ΛΟΥΚΑΣ Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΑΙ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ: ΕΝΑΣ ΠΟΛΥΤΙΜΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΑΥΛΟΥ

ΛΟΥΚΑΣ Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΑΙ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ: ΕΝΑΣ ΠΟΛΥΤΙΜΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΑΥΛΟΥ

Αρχ. Παύλου Δημητρακοπούλου

Θεολόγου - συγγραφέως

Εν Θεσσαλονίκη τη 18η Οκτωβρίου 2026

    Κυρίαρχη θέση, αγαπητέ, φίλε αναγνώστα, κυρίαρχη θέση μεταξύ των αγίων αποστόλων της Εκκλησίας μας κατέχει η μορφή του αγίου ενδόξου αποστόλου και ευαγγελιστού Λουκά, του οποίου την μνήμη χαρμοσύνως πανηγυρίζει σήμερα η αγία μας Εκκλησία. Το γεγονός αυτό μας δίδει την αφορμή να στρέψουμε την προσοχή μας στο πρόσωπό του και να αναφερθούμε εν ολίγοις και με πολλή συντομία στον βίο του και στο συγγραφικό του έργο με οδηγό τα ευαγγελικά κείμενα και την εκκλησιαστική μας παράδοση.

    Ο απόστολος Λουκάς ήταν Ρωμαίος πολίτης, όπως δέιχνει το ρωμαϊκό όνομά του, (Lucanus), προερχόμενος από τους εξ εθνών Χριστιανούς. Σπούδασε ιατρική στην Αντιόχεια και εκεί κατά πάσαν πιθανότητα γνώρισε για πρώτη φορά τον απόστολο Παύλο, με τον οποίο συνδέθηκε με δεσμούς αδελφικής αγάπης. Ως ιατρός επιστήμων ο Λουκάς έκανε πολλά ταξίδια διά θαλάσσης σε πολλές πόλεις της ρωμαϊκής οικουμένης, όπως τότε συνήθιζαν οι καταξιωμένοι επιστήμονες να ταξιδεύουν σ’ όλο τον κόσμο, προκειμένου να εμπλουτίσουν τις επιστημονικές τους γνώσεις. Με τα προσόντα και τα χαρίσματα που τον επροίκισε ο Θεός, οπωσδήποτε κατείχε μία πολύ σημαντική κοινωνική θέση και κάλλιστα θα μπορούσε να αποκτήσει δόξα και πλούτο. Ωστόσο η όλη προσωπικότητα του Παύλου επέδρασε τόσο καθοριστικά στην παρά πέρα εξέλιξη της πορείας της ζωής του, ώστε κάποτε να πάρη την μεγάλη απόφαση να εγκαταλείψει την ιατρική του σταδιοδρομία, τα σχέδια, τα προγράμματα και τις επιδιώξεις του και να αφοσιωθεί στο ιεραποστολικό έργο της Εκκλησίας ως συνεργάτης και συνοδοιπόρος του αποστόλου Παύλου. Πέθανε για τον κόσμο και συσταυρώθηκε μαζί με τον Χριστό, για να ζήσει μέσα του ο Χριστός. Έτσι, μπορούσε να λέει και αυτός όπως ο Παύλος: «Χριστώ συνεσταύρωμαι, ζω δε ουκέτι εγώ, ζει δε εν εμοί Χριστός» (Γαλ.2,19).

    Ο Λουκάς ακολούθησε τον Παύλο στις περισσότερες περιοδείες του και αναδείχθηκε σε μία ξεχωριστή προσωπικότητα των αποστολικών χρόνων. Ως ιατρός σίγουρα πολλές φορές θα είχε προσφέρει τις ιατρικές του γνώσεις και τις νοσηλευτικές του ικανότητες στον τραυματισμένο από ραβδισμούς και λιθοβολισμούς κορυφαίο απόστολο και διδάσκαλό του. Κατά την δευτέρα αποστολική περιοδεία του Παύλου τον συναντούμε στην Τρωάδα, όπου ο Παύλος μετά από το γνωστό όραμα του Μακεδόνος, τον παρέλαβε μαζί του στην Μακεδονία. Εκεί τον εγκατέστησε στους Φιλίππους, πιθανόν ως επίσκοπο, προκειμένου να οργανώσει την τοπική Εκκλησία. Στους Φιλίππους έμεινε περίπου 7 χρόνια, μέχρι την δεύτερη επίσκεψη του Παύλου εκεί, όποτε τον παρέλαβε και πάλι στην συνοδεία του. Ήταν μαζί του στην πρώτη και στην δεύτερη φυλάκισή του στη Ρώμη καθ’ ον χρόνον άλλοι συνεργάτες του τον εγκατέλειψαν: «Λουκάς εστί μόνος μετ’ εμού» (Β  Τίμ.4,11). Επίσης, τον μνημονεύει στην προς Κολασσαείς (4,14): «Ασπάζεται υμάς Λουκάς ο ιατρός, ο αγαπητός» και στην προς Φιλήμονα: «Μάρκος, Αρίσταρχος, Δημάς, Λουκάς, οι συνεργοί μου».  (στ.24).

    Στην περίοδο που ο Παύλος βρισκόταν επί 2 χρόνια φυλακισμένος στην Καισάρεια, (58-60μ.Χ.), βρήκε την ευκαιρία να γράψει το Ευαγγέλιό του, με βάση τις πληροφορίες που είχε συγκεντρώσει από τους αποστόλους, από τα μέλη της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων, που είχαν γνωρίσει προσωπικά τον Ιησού και βεβαίως από την Παναγία. Όταν αργότερα ο Παύλος βρέθηκε φυλακισμένος στη Ρώμη για άλλα 2 χρόνια, (60-62 μ.Χ.), ο Λουκάς  έγραψε και τις Πράξεις, στη συγγραφή των οποίων έλαβε σίγουρα πολλές πληροφορίες από τον ίδιο τον Παύλο. Ο ίδιος βέβαια, από πολλή ταπείνωση, δεν αναφέρει το όνομά του ούτε στο βιβλίο των Πράξεων, ούτε στο Ευαγγέλιό του, όπως και ο ευαγγέλιστής της αγάπης, ο άγιος ευαγγελιστής Ιωάννης. Το βιβλίο των Πράξεων είναι συνέχεια του κατά Λουκάν ευαγγελίου, όπως αυτό φαίνεται από την εισαγωγή του βιβλίου του: «Τον μεν πρώτον λόγον εποιησάμην περί πάντων, ω Θεόφιλε ων ήρξατο ο Ιησούς ποιείν τε και διδάσκειν…». Και τα δύο βιβλία του ο Λουκάς τα αφιερώνει σε κάποιον Θεόφιλο, που τον ονομάζει «κράτιστο». Ήταν δηλαδή ένας άνθρωπος σπουδαίος με υψηλή κοινωνική θέση. Είχε κατηχηθή και βαπτιστή και έγινε Χριστιανός.

    Είναι αυτονόητη η συγγένεια των Πράξεων με το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, τόσο ως προς το ύφος όσο και ως προς την γλώσσα, αφού και τα δύο έργα προέρχονται από τον ίδιο συγγραφέα. Αυτονόητη είναι επίσης η στενή θεολογική συγγένεια των Πράξεων με τις Επιστολές του Παύλου, αφού όπως αναφέραμε ήδη, ο Λουκάς ως μαθητής και συνεργάτης του Παύλου, σε πολλά σημεία των διηγήσεών του, μεταφέρει το κήρυγμα και την θεολογία του Παύλου. Ορισμένοι νεώτεροι ερμηνευτές, όπως ο αείμνηστος καθηγητής κ. Στέργιος Σάκκος, επισημαίνουν την ιδιαίτερη συγγένεια με την προς Εβραίους Επιστολή. Σύμφωνα με τον καθηγητή, η προς Εβραίους Επιστολή  περιλαμβάνει την διδασκαλία του αποστόλου Παύλου, όπως την ανέπτυξε στους Ιουδαίους, κατά το διάστημα της πρώτης φυλακίσεώς του στη Ρώμη, (60-62 μ.Χ.). Η σύνταξή της όμως δεν έγινε καθ’ υπαγόρευση από τον απόστολο, όπως αυτό γινόταν με άλλες επιστολές του, (βλ. Ρωμ.16,22). Η γλώσσα και το ύφος της Επιστολής δηλώνουν ότι γράφτηκε από τον Λουκά ο οποίος άκουσε τα μαθήματα του Παύλου προς τους Ιουδαίους, (βλ. Πραξ.28,17-28) και εν συνεχεία τα κατέγραψε. Ο Παύλος απλώς έκλεισε την Επιστολή με τους χαιρετισμούς του, (βλ. Εβρ.13,24). Τα κείμενά του και στα δύο βιβλία του αποδεικνύουν ότι ο Λουκάς υπήρξε και άριστος συγγραφέας. Έτσι με τα δύο αυτά σπουδαιότατα έργα του, Ευαγγέλιο και Πράξεις, που στο σύνολό τους αριθμούν 52 κεφάλαια, σφραγισμένα με το κύρος της θεοπνευστίας, ο Λουκάς αναδεικνύεται ένας από τους σπουδαιότερους πνευματικούς «μετόχους» της Καινής Διαθήκης.

    Μετά τον μαρτυρικό θάνατο του Παύλου (67 μ.Χ.), ο Λουκάς κήρυξε το Ευαγγέλιο, σύμφωνα με την παράδοση, στην Δαλματία, στη Γαλλία, στην Ιταλία, στη Λιβύη, στην Αίγυπτο και τέλος στην Ελλάδα, όπου και μαρτύρησε στη Θήβα της Βοιωτίας, η κατ’ άλλη παράδοση είχε ειρηνικό θάνατο. Ο Λουκάς σύμφωνα με μία παράδοση ήταν και ζωγράφος. Οι εικόνες της Θεοτόκου που υπάρχουν στη Ιερά Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου, στη Ιερά Μονή του Κύκκου στην Κύπρο και στην Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά θεωρούνται έργα του Λουκά. Η μνήμη του εορτάζεται στις 18 Οκτωβρίου.