ΑΚΤΙΝΕΣ: Πώς θα ενισχύσουμε την νοημοσύνη των παιδιών μας;

Πώς θα ενισχύσουμε την νοημοσύνη των παιδιών μας;

του κ. Γεωργίου Θ. Μηλίτση, διδασκάλου – Ειδικού Παιδαγωγού

Ένα από τα δώρα του Δημιουργού στην κορωνίδα της δημιουργίας, τον άνθρωπο, είναι και η νοημοσύνη. Ο άνθρωπος με αυτήν δημιούργησε πολιτισμό, έκανε ανακαλύψεις, εφευρέσεις και πέτυχε να βελτιώσει την ζωή του. Στις μέρες μας ορισμένοι επιστήμονες αξιοποιώντας την νοημοσύνη που τους έδωσε ο Θεός προσπάθησαν να κάνουν μια νοημοσύνη που θα εγγίζει την νοημοσύνη του Δημιουργού και την οποία ονόμασαν τεχνική νοημοσύνη.

«Η Τεχνητή Νοημοσύνη αναντίρρητα είναι το ιδιοφυέστερο επίτευγμα της ανθρώπινης ιστορίας, κάτι το αξιοθαύμαστο από μόνη της, με τεράστια δύναμη, απεριόριστες δυνατότητες και ανεξάντλητες δεξιότητες, που ξεπερνούν τα ανθρώπινα μέτρα και τις ανθρώπινες εκτιμήσεις. Ολόκληρη ἡ ανθρωπότητα στέκεται μπροστά στη νέα πραγματικότητα με ενθουσιασμό, δέος, αλλά και φόβο, περίσκεψη και επιφυλακτικότητα.»

Ένας από τους φόβους για την Τεχνητή νοημοσύνη είναι, μήπως πέσει σέ χέρια ανθρώπων που δεν πιστεύουν στο Θεό ή πού θέλουν να δημιουργήσουν νοημοσύνη ανώτερη του Θεού, αυτό θεωρείτε ύβρις και τότε μπορεί να έχουμε τα αποτελέσματα που είχαμε, όταν ὁ άνθρωπος προσπάθησε να φτάσει το Θεό με την κατασκευή του πύργου της Βαβέλ (Γένεση 11). Η ιστορία μας βεβαιώνει ότι πάντα η ύβρις ακολουθούνταν από τη νέμεση (θεία οργή) και την τίση (τιμωρία/καταστροφή). Από την Αγία Γραφή διδασκόμαστε ότι η ανθρώπινη αλαζονεία, ματαιοδοξία, έπαρση και ἡ προσπάθεια να εξισωθεί ο άνθρωπος με τον Θεό, αγνοώντας τα όριά του, οδηγεί σε «σύγχυση» (Βαβέλ), διασπορά, αποτυχία συνεργασίας και αδυναμία επικοινωνίας.

Τι λέμε νοημοσύνη

Τί είναι όμως νοημοσύνη; Ένας γενικά αποδεκτός ορισμός είναι: «Ως νοημοσύνη ορίζεται γενικά η σύνθετη ικανότητα των έμβιων όντων (κυρίως των ανθρώπων) να αντιλαμβάνονται, να θυμούνται, να φαντάζονται, να μαθαίνουν, να διαχειρίζονται ιδέες, να προσαρμόζονται σε νέες καταστάσεις και να επιλύουν προβλήματα.»

Άλλος ορισμός: «Νοημοσύνη είναι ένα σύνολο νοητικών ικανοτήτων και διαδικασιών που επιτρέπει στον άνθρωπο να κατανοεί κάθε ενέργεια που εκτελείται και να αποκτήσει πληροφορίες για την επίλυση προβλημάτων που προκύπτουν στο σχολείο, στην εργασία του και στον ελεύθερο χρόνο του. Είναι δηλαδή ένα δυναμικό φαινόμενο με το οποίο ο καθένας μας μπορεί να μάθει. Το μόνο που χρειάζεται είναι ο εκπαιδευτής να είναι σε θέση να το διδάξει!».

Στις 13 Δεκεμβρίου 1994, 52 ερευνητές πληροφοριών συμφώνησαν σε έναν ορισμό για το τι είναι η νοημοσύνη, ο οποίος δημοσιεύθηκε στην Wall Street Journal. Ο ορισμός που έδωσαν είναι: «Η νοημοσύνη είναι μια πολύ γενική νοητική ικανότητα που, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνει την ικανότητα συλλογισμού, σχεδιασμού, επίλυσης προβλημάτων, αφηρημένης σκέψης, κατανόησης σύνθετων ιδεών, γρήγορης μάθησης και μάθησης από την εμπειρία. Δεν αφορά μόνο το να είμαστε σχολαστικοί, τη στενή ακαδημαϊκή ικανότητα ή την καλή απόδοση στις εξετάσεις. Αντίθετα, αντανακλά μια ευρύτερη και βαθύτερη ικανότητα να κατανοούμε το περιβάλλον μας - να «κατανοούμε την ουσία, να βγάζουμε νόημα από τα πράγματα ή να «καταλαβαίνουμε» τι πρέπει να κάνουμε.»

Μέχρι τη δεκαετία του 1980, οι ερευνητές πίστευαν ότι υπήρχαν δύο είδη νοημοσύνη: η γλωσσική και η μαθηματική-λογική. Το 1983 ο ψυχολόγος Χάουαρντ Γκάρντνερ διατύπωσε μια νέα θεωρία ότι οι άνθρωποι έχουν πολύ περισσότερες νοημοσύνες από τις δύο που πίστευαν μέχρι τότε. Ο Γκάρντνερ λέγει ότι ο άνθρωπος μπορεί να έχει 7 ή 8 τομείς, ίσως και περισσότερους τομείς νοημοσύνης. Οι τομείς της νοημοσύνης κατά τον Γκάρντνερ είναι οι εξής: 1. Λεκτική-γλωσσική, 2. Μουσική, 3. Μαθηματική-λογική (επιστημονική σκέψη), 4. Χωρική-οπτική, 5. Σωματική-κιναισθητική, 6. Ενδοψυχική και 7. Διαψυχική.

Πριν από ένα αιώνα ὁ Γάλλος ψυχολόγος Alfred Binet επινόησε ένα τεστ νοημοσύνης, με το οποίο προσπαθούσε να ανιχνεύσει τη νοημοσύνη παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες. Στη συνέχεια και άλλοι ερευνητές έκαναν τεστ νοημοσύνης με τα οποία προσπαθούμε να μετρήσουμε τη νοημοσύνη, κυρίως, των παιδιών.

Πώς θα την αναπτύξουμε;

Όλοι οι επιστήμονες που ασχολούνται με το «πώς θα βοηθήσουμε το παιδί να αναπτύξει τη νοημοσύνη του» συμφωνούν ότι ὁ βασικοί παράγοντες που επηρεάζουν τη νοημοσύνη είναι: η κληρονομικότητα, το περιβάλλον και η εκπαίδευση. Όταν λέμε «εκπαίδευση» δεν εννοούμε μόνο τη φοίτηση στο σχολείο αλλά και τα ερεθίσματα, την προσοχή και όλα όσα μπορεί το περιβάλλον του να του προσφέρει.

Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία ανέθεσε σε μια ομάδα εμπειρογνωμόνων να συγκρίνει τις επιπτώσεις του περιβάλλοντος (το οποίο περιλαμβάνει όχι μόνο τη φροντίδα της οικογένειας, αλλά και την υγεία και τη διατροφή) και της κληρονομικότητας στη νοημοσύνη . Η μελέτη διαπίστωσε ότι και οι δύο παίζουν σημαντικό ρόλο. Η γενετική παίζει σημαντικό ρόλο, φυσικά, αλλά οι γονείς έχουν μεγάλο περιθώριο να επηρεάσουν το τελικό αποτέλεσμα .

Πράγματι, οι έρευνες έδειξαν ότι, ειδικά στα πρώτα χρόνια της ζωής, όταν ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη, η προσεκτική παρουσία και των δύο γονέων βοηθά στην ανάπτυξη του πολύπλοκου συστήματος εγκεφαλικών κυκλωμάτων που στηρίζει την σωστή ανάπτυξη της νοημοσύνης. «Οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν τη σημασία της συμβολής τους», λέει ο Craig Ramey, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμα στο Μπέρμιγχαμ, ο οποίος μελετά τη σχέση μεταξύ της πνευματικής ανάπτυξης στην πρώιμη παιδική ηλικία και της διέγερσης στην ενήλικη ζωή εδώ και 30 χρόνια.

Οι έρευνες έδειξαν ότι η επίδραση της σχολικής φοίτησης στην ανάπτυξη της νοημοσύνης είναι καθοριστική κι έχει αποδειχθεί με διάφορους τρόπους, για παράδειγμα συγκρίνοντας παιδιά που γεννήθηκαν στην αρχή ή στο τέλος του ίδιου έτους. Συγκρίνοντας τον αριθμό των μηνών στο σχολείο και τον αριθμό των μηνών από τη γέννηση των παιδιών, βρέθηκε ότι η σχολική φοίτηση επηρεάζει τη νοημοσύνη περισσότερο από τη χρονολογική ηλικία.

Μελέτες έδειξαν ότι άτομα που παρακολουθήθηκαν για 20 χρόνια, από την ηλικία των 12 ετών, είχαν υψηλότερο δείκτη νοημοσύνης (IQ) όσο περισσότερο χρόνο φοίτησαν στο σχολείο ή ασχολήθηκε το περιβάλλον τους μαζί τους.

Δεν θα πρέπει να παραβλέπουμε και τον ρόλο που παίζει η κληρονομικότητα. Οι Torkel Klingberg και Bruno Sauce σε μελέτη που δημοσίευσαν γράφουν ότι: εξέτασαν πάνω από 300 παιδιά για να δούνε πόσο επηρεάζεται το IQ από την κληρονομικότητα και διαπιστώθηκε ότι η κληρονομικότητα επηρέαζε τόσο την ανάπτυξη της νοημοσύνης του παιδιού όσο και την εκπαίδευση.

Οι έρευνες έδειξαν ότι η νοημοσύνη αυξανόταν με την ηλικία, αλλά και με την εκπαίδευση. Έδειξαν ακόμα ότι: τα παιδιά πού έχουν IQ πάνω από τον μέσο όρο εξαρχής αφομοιώνουν πιο εύκολα τα μαθήματα στο σχολείο. Επίσης έδειξαν ότι τα παιδιά που είχαν λιγότερες ευκαιρίες μάθησης χρειάζονταν περισσότερη εκπαίδευση από ό,τι έπαιρναν.

Έρευνες της Erika Jonsson Laukka, (ερευνήτρια ψυχολογίας στο Κέντρο Έρευνας Γήρανσης του Ινστιτούτου Karolinska), έδειξαν ότι το IQ μεγαλώνει πολύ κατά το πρώτο στάδιο της ζωής μας, παιδική και εφηβική ηλικία, δηλαδή όταν παίρνουμε την βασική σχολική εκπαίδευση καθώς κι όταν σπουδάζουμε στο πανεπιστήμιο.

Γονείς και νοημοσύνη του παιδιού

Το αν το οικογενειακό περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει την νοημοσύνη του παιδιού απασχόλησε πολλούς επιστήμονες. Όλοι τους κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι: ένα παιδί μαθαίνει από την πρώτη κιόλας μέρα της ζωής του, αρκεί να δέχεται από το περιβάλλον του τα κατάλληλα ερεθίσματα. Όπως μαθαίνει να τρώει, να βλέπει, να παίζει, να μιλάει και να περπατάει το ίδιο συμβαίνει και με την νοημοσύνη. Άρα τα ερεθίσματα που δέχεται ένα παιδί στην νηπιακή του ηλικία κι αργότερα θα παίξουν βασικό ρόλο στην ανάπτυξη του IQ του.

Καθώς το παιδί μεγαλώνει ηλικιακά αυξάνουν και τα ερεθίσματα που πρέπει να δεχθεί.

Ας δούμε τι προτείνουν οι ειδικοί:

1. Μουσική. Διαπιστώθηκε ότι η απαλή μουσική (κλασσική, δημοτική, βυζαντινή) εκτός από την ηρεμία που προσφέρει στον άνθρωπο αυξάνει και τη νοημοσύνη και τη μαθησιακή ικανότητα των παιδιών.

Ο Όσιος Πορφύριος τόνιζε τη μεγάλη σημασία που έχει η μουσική για την ψυχοσωματική ανάπτυξη του παιδιού από την εμβρυϊκή ακόμη ηλικία. Συνιστούσε στις εγκύους να ακούνε απαλή, εκκλησιαστική μουσική για να ηρεμεί το έμβρυο, θεωρώντας τη μουσική θεραπευτική, ευεργετική για την ψυχή και ιδανική για την καλλιέργεια των παιδιών. Ο Άγιος έλεγε ότι: «η αγωγή του παιδιού ξεκινά από τη σύλληψη, καθώς το έμβρυο αισθάνεται και ακούει τη μητέρα, η οποία το διαπαιδαγωγεί μέσω των ψυχικών της βιωμάτων».

Οι μελέτες έδειξαν ότι η ικανότητα να παίζεις ένα μουσικό όργανο αυξάνει τη νοημοσύνη σε διαφόρους τομείς. Μια μελέτη του Πανεπιστημίου Northwestern των ΗΠΑ δείχνει ότι όλες οι ηλικιακές ομάδες ωφελούνται από την εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου.

2. Η άσκηση. Η σωματική άσκηση βοηθάει επίσης το παιδί να αναπτύξει τη νοημοσύνη του. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια διαπίστωσαν το 2007 ότι η άσκηση έχει θετικές επιπτώσεις στη νοημοσύνη. Μόλις 3 μήνες ενασχόλησης με περισσότερα αθλήματα ή άσκηση από πριν βελτιώνουν την ικανότητα μάθησης και τη μνήμη κατά 30%.

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, Τζον Ρέντι, και η ερευνητική του ομάδα έκαναν αρκετά πειράματα που έδειξαν ότι η σωματική δραστηριότητα είναι πράγματι ευεργετική για την ανάπτυξη της νοημοσύνης. Τα συμπεράσματα των ερευνών τους έδειξαν ότι «σε σύγκριση με τα παιδιά που είναι ανενεργά ή καθόλου ενεργά, τα παιδιά που είναι πιο δραστήρια έχουν μεγαλύτερη περιοχή του προμετωπιαίου φλοιού. Ο προμετωπιαίος φλοιός επηρεάζει κυρίως την προσοχή και την ικανότητα μνήμης των παιδιών. Επιπλέον, η τακτική σωματική δραστηριότητα προάγει την πλήρη ανάπτυξη του εγκεφάλου ενός παιδιού, καθιστώντας τον πιο υγιή και πιο έξυπνο».

Για πόσο χρονικό διάστημα πρέπει να ασκείται το παιδί για να έχουμε καλύτερα αποτελέσματα; Η επιστήμη δεν έχει ακόμη δώσει ένα συγκεκριμένο και σαφές χρονικό πλαίσιο. Ωστόσο, μια μελέτη διαπίστωσε ότι ο βέλτιστος χρόνος άσκησης για την ενίσχυση της ανάπτυξης του εγκεφάλου, νοημοσύνης, είναι μεταξύ 5 και 10 λεπτών. Η τακτική άσκηση συμβάλλει επίσης στην προώθηση της πλήρους ανάπτυξης του εγκεφάλου ενός παιδιού, καθιστώντας το πιο υγιές και πιο έξυπνο.

3. Το παιχνίδι. Οι επιστήμονες συνιστούν: «αφήστε τα παιδιά να παίξουν και αφήστε τη φαντασία τους ελεύθερη! Η νοημοσύνη είναι κάτι περισσότερο από το να μπορεί κανείς να λύνει μαθηματικές εξισώσεις ή να θυμάται πολλά από την παγκόσμια ιστορία. Νοημοσύνη σημαίνει επίσης να είναι κανείς δημιουργικός και να μπορεί να λύνει προβλήματα με νέους τρόπους».

Το ίδιο πολύτιμα και αναγκαία είναι τα εκπαιδευτικά παιχνίδια. Αυτά βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν διάφορες δεξιότητες, όπως η συγκέντρωση και η παρατήρηση. Επιπλέον, τα εκπαιδευτικά παιχνίδια βοηθούν επίσης τα παιδιά να αναπτύξουν τη σκέψη και τις πρακτικές τους δεξιότητες.

Καναδοί ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα παιχνίδια που δεν χρειάζονται κανόνες αυξάνουν τη νοημοσύνη, τη δημιουργικότητα και βοηθούν στην επίλυση προβλημάτων.

4. Ο ύπνος. Μελέτες έδειξαν ότι ο ύπνος παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της νοημοσύνης. Ακόμα και 15 λεπτά περισσότερου ύπνου έχουν μεγάλη επίδραση στην νοημοσύνη. Ο ύπνος είναι σημαντικός διότι κατά τη διάρκεια του ύπνου, δίνουμε στον εγκέφαλο ένα διάλειμμα και ο εγκέφαλος έχει χρόνο να αποθηκεύσει εντυπώσεις και γνώσεις για μελλοντική χρήση.

Μια αμερικανική μελέτη που συνδέει τους μέσους όρους βαθμολογίας και την ώρα που κοιμάται το παιδί δείχνει ότι τα παιδιά με τους υψηλότερους βαθμούς κοιμόντουσαν κατά μέσο όρο 15 λεπτά περισσότερο από τα παιδιά με τον δεύτερο υψηλότερο μέσο όρο βαθμολογίας. Τα παιδιά με τον τρίτο υψηλότερο βαθμό κοιμόντουσαν 15 λεπτά λιγότερο από τους δεύτερους πιο έξυπνους και 30 λεπτά λιγότερο από τους πιο έξυπνους συμμαθητές.

5. Βοηθήστε το να αποκτήσει εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Άλλος βασικός παράγοντας που βοηθάει στην ανάπτυξη της νοημοσύνης του παιδιού είναι κατά πόσο έχει εμπιστοσύνη στις ικανότητές του και στις δυνατότητές του. Σπουδαίο ρόλο παίζει επίσης και η γνώμη που έχουν για το παιδί το περιβάλλον του και οι εκπαιδευτικοί του.

Ας δούμε τι έδειξαν οι έρευνες. Το 1968, οι ψυχολόγοι Rosenthal και Jacobsen ερεύνησαν την επίδραση που έχει στην ανάπτυξη της νοημοσύνης των παιδιών η γνώμη του δασκάλου για το πόσο είναι έξυπνος ένας μαθητής του. Οι προαναφερόμενοι ερευνητές επέλεξαν τυχαία μια ομάδα παιδιών σε τυχαίες σχολικές τάξεις. Είπαν στους δασκάλους των παιδιών ότι υπήρχαν παιδιά στην τάξη που ήταν ιδιαίτερα έξυπνα. Στους δασκάλους είπαν επίσης ποια παιδιά ήταν πιθανότερο να αναπτυχθούν περισσότερο. Τα παιδιά που επιλέχθηκαν τυχαία στην αρχή της σχολικής χρονιάς, υποβλήθηκαν σε τεστ IQ καθώς και όλα τα παιδιά της τάξεις τους. Στο τέλος της σχολικής χρονιάς, τα παιδιά υποβλήθηκαν ξανά σε τεστ. Τα αποτελέσματα ήταν: «τα παιδιά που οι δάσκαλοι είχαν ενημερωθεί ότι ήταν ιδιαίτερα έξυπνα σημείωσαν 22 μονάδες υψηλότερη βαθμολογία στο ίδιο τεστ IQ που είχαν κάνει στην αρχή της σχολικής χρονιάς. Τα άλλα παιδιά στην τάξη σημείωσαν 10 μονάδες υψηλότερη βαθμολογία».

Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι προσδοκίες μας από τους άλλους αλλάζουν τη συμπεριφορά μας όταν αλληλεπιδρούμε με αυτό το άτομο. Στο πείραμα, οι δάσκαλοι υπέθεσαν ότι ένα συγκεκριμένο παιδί ήταν έξυπνο και ασυνείδητα αυτή η γνώση ώθησε τα παιδιά προς μια θετική κατεύθυνση. Έκτοτε, το φαινόμενο που μας επιτρέπει να επηρεάζουμε τους άλλους μέσω θετικών ή αρνητικών προσδοκιών ονομάστηκε φαινόμενο Πυγμαλίων ή φαινόμενο Rosenthal.

6. Διαβάστε με τα παιδιά σας. Οι περισσότεροι γονείς για να βοηθήσουν τα παιδιά τους τα παίρνουν κοντά τους και τα διαβάζουν μία ιστορία ή ένα παραμύθι. Αυτό είναι πολύ καλό. Οι ειδικοί όμως μας λέγουν και κάτι άλλο. «Αν διαβάζετε φωναχτά στα παιδιά σας, ώστε να ακούσουν μια καλή ιστορία, είναι ουσιαστικά καλό για τις γλωσσικές δεξιότητες του παιδιού σας. Μπορείτε όμως να βοηθήσετε το παιδί σας ακόμη περισσότερο, αν θέλετε να αναπτύξετε τη νοημοσύνη του, αντί να διαβάζετε φωναχτά εσείς και το παιδί σας να σας ακούει, προσπαθήσετε να διαβάζετε μαζί». Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Αλμπέρτα συμβουλεύουν: «Αν εσείς και το παιδί σας καθίσετε μαζί με ένα βιβλίο, αρχίστε να μιλάτε για μερικές από τις λέξεις στην ηλικία των 4 ή 5 ετών. Αυτό κάνει το παιδί περίεργο και μαθαίνει να διαβάζει και να γράφει πιο γρήγορα και πιο εύκολα. Αν «απλώς» διαβάζετε φωναχτά, το παιδί επικεντρώνεται πολύ περισσότερο στις εικόνες του βιβλίου παρά στα γράμματα. Βρείτε, συνιστούν, μια καλή ισορροπία, ώστε η κοινή ανάγνωση να είναι ευχάριστη».

7. Οι έξοδοι κάνουν καλό. Κάθε φορά που το παιδί θα βγει έξω από το σπίτι με τους γονείς του θα επιστρέψει σ̉ αυτό με νέες παραστάσεις, ερεθίσματα, πληροφορίες, γνώσεις κλπ. όλα αυτά βοηθούνε στην ανάπτυξη της νοημοσύνης του.

Διαπιστώθηκε ότι, όταν τα παιδιά μυρίζουν τα λουλούδια, βλέπουν τα φύλλα και ακούν τα πουλιά και τα έντομα να κελαηδούν, αποκτούν περισσότερες πληροφορίες από τον κόσμο γύρω τους . Γίνονται πιο προσεκτικά και η κατανόησή τους για τον κόσμο γίνεται πιο ξεκάθαρη.

Το να βγάζουμε τα παιδιά έξω, και ειδικά στην ύπαιθρο, είναι μια εξαιρετική ευκαιρία για να διευρύνουμε το μυαλό τους.

8. Απαντήστε στις ερωτήσεις του. Πόσες φορές οι γονείς και οι συνοδοί τους δεν αγανακτούν από τις ερωτήσεις του παιδιού ή γιατί είναι πολλές ή γιατί αυτοί είναι κουρασμένοι. Θα πρέπει να ξέρουμε ότι είμαστε υποχρεωμένοι να δίνουμε λογικές και αληθινές απαντήσεις στο παιδί, ανάλογα με την ηλικία του. Μέσω αυτών των ερωτήσεων, το παιδί επαληθεύει και αναπτύσσει νέα επιχειρήματα για τη λύση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει.

Η ηλικία 3-6 ετών είναι η καλύτερη περίοδος για τα παιδιά να αναπτύξουν τη νοημοσύνη τους και να καλλιεργήσουν τη σκέψη τους. Για να προωθήσουν την ανάπτυξη της νοημοσύνης του παιδιού, οι γονείς πρέπει, αν υπάρχουν οι δυνατότητες, να κάνουν απλά πειράματα με τα παιδιά τους στο σπίτι και επίσης να αποκτήσουν τα κατάλληλα βιβλία που θα τους βοηθήσουν να αναπτύξουν την νόησή τους.

9. Διατροφή. Βασικό επίσης ρόλο στην ανάπτυξη της νοημοσύνης παίζει και η σωστή διατροφή του παιδιού. Η πρώτη και βασική τροφή πρέπει να είναι το μητρικό γάλα. Καθώς το μωρό αρχίζει να τρώει στερεές τροφές πρέπει να τρέφεται με θρεπτικά τρόφιμα για να υποστηρίξετε τη νοητική του ανάπτυξη. Τροφές όπως τα αυγά, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα φρούτα, οι ξηροί καρποί και οι σπόροι είναι πλούσιες πηγές βιταμινών και μετάλλων, που είναι σημαντικά για την ανάπτυξη όχι μόνον της νοημοσύνης του αλλά όλου του οργανισμού του.

Η νοημοσύνη δεν είναι στατική

Η νοημοσύνη, το δώρο του Θεού στον άνθρωπο, δεν είναι κάτι το στατικό, κάτι που δεν αλλάζει, είτε προς το καλύτερο, είτε προς το χειρότερο˙ το πιά κατεύθυνση θα πάρει εξαρτάται από την κληρονομικότητα, το περιβάλλον (οικογενειακό – σχολικό - κοινωνικό) και τις προσπάθειες του ίδιου του ατόμου. Δεν χωρεί αμφιβολία ότι η ανάπτυξη της αρχίζει από την ώρα της συλλήψεως και συνεχίζεται καθ̉ όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου. Αυτό δείχνει την αξία που έχουν οι προσπάθειες των γονέων και των εκπαιδευτικών για την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη, όσο το επιτρέπουν η κληρονομικότητα και οι άλλοι εξωγενείς παράγοντες, ανάπτυξή της.

Τα αποτελέσματα όλων των προσπαθειών όλων των εμπλεκομένων παραγόντων δεν είναι μόνο ευεργετικά για το άτομο αλλά για όλη την κοινωνία.

Είναι, λοιπόν, αξιέπαινες οι προσπάθειες, οι κόποι και οι θυσίες που γίνονται απ̉ όλους, (γονείς, εκπαιδευτικούς κλπ), για την ανάπτυξη της νοημοσύνης των παιδιών.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

1. Maja Lundbäck, Därför ger högre IQ längre liv, περιοδικό Medical Science τεύχος 3, 2021