Ὁ μνημονεύων τόν πάπα, γίνεται παπικός

ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟΝ ΕΡΓΩΝ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΚΟΥ ΤΟΥ ΕΥΓΕΝΙΚΟΥ

Τοῦ κ. Nicoló Ghigi, ὑποψ. διδάκτορος, Scienze dell’ Antichitá, Πανεπιστήμιον Ca Foscari, Venezia

  Κατὰ τὴν διάρκεια τῆς μελέτης μας ἐπὶ τῶν ἔργων τοῦ Ἁγίου Μάρκου τοῦ Εὐγενικοῦ κατὰ τῆς ψευδο-συνόδου τῆς Φλωρεντίας, εἴχαμε τὴν εὐκαιρία νὰ ἐξετάσωμε ἐπιμελῶς τὸ χειρόγραφο ὑπ’ ἀριθμὸν 256 τῆς ἐν Μονάχῳ Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βαυαρίας. Ὁ κῶδιξ αὐτὸς ἀντεγράφη γύρω στὸ 1445 ἀπὸ τέσσερις γραφεῖς εὑρισκομένους πολὺ κοντὰ στὸν Ἅγιο Μᾶρκο, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦταν καὶ ὁ τότε διάκονος καὶ ἱερομνήμων τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας Θεόδωρος Ἀγαλλιανός (ὁ μετέπειτα ἐπίσκοπος Μηδείας Θεοφάνης) [1], καὶ παραδίδει ἔργα ἐξαιρετικῶς πολύτιμα, ὅπως ἐπιστολὰς τοῦ ἁγίου Μάρκου πρὸς τοὺς φίλους του, προτρέποντάς τους νὰ μὴ μνημονεύουν ὅσους ἀποδέχθηκαν τὴν ἕνωσι μετὰ τῶν Λατίνων, ἢ τὸ πρωτότυπο τοῦ Ἀντιρρητικοῦ κατὰ τοῦ ὅρου τῆς Συνόδου τῆς Φλωρεντίας, γραμμένο ἀπὸ τὸν ἀδελφὸ τοῦ Ἁγίου Μάρκου, Ἰωάννη Εὐγενικό.

  Μεταξὺ τῶν ἐλασσόνων κειμένων ποὺ συν­οδεύουν αὐτὴν τὴν πολυτιμότατη συλλογή, συναντήσαμε αὐτὴν τὴν σύντομη προτροπὴ σχετικὰ μὲ τὶς σοβαρὲς πνευματικὲς συνέπειες τῆς λειτουργικῆς μνημόνευσης τοῦ πάπα. Πραγματικὰ οἱ ὑποστηρικταὶ τῆς ψευδοενώσεως διαβεβαίωσαν ὅτι θὰ ἐπρόκειτο μόνον γιὰ τὸ λειτουργικὸ μνημόσυνο τοῦ πάπα, χωρὶς νὰ ἀλλάξῃ κανένα ἐκ τῶν δογμάτων ἢ τῶν ἐθίμων τῆς Ἐκκλησίας (βλ. τὰ Ἀπομνημονεύματα τοῦ Συροπούλου, κεφ. ιβ΄, 13, γιὰ παρόμοιο λόγο τοῦ οὐνίτη «πατριάρχη» Κωνσταντινουπόλεως Μητροφάνους Β΄). Ἀλλὰ ἡ κοινωνία καὶ ἐπίσης τὸ ἁπλὸ μνημόσυνο ὅσων ἔχουν διαφορετικὸ δόγμα, ἀποτελεῖ ἀπὸ μόνη της ἀλλοίωσι τοῦ δόγματος καὶ πλήρη συμμετοχὴ στην αἵρεσι, διδάσκει ἡ ἐκκλησιαστικὴ παράδοσις. Τὸ κείμενο αὐτό, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἀποτελεῖ μία σπουδαία μαρτυρία γιὰ τὸ εἶδος τῶν ψυχωφελῶν κειμένων ποὺ κυκλοφοροῦσαν τότε μεταξὺ τῶν διωκομένων Ὀρθοδόξων τῆς Κωνσταντινουπόλεως, θὰ ἔπρεπε νὰ προκαλῆ τρόμο σὲ κάθε οὐνίτη ποὺ τὸ ἀναγινώσκει, ἀναλογιζόμενος τὴν βαρύτητα τῶν πράξεών του. Καὶ ἴσως θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ ἀναγνώσῃ ἐπίσης καὶ ὁ νῦν Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαῖος, ὁ ὁποῖος οὐχὶ ἅπαξ ἐτόλμησε νὰ μνημονεύσῃ τὸν σχισματοαιρετικὸ πάπα κατὰ τὶς ἱερὲς ἀκολουθίες στὸ Φανάρι, ἐξ ἀφορμῆς τῶν ἐπισκέψεών του!

Ὁ ἀναγινώσκων νοείτω, ὡς φοβερὰ ὄντα καὶ ταῦτα

  [φ. 230β] Ἐὰν ὅλως μνημονεύσῃς πάπαν τὸν ἀζυμίτην, τὸ ἔνζυμόν σου, ὃ κατὰ τὴν παράδοσιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀναίμακτον θυσίαν προσέφερες, οὐκ ἔτι τὸ σὸν ἔνζυμον εἶναι δύναται ἔνζυμον, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄζυμον τοῦ παρὰ τοῦ μνημονευομένου, καὶ αὐτὸ ἄζυμον λογισθήσετο· ὅπερ οὐ ψεύδεται Παῦλος τὸ στόμα τῆς ἀληθείας· ὃ γάρ τις κολλᾶται, μετὰ τοῦ κολλωμένου (κολομένου χγ.), ἓν γίνεται· ὥσπερ γὰρ ὁ τῇ πόρνῃ κολλώμενος (κολόμενος χγ.), ἓν σῶμά ἐστι (A΄ Κορ. 6, 17), οὕτω καὶ ὁ μνημονεύων τὸν ἀζυμίτην Λατῖνον (τῷ ἀζυμίτῃ Λατίνῳ χγ.), ἓν καὶ αὐτὸς μετὰ τοῦ ἀζυμίτου ἐστί· καὶ μάρτυς ἐν οὐρανῷ πιστὸς ὁ κανὼν ὁ ἐκκλησιαστικὸς ὁ λέγων, ὅτι ὁ κοινωνῶν τῷ ἀκοινωνήτῳ, καὶ αὐτός ἀκοινόνητός ἐστι (βλ. καν. 2 τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου καὶ τὴν ἑρμηνεία αὐτοῦ ὑπὸ Ἀριστηνοῦ)· καὶ ἕτερος κανὼν ἀφορίζων τὸν ἐν οἴκῳ ἑνὶ μετὰ σχισματικοῦ προσευχόμενον (καν. 10 τῶν Ἀποστόλων)· ὃ δὴ τούτου φοβερώτερον θεωρεῖται· καὶ αἰωνίου κολάσεως ἄξιον· τὸ ἀκόλουθον κεφάλαιον παραστήσει, καὶ ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν (Ματθ. 11, 15 κ.ἀ.), ἀκουέτω, εἶπε ὁ Κύριος. Κεφαλήν σου καὶ φῶς καὶ διδάσκαλόν σου καὶ ποιμένα ποιήσας τὸν διπλῆν (δυπλῆν χγ.) παραβάντα τὴν τε Χριστοῦ θεολογίαν περὶ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου ὅτι ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκπορεύεται, (Ἰω. 15, 26) τόν τε ὅρον τῶν οἰκουμενικῶν ἁγίων συν­όδων, καὶ ἀποτολμῶντα λέγειν ὅτι καὶ ἐκ τοῦ υἱοῦ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεται, εἰ γὰρ καὶ τῇ γλώσσῃ σιωπᾶς τὴν παραβατικοτάτην καὶ παράνομον ἐκείνην φωνήν, τῆς προφανεστάτης παρανόμου προσθήκης, ἀλλὰ ἀκριβῶς γίνωσκε (καὶ μηδείς ὀφιακῶς σε ἀπατάτω, ὡς ὁ ὄφις πάλαι τῇ Εὔᾳ) ἐπεὶ πράγματι γὰρ σαλπίζεις καὶ ὑπογράφεις τὴν τοῦ λατίνου παρανομωτάτην προσθήκην (προσθύκην χγ.), ἐν ὅσῳ τὸν [φ. 231α] λέγοντα ταύτην ἐπ’ ἐκκλησίας, σὺ ὡς παναγιώτατον καὶ ἄκρον ἀρχιερέα καὶ κορυφαῖον τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίας, ἐπ’ ἐκκλησίας μνημονεύσεις.

Ἄκουσον καὶ ἕτερον

  Θέλεις μαθεῖν μετὰ ἀκριβείας ὁ μηδὲν ἁμαρτάνειν ἡγούμενος, ἐὰν τὸν Λατῖνον τὸν τῆς παλαιᾶς Ῥώμης ἐπίσκοπος, τὸν ἀθετοῦντα τὰς ἀποστολικὰς καὶ τῶν διαδόχων αὐτῶν, καὶ τῶν ἁγίων καὶ οἰκουμενικῶν συνόδων τὰς θεοδιδάκτους παραδόσεις (παραδώσεις χγ.) καὶ ὅρους, ὡς ὀρθοδοξώτατον τὸν πάπαν μνημονεύειν ἐθέλεις, πόσην ὀργὴν Θεοῦ ἕνεκεν τῆς παρανομίας σου ταύτης ἐν τῷ νῦν αἰῶνι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἐπισπᾶσαι; Μάθε ἀκριβῶς πρῶτον, τίνα ἀθετεῖς· λέγει γὰρ ὁ γλυκύτατος καὶ ἀψευδὴς (ἀψευδεῖς χγ.) Ἰησοῦς· ὁ ἀκούων ὑμῶν, ἐμοῦ ἀκούει· καὶ ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς, ἐμὲ ἀθετεῖ· ὁ δὲ ἐμὲ ἀθετῶν, ἀθετεῖ τὸν ἀποστήλαντά με (Λουκ. 10, 16). Ὁρᾷς ὅτι ὁ ἀθετῶν τὰς οἰκουμενικὰς ἁγίας συνόδους, καὶ τούς διαδόχους τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰς παραδόσεις τῶν ἀποστόλων, ὅτι τὸν μονογενῆ υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἀθετεῖ πάντως καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκπορευόμενον· εἰς ὃ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀριδήλως προσκρούουσιν, μᾶλλον δὲ βλασφημοῦσι διὰ τὴν ἐν τῷ ἁγίῳ συμβόλῳ προσθήκην παράνομον, λέγοντες οἱ Λατῖνοι, ὅτι καὶ ἐκ τοῦ υἱοῦ, ὥσπερ ἐκ τοῦ πατρὸς δηλονότι ὑπαρκτικῶς ἐκπορεύεται, οὕτω καὶ ἐκ τοῦ υἱοῦ, τὴν αἰτίαν τοῦ εἶναι ἔχει, κατὰ τὴν ἰδίαν προσωπικὴν ἐκπορευομένην ὑπόστασιν.

Σημειώσεις:

[1] Βλ. ἐνδεικτικὰ τὴν περιγραφὴ τοῦ χειρογράφου στὸν κατάλογο τοῦ K. Hajdú, Wiesbaden 2012, σσ. 363-378.

orthodoxostypos