Ἐφηβεία καί τεχνολογία

Ἐφηβεία καί τεχνολογία

Κ. Γ. Παπαδημητρακόπουλος

Τὸ θέμα τῆς ἐφηβείας, καλοί μου φίλοι, εἶναι ὄντως τεράστιο. Ἀπασχόλησε τοὺς πάντες. Καὶ ὄχι μόνο τοὺς εἰδικοὺς ἐπιστήμονες, τοὺς παράγοντες τῆς ἀγωγῆς κ.λπ., ἀλλὰ καὶ τὸν καθένα μας. Γιατί ὅλοι μας κάποτε εἴμαστε ἔφηβοι, ὅλοι μας ἔχουμε ἔφηβους στὸ περιβάλλον μας, ὅλοι μας εἴμαστε γονεῖς. Σὲ κάθε δὲ ἐποχὴ ἡ ἐφηβεία ἔχει τὴ δική της διάσταση. Καὶ στὴ δική μας, τήν… τεχνολογική!

Ἀφορμὴ γιὰ ὅλα αὐτὰ εἶναι μία σειρὰ 4 ἐπεισοδίων τοῦ Netflix μὲ τὸν τίτλο «Adolescence» (= ἐφηβικὴ ἡλικία ἢ ἁπλὰ ἐφηβεία), ἡ ὁποία ἔχει πυροδοτήσει μεγάλο κοινωνικὸ διάλογο στὴν Βρετανία καὶ ὄχι μόνο. Μάλιστα μὲ ἀπόφαση τοῦ Βρετανοῦ πρωθυπουργοῦ Κὶρ Στάρμερ, ἡ σειρὰ αὐτὴ θὰ προβληθεῖ δωρεὰν στὰ Γυμνάσια καὶ τὰ Λύκεια ὅλης τῆς χώρας!

Καὶ γιατί αὐτό; Ἐπειδὴ ἡ σειρὰ αὐτὴ ἔχει κατορθώσει νὰ ἀποτυπώσει «μὲ ὠμότητα καὶ ρεαλισμό», ὅπως εἶπαν, τὴν ἐν λόγῳ περίοδο τῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου, προκαλώντας μεγάλο προβληματισμὸ καὶ συζητήσεις. Πολλοὶ ὑποστηρίζουν ὅτι «εἶναι σοκαριστική», ὅτι «προκαλεῖ τὴν ἀφύπνιση ποὺ περιμέναμε ὡς γονεῖς», ὅτι «εἶναι τὸ ξυπνητήρι, γιὰ νὰ συνέλθουμε», ὅπως καὶ «τὸ μάθημα γιὰ τὰ συμβαίνοντα σήμερα στὴν ἐφηβεία» καθ’ ὅσον ἀναφέρεται στὸ ρόλο τῆς σύγχρονης τεχνολογίας στὴν ἐφηβεία.

*   *   *

 Πρόκειται γιὰ ἕνα ἀστυνομικὸ δρᾶμα μ’ ἕνα ἔφηβο 13 χρονῶν, ποὺ κατηγορεῖται γιὰ τὴν δολοφονία μίας συμμαθήτριάς του, ἐπειδὴ ἐκείνη ἀπέρριψε τὴν πρότασή του γιὰ ραντεβού!!! Ὅλοι, ἀπὸ τὴν οἰκογένειά του μέχρι τοὺς ἀστυνομικούς, προσπαθοῦν νὰ δώσουν ἀπάντηση, γιατί συνέβη αὐτὴ ἡ τραγωδία, ποιὸς πραγματικὰ εἶναι ὁ ὑπεύθυνος, ἂν θὰ μποροῦσε νὰ ἀποφευχθεῖ κ.λπ. Ὁ ἴδιος ὁ σεναριογράφος καὶ παραγωγὸς τῆς σειρᾶς, ὁ Στίβεν Γκράχαμ, εἶπε ὅτι θέλει νὰ κάνει τὸ κοινὸ νὰ σκεφθεῖ τοῦτο: «Θεέ μου, αὐτὸ θὰ μποροῦσε νὰ συμβεῖ καὶ σὲ μᾶς»!

Μὲ ἀφορμὴ τὸ γεγονὸς αὐτό, ἡ σειρὰ ἀποτυπώνει τὶς συνέπειες τῆς συνεχοῦς ἔκθεσης τῶν ἐφήβων στὰ γνωστὰ ψηφιακὰ μέσα. Ὅπως χαρακτηριστικὰ ἐλέχθη «ἐξετάζει τοὺς “ἐναλλακτικοὺς κύκλους”, ποὺ δημιουργοῦνται, ὅταν οἱ νέοι ἀναζητοῦν ἐπιβεβαίωση τῆς ταυτότητάς τους μέσα ἀπὸ πλατφόρμες κοινωνικῆς δικτύωσης, μὲ τοὺς γονεῖς νὰ βρίσκονται ἀντιμέτωποι μὲ τὴν αἴσθηση τῆς ἀποξένωσης καὶ τῆς ἀνικανότητας νὰ κατανοήσουν πλήρως τὶς νέες πραγματικότητες τῶν παιδιῶν τους».

Μὲ ἄλλα λόγια, μὲ φόντο τὸ ἀποτρόπαιο αὐτὸ ἔγκλημα, ἡ σειρὰ ἐξερευνᾶ τὴν πολυπλοκότητα τῆς ἐφηβείας, ἀγγίζοντας ζητήματα ὅπως ἡ βία, ἡ ἀπομόνωση, ἡ ἀναζήτηση ταυτότητας καὶ ἡ ἐπίδραση τῶν κοινωνικῶν δικτύων στὴ νέα γενιά.

Καὶ πῶς ἐμπλέκονται τὰ κοινωνικὰ δίκτυα; Ἐπειδὴ οἱ ἔφηβοι δέχονται ἀπ’ αὐτὰ τοξικὲς καὶ μισογυνικὲς ἐπιρροές, ποὺ ὁδηγοῦν στὴ βία, ὅπως ἀναλύουν οἱ εἰδικοί.

*   *   *

Μέσα ἀπὸ τὴν σειρὰ αὐτή, καὶ μάλιστα μὲ πολὺ ἐπιτυχημένο τρόπο, ὅπως ἀναφέρουν οἱ κριτικοί, ἀποκαλύπτονται καὶ ἔρχονται στὴν ἐπιφάνεια προβληματισμοὶ σὰν αὐτούς:

1. Ἡ ζημιὰ τῶν ὀθονῶν στὴ νέα γενιὰ εἶναι ὄντως πολὺ μεγάλη.

2. Οἱ ἐπιρροὲς ποὺ δέχονται οἱ νέοι ἀπ’ αὐτές, εἶναι πολλαπλάσια μεγαλύτερες καὶ σαφῶς πιὸ ἐπικίνδυνες ἀπ’ αὐτὲς τοῦ ἐξωτερικοῦ περιβάλλοντος.

3. Εἶναι πολὺ εὔκολο νὰ παραστρατήσει ἕνα παιδὶ σήμερα, ἀκόμη κι ἂν ἀνήκει στὶς καλύτερες οἰκογένειες.

4. Ἡ ἀποξένωση τῶν ἐφήβων ἀγοριῶν στὴ Βρετανία καὶ ὄχι μόνο, εἶναι τρομακτικὰ μεγάλη.

5. Ὁ ἐφησυχασμὸς τῶν γονέων ὅτι, ἐπειδὴ τὸ παιδὶ τους εἶναι μέσα στὸ δωμάτιό του καὶ βρίσκεται ἐκεῖ δίπλα τους, ὅλα πᾶνε καλά, ἕνας ἐφησυχασμὸς ἐντελῶς λανθασμένος.

6. Ὑφίσταται ἔλλειψη πραγματικῆς ἐπικοινωνίας μεταξὺ γονέων καὶ παιδιῶν.

7. Εἶναι πολὺ εὔκολο σήμερα ἕνας ἔφηβος νὰ ἐπηρεαστεῖ ἀπὸ σκοτεινὲς διαδικτυακὲς κουλτοῦ­ρες, ὅπως εἶναι ὁ μισογυνισμός, ἡ βία κ.λπ.

8. Οἱ ὀθόνες παίζουν καθοριστικὸ ρόλο στὴ διαμόρφωση τῆς προσωπικότητας ἑνὸς παιδιοῦ.

9. Ὁ ρόλος τῶν γονέων σήμερα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιορίζεται στὶς οἰκονομικὲς παροχές, ὅπως πολλοὶ ἐξ αὐτῶν νομίζουν.

10. Εἶναι ἐπείγουσα ἡ ἀνάγκη ψηφιακῆς ἀγωγῆς στὴ νέα γενιά, θέμα γιὰ τὸ ὁποῖο ἐλάχιστα γίνονται σήμερα.

11. Τὸ tablet καὶ τὰ ἄλλα ψηφιακὰ μέσα δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ἡ νέα πιπίλα, ποὺ τὰ δίνουμε γιὰ νά… ἡσυχάσει τὸ παιδί!!

12. Εἶναι ὅ,τι χειρότερο νὰ χρησιμοποιεῖ ἕνα παιδὶ σήμερα κινητὰ τηλέφωνα καὶ ὑπολογιστὲς στὸ δωμάτιό του. Καὶ ὅ,τι πιὸ ἐπικίνδυνο γιὰ τὴν ψυχική του ὑγεία, τὴν ἀνάπτυξη καὶ τὴν προσωπικότητά του.

13. Ἡ μεγαλύτερη καὶ ἡ πλέον ἀθόρυβη ἀπώλεια τῶν νέων σήμερα, εἶναι αὐτή, ποὺ διενεργεῖται μέσῳ τοῦ διαδικτύου! Ἐκεῖ ποὺ ἅπλετα βρίσκεται ὅλο τὸ κατακάθι τῆς κοινωνίας καὶ ἡ διαστροφή. Ἐκεῖ δὲν εἶναι ὅτι τὰ χάνουν μὲ αὐτὰ ποὺ συναντοῦν, ἀλλὰ καὶ μέσα σὲ αὐτὰ συμβαίνει νὰ χάνουν ἀκόμη καὶ τὸν ἴδιο τους τὸν ἑαυτό!!

14. Τὸ παλιὸ καιρὸ τὸ παιδὶ τὸ μεγάλωναν καὶ τὸ διαπαιδαγωγοῦσαν οἱ γονεῖς του. Σήμερα αὐτὸ τὸ κάνουν ἄνετα οἱ ὀθόνες!

15. Ὁπωσδήποτε ἡ ἐφηβεία εἶναι κρίσιμη. Ὡστόσο παραμένει νὰ εἶναι σὲ συνάρτηση μὲ τὰ πρῶτα χρόνια τῆς ζωῆς. Ἂν ἔχουν μπεῖ καλὰ θεμέλια στὸ οἰκοδόμημα, θὰ βρεθεῖ καὶ ὁ τρόπος νὰ ἀντιμετωπιστοῦν οἱ κακοτεχνίες!

Ναί, προβληματισμοὶ σὰν αὐτοὺς προκύπτουν ἀπὸ τὴν παρακολούθηση αὐτῆς τῆς σειρᾶς.

*   *   *

  Λοιπόν, δὲν εἶναι τυχαῖο ποὺ οἱ ἐπικεφαλῆς ὅλων τῶν τεχνολογικῶν κολοσσῶν ποὺ γνωρίζουμε, ἔχουν βάλει αὐστηροὺς περιορισμοὺς στὰ παιδιά τους, ὅσον ἀφορᾶ τὴ χρήση τῶν κοινωνικῶν δικτύων καὶ ὄχι μόνο, ὅπως ἔχουμε ἀναφέρει σὲ προηγούμενα κείμενά μας. [1]

Δὲν εἶναι τυχαῖο ποὺ οἱ κυβερνήσεις ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλη, ἄρχισαν νὰ ἀφυπνίζονται καὶ νὰ παίρνουν μέτρα, μὲ κορυφαῖα αὐτὴν τῆς Αὐστραλίας.

Δὲν εἶναι τυχαῖο ποὺ ὅλοι οἱ εἰδικοί, οἱ πανεπιστημιακὲς ἔρευνες καὶ μελέτες, ἀκόμη καὶ παγκόσμιοι ὀργανισμοί, ὅπως ὁ Π.Ο.Υ. μιλᾶνε ἀδιάκοπα γιὰ τὶς ἐπιπτώσεις τῶν νέων τεχνολογιῶν στὴ νέα γενιά. Ὁ τελευταῖος, μάλιστα, σὲ πρόσφατη ἀνακοίνωσή του ἀναφέρει: «Χρειαζόμαστε ἄμεση καὶ συνεχῆ δράση, γιὰ νὰ βοηθήσουμε τοὺς ἐφήβους νὰ σταματήσουν τὴν βλαπτικὴ χρήση τῶν μέσων κοινωνικῆς δικτύωσης, ἡ ὁποία ἔχει ἀποδειχθεῖ ὅτι ὁδηγεῖ σὲ κατάθλιψη, παρενόχληση, ἄγχος καὶ μέτριες σχολικὲς ἐπιδόσεις»!

Δὲν εἶναι τυχαῖο ποὺ καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ προβληματικὴ χρήση τῶν κοινωνικῶν δικτύων ἀπὸ τοὺς ἐφήβους συνεχῶς αὐξάνει. Μεγάλη ἔρευνα σὲ 280.000 ἐφήβους 13-15 σὲ 44 χῶρες τῆς Εὐρώπης, τῆς Ἀσίας καὶ τοῦ Καναδᾶ ἔδειξε ὅτι αὐτὴ ἡ προβληματικὴ χρήση τὸ 2022 ἦταν 11%, ὅταν τὸ 2018 ἦταν 7%!!

Δὲν εἶναι τυχαῖο ποὺ χῶρες, ὅπως ἡ Νορβηγία, μελετοῦν μέτρα γιὰ τὴν προστασία τῶν παιδιῶν καὶ ἀπὸ «τὴ δύναμη τῶν ἀλγορίθμων», ὅπως ἀνακοίνωσε ὁ ἴδιος ὁ πρωθυπουργὸς τῆς Jonas Gahr Store.

*   *   *

Ὁπωσδήποτε τὰ πράγματα δὲν εἶναι καθόλου ἁπλά, ὅπως φαίνονται. Ναί, εἶναι πολὺ δύσκολη ἡ ἐποχή μας γιὰ τὴν ἐφηβεία. Περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλη τοῦ παρελθόντος. Τόσο πολὺ πού, πέραν τῶν προβληματισμῶν ποὺ τέθηκαν, σαφῶς ἐπιβάλλεται καὶ ὁ πνευματικὸς ἀνεφοδιασμὸς τῆς νέας γενιᾶς. Ὁ ὁποῖος θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἀδιάκοπος καὶ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Γιατί ἐν τέλει νὰ τί κάνουμε σήμερα: Ἔχουμε ἀφήσει μόνα τους τὰ παιδιὰ νὰ τὰ βγάλουν πέρα μὲ τόν… λύκο! Χωρὶς ἐφόδια, χωρὶς ὅπλα, χωρὶς τεχνικές, χωρὶς βοήθεια. Ὅταν ἀπ’ τὴν ἄλλη ὁ λύκος ὅλο καὶ μεγαλώνει καὶ ὅλο ἀγέλη γίνεται …

Σημείωσις:

[1] Βλέπ. Ο.Τ. 23.01.2026 «ΟΙ ΗΓΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΧΟΥΝ ΚΑΤΙ ΝΑ ΜΑΣ ΠΟΥΝ!»

orthodoxostypos