Νεαροί Αρχιμανδρίτες με ύφος δεσποτικό: όταν ο τίτλος προηγείται της ωριμότητας

Νεαροί Αρχιμανδρίτες με ύφος δεσποτικό: όταν ο τίτλος προηγείται της ωριμότητας

Του Σωτήρη Μ. Τζούμα

Υπάρχουν νέοι κληρικοί που τους συναντάς και χαίρεσαι. Με σεμνότητα, μόρφωση, διάθεση προσφοράς και έναν λόγο που σε αναπαύει. Βλέπεις στο πρόσωπό τους την ελπίδα και το μέλλον  της Εκκλησίας και θέλεις να τους στηρίξεις, να τους βοηθήσεις.

Υπάρχουν, όμως, και εκείνοι που, προτού αποκτήσουν πνευματικό ανάστημα, με το που θα φορέσουν το επανωκαλλύμαυχο και θα κρατήσουν μία ή δύο φορές το δεσποτικό μπαστούνι. έχουν αποκτήσει και διοικητικό ύφος. Προτού μάθουν να ακούν, απαιτούν να ακούγονται. Και προτού καταλάβουν πόσο βαριά είναι η ευθύνη της ιερωσύνης, συμπεριφέρονται σαν να τους ανήκει ήδη ένα κομμάτι της εκκλησιαστικής εξουσίας.

Οι συγκεκριμένοι κληρικοί δεν βλέπουν την ένταξή τους στην Εκκλησία ως λειτούργημα και αποστολή αλλά ως μέσον ανέλιξης.  

Αυτή η νοοτροπία πληγώνει την Εκκλησία. Η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί ούτε ελάττωμα ούτε εγγύηση αρετής. Η έπαρση, όμως, γίνεται ιδιαίτερα αποκρουστική όταν εμφανίζεται ντυμένη με το ράσο και ζητεί σεβασμό όταν με τη  συμπεριφορά της καθημερινά ακυρώνει την πορεία της.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν το οφφίκιο του Αρχιμανδρίτη  αντιμετωπίζεται ως βεβαίωση μελλοντικής προαγωγής. Όταν ο νέος κληρικός αρχίζει να μετρά ποιος προηγείται στις τελετές, ποιος στέκεται πλησιέστερα στον επίσκοπο και ποιος διαθέτει καλύτερες προσβάσεις, πριν αναρωτηθεί τι πρόσφερε στην Εκκλησία, ποιον άνθρωπο βοήθησε, ποιον πόνο ανακούφισε και ποια ευθύνη ανέλαβε χωρίς να περιμένει αντάλλαγμα.

Τότε η διακονία υποχωρεί και στη θέση της εγκαθίσταται η σταδιοδρομία. Η ενορία γίνεται πέρασμα. Το γραφείο της Μητροπόλεως ή το πέρασμα στο Συνοδικό μέγαρο γίνεται προορισμός. Και ο επισκοπικός θρόνος αρχίζει να διαγράφεται στον ορίζοντα ως προσωπική επιδίωξη και μοναδικός στόχος! Το του Σαμψών «αποθανέτω ἡ ψυχή μου μετὰ τῶν ἀλλοφύλων», αρκεί να γίνω Επίσκοπος είναι η μοναδική τους προσευχή! 

Αλλά στη ζωή ο τίτλος απονέμεται. Η πνευματική ωριμότητα κατακτάται. Και κανένα οφφίκιο δεν μπορεί να αναπληρώσει όσα δεν πρόλαβε να διδάξει η ζωή.

Η μοναχική υπόσχεση, άλλωστε, έχει απαιτήσεις. Προϋποθέτει άσκηση, υπακοή, εγκράτεια, αυτοέλεγχο και αποδέσμευση από τη φιλαυτία. Δεν εξαντλείται στην κουρά, στην αλλαγή ονόματος και στην προσθήκη μιας προσφώνησης.

Ασφαλώς, η διακονία ενός μοναχού μέσα στον κόσμο μπορεί να είναι ουσιαστική και αναγκαία. Ούτε η διεύθυνση κατοικίας του αποδεικνύει την αρετή του ούτε η παρουσία του σε ένα μοναστήρι την εξασφαλίζει αυτομάτως.

 Το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο: πόσο έχει δουλέψει με τον εαυτό του; Πόσο αντέχει την παρατήρηση; Πόσο μπορεί να υποχωρήσει; Πόσο ελεύθερος είναι από την ανάγκη να επιβάλλεται και να επιδεικνύεται;

Διότι η ταπείνωση δοκιμάζεται κυρίως τη στιγμή που κάποιος αποκτά αρμοδιότητα και εξουσία.

Εκεί αποκαλύπτεται και ο αληθινός χαρακτήρας.

Ένας νέος αρχιμανδρίτης τοποθετείται σε ένα μητροπολιτικό γραφείο, αποκτά την εμπιστοσύνη του επισκόπου και αναλαμβάνει ευθύνες. Μέχρι εδώ, όλα μπορούν να είναι απολύτως φυσιολογικά. Η Εκκλησία χρειάζεται νέους ανθρώπους που εργάζονται και αναλαμβάνουν ευθύνες και  πρωτοβουλίες.

Η εκτροπή αρχίζει όταν η εμπιστοσύνη του επισκόπου εκλαμβάνεται ως άδεια προσωπικής επιβολής. Όταν η πρόσβαση μετατρέπεται σε προνόμιο και το προνόμιο σε αυθαιρεσία.

 Όταν ο συνεργάτης αρχίζει να εμφανίζεται ως αποκλειστικός ερμηνευτής της βούλησης του Μητροπολίτη και οι υπόλοιποι καλούνται να προσαρμόζονται στις διαθέσεις του.Ξέρετε τι σημαίνει το να γίνεται ο άλλος δεσποτικότερος του Δεσπότη; 

Το «είμαι κοντά στον Δεσπότη» από ένας κομπλεξικός υπαινιγμός υπεροχής  που δεν χρειάζεται καν να διατυπωθεί γίνεται απειλή τρόμου και εκφοβισμού για τους άλλους. Και όποιος ανέλθει την κλίμακα και ανέρχεται από.. σπρώξιμο, τότε αυτό φαίνεται στο βλέμμα, στον τόνο, στον τρόπο που διακόπτει, στον τρόπο που αφήνει έναν άνθρωπο να περιμένει. Στην ευκολία με την οποία κλείνει μια πόρτα που όφειλε να κρατά ανοιχτή.

Και έτσι, εκεί όπου ο πιστός αναζητεί έναν πατέρα, συναντά τον  θυρωρό για τον προθάλαμο της εξουσίας.

Το πιο οδυνηρό είναι όταν αυτή η συμπεριφορά στρέφεται εναντίον παλαιών και δοκιμασμένων ιερέων, που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στην Εκκλησία και στο καθήκον και σήμερα παρακολουθούν άφωνοι  και απογοητευμένοι αυτή την εικόνα της Εκκλησίας . Εναντίον ανθρώπων που σήκωσαν επί δεκαετίες την καθημερινότητα της ενορίας, με πενιχρά μέσα και χωρίς προβολή. Που έμαθαν τις αγωνίες των οικογενειών τους, στάθηκαν σε νοσοκομεία, κράτησαν όρθιους απελπισμένους και συνόδευσαν ανθρώπους στις δυσκολότερες ώρες τους.

Ένας τέτοιος ιερέας παλαιάς κοπής μπορεί να μη διαθέτει την ευχέρεια ενός νεώτερου στα διοικητικά ή στις δημόσιες σχέσεις. Διαθέτει, όμως, κάτι που δεν αποκτάται με διορισμό: την εμπιστοσύνη  και τον σεβασμό των ανθρώπων που τον είδαν δίπλα τους όταν τον χρειάστηκαν.

Απέναντι σε αυτή τη διαδρομή, ο νέος κληρικός οφείλει να στέκεται με σεβασμό. Να διορθώνει, εφόσον χρειάζεται, με διάκριση. Να συνεννοείται χωρίς να μειώνει. Να θυμάται ότι η αρμοδιότητά του δεν του επιτρέπει να προσβάλλει.

Το γραφείο μπορεί να του δίνει δικαίωμα υπογραφής. Δεν του δίνει όμως,δικαίωμα στον εγωισμό και στην  περιφρόνηση.

Ο ενικός, ασφαλώς, δεν είναι από μόνος του προσβολή. Μπορεί να εκφράζει οικειότητα και αγάπη. Όταν, όμως, συνοδεύεται από προστακτικές, απαξιωτικό βλέμμα και δημόσιες παρατηρήσεις, γίνεται εργαλείο ταπείνωσης. Και τότε το ζήτημα παύει να αφορά τους καλούς τρόπους. Αφορά την ποιότητα και το ήθος της εκκλησιαστικής μας  ζωής.

Ποιος νέος άνθρωπος θα εμπνευστεί από μια τέτοια εικόνα; Ποιος πιστός θα αισθανθεί ότι μπορεί να εμπιστευθεί τον πόνο του σε κάποιον που δυσκολεύεται ακόμη και να σεβαστεί έναν ηλικιωμένο συλλειτουργό του;

Εδώ υπάρχει σοβαρή ευθύνη και των επισκόπων. Εκείνοι επιλέγουν τους συνεργάτες τους, τους αναθέτουν αρμοδιότητες και διαμορφώνουν το κλίμα της διοίκησης. Οφείλουν, επομένως, να γνωρίζουν πώς συμπεριφέρονται οι άνθρωποί τους όταν οι ίδιοι δεν είναι παρόντες.

Η ευγένεια ενώπιον του Μητροπολίτη δεν αρκεί. Το πραγματικό μέτρο βρίσκεται στη συμπεριφορά απέναντι στον εφημέριο που διαφωνεί, στον υπάλληλο που κάνει ένα λάθος, στον πιστό που επιμένει να ακουστεί, στον αδύναμο που δεν έχει κανέναν να μεσολαβήσει.

Ένας επίσκοπος που ανέχεται την αλαζονεία του στενού του περιβάλλοντος επιτρέπει να πληγώνεται και η δική του εικόνα αλλά και η ποιμαντική σχέση του με τον λαό. Διότι ο κόσμος δεν διαχωρίζει πάντοτε τον συνεργάτη από εκείνον που τον επέλεξε. Την απότομη απάντηση του γραφείου τη χρεώνει στη Μητρόπολη. Την κλειστή πόρτα τη χρεώνει στον Δεσπότη. Και την περιφρόνηση, τελικά, τη χρεώνει στην Εκκλησία.

Γι’ αυτό οι νέοι κληρικοί χρειάζονται καθοδήγηση, χρόνο και αληθινά πρότυπα. Χρειάζονται πρεσβύτερους που θα τους διδάξουν με το παράδειγμά τους και επισκόπους που θα τους διορθώσουν εγκαίρως. Η διαρκής επιβράβευση, οι πρόωρες τιμές και η ανοχή σε κάθε υπέρβαση μπορούν να πείσουν έναν άπειρο άνθρωπο ότι δεν έχει πλέον τίποτε να μάθει.

Και αυτή είναι επικίνδυνη αυταπάτη για όποιον καλείται να ποιμάνει ψυχές.

Η Εκκλησία έχει ανάγκη τη νεότητα, τον ενθουσιασμό και τις γνώσεις των νέων κληρικών. Ιδιαιτέρως σήμερα στην εποχή μας. Έχει όμως ανάγκη και την ευγνωμοσύνη τους προς εκείνους που προηγήθηκαν. Την προθυμία τους να υπηρετήσουν χωρίς να κυριαρχήσουν. Τη δύναμή τους να αναγνωρίζουν λάθη και να ζητούν συγγνώμη.

Όποιος ονειρεύεται να γίνει κάποτε επίσκοπος, ας αρχίσει από το δύσκολο έργο να γίνει σήμερα ένας καλός και ιδανικός ιερέας και πατέρας για τους ανθρώπους που έχει μπροστά του.

Γιατί η Εκκλησία πληγώνεται κάθε φορά που ένας λειτουργός της χρησιμοποιεί το κύρος του ράσου για να μικρύνει τον άλλον. Και ανασαίνει κάθε φορά που κάποιος σκύβει, ακούει και υπηρετεί — χωρίς να χρειάζεται να θυμίσει τον τίτλο του. Ξεκαβαλήστε όσο είναι καιρός! 

Υ.Γ. Σε επόμενο κείμενό μας θα ασχοληθούμε με ένα ακόμη ανησυχητικό φαινόμενο: για τον ρόλο που διαδραματίζουν οι οδηγοί των Αρχιερέων, όταν η εγγύτητα στον επίσκοπο εκλαμβάνεται ως δικαίωμα παρέμβασης και επιβολής. 

Είμαστε σε ένα  οριακό σημείο. Οι ψίθυροι πληθαίνουν, οι φήμες οργιάζουν  και οι συζητήσεις φουντώνουν.Και αν ξεκινήσει ένα τσουνάμι αυτή τη στιγμή τότε «αμαρτωλοί που φύγωμεν». Χρειάζονται καθαρά όρια, διακριτικότητα, αποστάσεις  και αυτοσυγκράτηση — τόσο από τους ίδιους όσο και από εκείνους που τους εμπιστεύονται. Όσο υπάρχει ακόμη χρόνος να διορθωθούν τέτοιες συμπεριφορές, αφού η ανοχή έχει μετατραπεί σε έκθεση για πρόσωπα και σε πληγή για την Εκκλησία.

exapsalmos 14 Οκτωβρίου 2026