τοὺς ἀνθρώπους στὴ σωτηρία μὲ τὴν τήρηση τῶν ἐντολῶν καὶ τὸν ἀγώνα τους γιὰ τὴν καταπολέμηση τῆς ἁμαρτίας. Δὲν εἶναι ἵδρυμα κοινωνικῆς πρόνοιας καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀντικαθιστᾶ τὴν πολιτεία ἢ νὰ συμπληρώνει τὸ ἔργο ἐκείνης. Δείχνει ὅμως ἔμπρακτη ἀγάπη πρὸς τοὺς ἀνθρώπους μὲ τὴν παροχὴ ὑλικῶν ἀγαθῶν, χωρὶς ὅμως νὰ θέτει σὲ δεύτερη μοῖρα τὸ πνευματικό της ἔργο.

Ἡ Ἐκκλησία μὲ τοὺς ἄξιους κληρικούς της ποιμαίνει τὸ λαὸ τοῦ Θεοῦ καὶ πάντοτε μὲ τὸ λόγο, τὸ παράδειγμα, τὴν ἁγιαστικὴ χάρη τῶν ἱερῶν μυστηρίων, τὴν προβολὴ τῶν βίων τῶν ἁγίων, τὴν παράδοσή της καὶ τὸ καθοδηγητικό της φῶς.

Δὲν εἶναι εὔκολο νὰ πεισθοῦν οἱ κοσμικοὶ ἄνθρωποι γιὰ τὸ πνευματικὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας, γιατί πρέπει προηγουμένως νὰ ἀναθεωρήσουν τὶς ἐπιλογές τους στὴ ζωή, κάτι ποὺ δὲν τὸ ἐπιθυμοῦν. Ὅταν ἕνας κληρικὸς συνομιλεῖ μὲ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, διαπιστώνει ὅτι ἔχουν πλήρη ἄγνοια τοῦ σωτηρίου ἔργου τῆς Ἐκκλησίας. Οἱ ἐρωτήσεις τους εἶναι χαμηλοῦ ἐπιπέδου, ὅπως καὶ οἱ ἀντιρρήσεις τους στὰ λόγια τοῦ συνομιλητῆ τους.

Κάτι παρόμοιο συμβαίνει καὶ μὲ μερικοὺς ἀνθρώπους, ποὺ ἐπισκέπτονται τὰ διάφορα μοναστήρια, στὰ πλαίσια τοῦ θρησκευτικοῦ τουρισμοῦ. Ἔχουν μία ἀνώφελη περιέργεια νὰ μάθουν γιὰ τὴ ζωὴ τῶν μοναχῶν καὶ κάποτε προσπαθοῦν νὰ τοὺς πείσουν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ στραφοῦν στὸν κόσμο κι ἐκεῖ νὰ προσφέρουν κοινωνικὲς ὑπηρεσίες! Καὶ τὸ παράδοξο εἶναι ὅτι ζητοῦν ἀπὸ τοὺς μοναχοὺς κοινωνικὸ ἔργο, ἀλλὰ οἱ ἴδιοι εἶναι περιορισμένοι στὸν ἐπαγγελματικό τους χῶρο κι ἐνδιαφέρονται μόνο γιὰ τὴν οἰκογένειά τους!

Ὁ ἅγιος Παΐσιος ὁ ἁγιορείτης πολλὲς φορὲς ἄκουγε κοσμικοὺς ἀνθρώπους νὰ τὸν προτρέπουν νὰ βγεῖ στὸν κόσμο κι ἐκεῖ νὰ διδάσκει καὶ νὰ προσφέρει. Οἱ ἀπόψεις τους τὸν ἐνοχλοῦσαν καὶ προσπαθοῦσε νὰ τοὺς πείσει ὅτι ἡ πνευματικὴ προσφορὰ τῶν μοναχῶν στὸν κόσμο εἶναι πολὺ μεγάλη. Εἶναι χαρακτηριστικὴ μία σχετική του διήγηση:

«Ἦρθαν μία φορὰ στὸ Καλύβι δύο δημοσιογράφοι. Τὸν ἕνα τὸν γνώριζα ἀπὸ παλιά, ὁ ἄλλος ἦταν φίλος του καὶ ἐρχόταν γιὰ πρώτη φορὰ στὸ Ἅγιον Ὄρος. Αὐτὸς μὲ ρώτησε:

-Τί κάνετε ἐδῶ πέρα, πάτερ; Γιατί ἤρθατε ἐδῶ;

Τοῦ εἶπα:

– Ἤρθαμε γιὰ νὰ πεθάνουμε

Ἐκεῖνος συνέχισε:

– Δὲν θὰ ἦταν καλύτερα νὰ βγαίνατε ἔξω στὸν κόσμο, ποὺ ἔχει τόσες ἀνάγκες; Θὰ προσφέρατε πάρα πολλά.

Τοῦ ἀπάντησα:

– Καὶ ἐδῶ οἱ μοναχοὶ ἔχουν προορισμὸ νὰ προσεύχονται γιὰ ὅλον τὸν κόσμο.

Ἐκεῖνος εἶπε:

– Δὲν μπορῶ νὰ τὸ καταλάβω αὐτό.

Τότε τοῦ εἶπα:

– Ἄλλη δουλειὰ κάνουν τὰ φανάρια στοὺς δρόμους καὶ ἄλλη δουλειὰ κάνουν οἱ φάροι, ποὺ εἶναι ψηλὰ στὰ βράχια καὶ φωτίζουν τὰ πελάγη». 8

Ὁ ἴδιος Ἅγιος Παΐσιος ἀποδείχθηκε φάρος ψηλὰ στὸ βράχο καὶ καθοδήγησε χιλιάδες ἀνθρώπους στὸ ἀσφαλὲς λιμάνι τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ ἴδιος δὲν εἶχε βγεῖ στὸν κόσμο, ἀλλὰ ὁ κόσμος πήγαινε στὸ ὑπαίθριο ἀρχονταρίκι τῆς Παναγούδας! Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν κοίμησή του συνεχίζει νὰ παρηγορεῖ τοὺς ἄνθρωπους, ποὺ ἐπισκέπτονται τὸν τάφο του καὶ ἀποθέτουν τὸν πόνο τους καὶ τὰ προβλήματά τους στὶς θεοπειθεῖς πρεσβεῖες του πρὸς τὸν οὐράνιο Πατέρα. Ἡ ἀγάπη του πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἦταν μεγάλη. Ἔλεγε: «Ἡ δική μου καρδιὰ σκιρτᾶ γιὰ ὅλον τὸν κόσμο. Καὶ ὁ νοῦς μου γυρίζει συνέχεια σὲ ἄνθρωπους ποὺ ταλαιπωροῦνται. Τόσο κόσμο εἶδα αὐτὲς τὶς μέρες ποὺ εἶμαι ἐδῶ, μικρούς, μεγάλους· ἄλλους τοὺς πόνεσα, ἄλλους τοὺς χάρηκα, ὅλους τοὺς ἔνιωσα δικούς μου. Ἀνάλογα μὲ τὴν ἡλικία τους αἰσθανόμουν σὰν παππούς, σὰν πατέρας, σὰν ἀδελφός».9 Τόνιζε ἐπίσης τὸ ἔργο τοῦ μοναχοῦ μέσῳ τῆς προσευχῆς. «Ἔχει τὴ δυνατότητα νὰ δώσει μὲ τὴν προσευχή του ὁλόκληρους καταρράχτες στὸν κόσμο ποὺ πεθαίνει ἀπὸ τὴν ἀνομβρία»10. Πείθει τὸν Θεὸ νὰ ραγίσει τὴν καρδιὰ ἑνὸς σκληρόκαρδου πλούσιου, γιὰ νὰ βοηθήσει κάποιους ποὺ βρίσκονται σὲ μεγάλη ἀνάγκη».11 Ἐπιστρατεύει τὶς θεῖες δυνάμεις, γιὰ νὰ βοηθηθοῦν ἄνθρωποι».12

Σημειώσεις:

8. Ἁγίου Παϊσίου τοῦ ἁγιορείτου, Μοναχικὴ ἀφιέρωση, τόμος Α΄, Βασιλικὰ Θεσσαλονίκης 2024, σελ. 34-35. 9. Ὅπ. παρ., σελ. 208. 10. Ὅπ. παρ., σελ. 36. 11. Αὐτόθι. 12. Ὅπ. παρ., σελ. 37.