Ομολογία πίστεως ή δοκιμασία υποταγής; Σοβαρά κανονικά και θεολογικά ερωτήματα για την απαίτηση του Αρχιεπισκόπου Γεωργίου προς τον Μητροπολίτη Πάφου Τυχικό

Ομολογία πίστεως ή δοκιμασία υποταγής;

Σοβαρά κανονικά και θεολογικά ερωτήματα για την απαίτηση του Αρχιεπισκόπου Γεωργίου προς τον Μητροπολίτη Πάφου Τυχικό

……………………………

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είναι πεδίο προσωπικών επιβολών ή διοικητικών «τελεσιγράφων». Το συνοδικό σύστημα — δηλαδή η συλλογική λήψη αποφάσεων από τους επισκόπους ως σώμα — αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της εκκλησιαστικής ζωής από τα πρώτα της βήματα και είναι έκφραση της ενότητάς της· αυτό το σύστημα δομεί τη συνοδικότητα, όπως αναδεικνύεται από την Αποστολική και Πατερική παράδοση.

Σε αυτό το πλαίσιο, είναι βαθιά προβληματικό όταν ένας κανονικά χειροτονημένος επίσκοπος καλείται να υπογράψει εκ νέου «ομολογία πίστεως» όχι στο πλαίσιο συνοδικής εξέτασης και με σαφή κανονική κατηγορία, αλλά ως όρο για την άρση μέτρων που έχουν επιβληθεί εις βάρος του. Η περίπτωση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού βάζει στο επίκεντρο κανονικά και θεολογικά ζητήματα που δεν αγγίζουν μόνο το πρόσωπο του ίδιου αλλά ολόκληρη την κανονική τάξη και συνοδική πρακτική της Εκκλησίας.

………………………………….

Επισκοπική πίστη και κανονική διαδικασία

Στην Ορθόδοξη παράδοση, πριν από τη χειροτονία, ο επίσκοπος διατυπώνει δημόσια ομολογία πίστεως, δηλώνοντας ότι αποδέχεται το Σύμβολο της Πίστεως, τις επτά Οικουμενικές Συνόδους και την ανθρώπινη παράδοση που εκφράζεται συνοδικώς. Αυτή η πράξη δεν είναι απλώς τυπική: αποτελεί τη θεμελίωση της επισκοπικής του διακονίας.

Αν ένας επίσκοπος θεωρηθεί ότι παρεκκλίνει από την πίστη, η Εκκλησία έχει κανονικά μέσα: σύνοδο, κατηγορία, εξέταση και συνοδική κρίση. Κανένας επίσκοπος δεν υποχρεούται, κατά τους Κανόνες, να υπογράφει νέα ομολογία πίστεως χωρίς κατηγορία και χωρίς να έχει προηγηθεί συνοδική διαδικασία.

Η απαίτηση να υπογράψει νέου τύπου ομολογία χωρίς τέτοια διαδικασία δημιουργεί την εντύπωση ότι η ομολογία μετατρέπεται σε διοικητικό μέσο πίεσης, όχι σε κανονικό μέσο απαραίτητο για θεολογική εξέταση, κάτι που αφενός παραβιάζει το συνοδικό σύστημα και αφετέρου υποβαθμίζει τον ίδιο τον θεσμό της επισκοπικής χειροτονίας.

……………………………………………….

Τα εκκλησιολογικά και κανονικά προβλήματα της προτεινόμενης ομολογίας

Μια σειρά από σημεία στο κείμενο που ζητείται να υπογραφεί εγείρουν σοβαρά θεολογικά και κανονικά ζητήματα:


Αναγνώριση της Συνόδου της Κρήτης ως κανονικά δεσμευτικής.
Η «Αγία και Μεγάλη Σύνοδος» που συγκλήθηκε στην Κρήτη το 2016 δεν έχει καθολική αποδοχή από όλες τις Τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες: τέσσερα Πατριαρχεία δεν συμμετείχαν καν στις εργασίες.

Παράλληλα, ακόμη και σε εκείνες που συμμετείχαν, πολλοί επίσκοποι εξέφρασαν βαθιές επιφυλάξεις για συγκεκριμένα κείμενα και τις διατυπώσεις τους. Ίδιες επιφυλάξεις διατηρούν και αρκετοί των επισκόπων της  Εκκλησίας της Κύπρου.

Το να μετατραπεί η αναγνώριση αυτής της συνόδου — με τις αμφιλεγόμενες πτυχές της — σε υποχρεωτική «ομολογία πίστεως» ως όρος για εκκλησιαστική αποκατάσταση παραβιάζει τη συνοδική λογική: οι αποφάσεις των συνόδων στην Ορθοδοξία εγκρίνονται από κάθε Τοπική Εκκλησία, και δεν είναι αυτόματα δεσμευτικές εάν δεν λάβουν πλήρη αποδοχή. Η εκκλησιολογία της συνοδικότητας δεν λειτουργεί με ιεραρχικό «εντολοδόχο-υποτασσόμενο», αλλά με ελεύθερη και εν σώματι συναπόφαση.

2. Συμπροσευχές και «οικουμενισμός»

Η απαίτηση αποδοχής συμπροσευχών με εκπροσώπους ετεροδόξων ως «κανονικά» θεμιτών αποφάσεων αγνοεί την σαφή διάκριση που κάνουν οι Ιεροί Κανόνες όσον αφορά την κοινή λατρεία με όσους βρίσκονται εκτός της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Περιπτώσεις όπου οι Ιεροί Κανόνες τοποθετούν σαφή όρια (π.χ. καν. 45 της Α’ Οικουμενικής), δείχνουν ότι η εκκλησιολογική ταυτότητα και η λατρεία δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με προχειρότητα.

Το να περιλαμβάνεται λοιπόν η αποδοχή τέτοιων θέσεων σε υποχρεωτικό έντυπο ομολογίας, χωρίς προηγούμενη πλήρη συνοδική συζήτηση, παρακάμπτει το θεολογικό βάθος και την κανονική ευθύνη που συνεπάγεται η τέτοια δέσμευση.

3. «Καταδίκη» της αποτείχισης σε γενικές γραμμές

Η ομολογία απαιτεί την καταδίκη κάθε μορφής αποτείχισης ως «αίρεσης». Αυτή η διατύπωση δεν λαμβάνει υπόψη πως η κανονική παράδοση διακρίνει μεταξύ σχισματικών πράξεων και περιστάσεων αποτείχισης με διαφορετικές αιτίες και μορφές (θεολογικά ή διοικητικά), που δεν αποτελούν κατ’ ανάγκην αίρεση.

Η απλοποίηση κάθε μορφής αποτοίχισης σε «αίρεση» παραγνωρίζει την κανονική και θεολογική πολυπλοκότητα και οδηγεί σε εσφαλμένη γενίκευση.

………………………………………

Η συνοδικότητα ως καρδιά της εκκλησιαστικής ζωής

Η εκκλησιολογία της Ορθόδοξης Εκκλησίας υπενθυμίζει ότι η ενότητα επί πίστει και μυστηρίοις επιτυγχάνεται μέσα από την συνοδική ζωή της Εκκλησίας, όχι με καθολικά δελτία υπογραφών.

Η συνοδικότητα δεν είναι διοικητικό εργαλείο, αλλά η έκφραση της ενότητας του Σώματος του Χριστού. Κανένας επίσκοπος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως υπάκουος θεματοφύλακας προσωπικών εντολών, ούτε η πίστη του να τελεί υπό καθεστώς διοικητικής απόφασης είτε αυτή ονομάζεται «ομολογία πίστεως» είτε «θεολογική δήλωση».

…………………………………………………….

Κανονική και θεολογική κρίση στον σύγχρονο ορθόδοξο κόσμο

Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι πολλοί αρχιερείς — τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες Τοπικές Εκκλησίες — δήλωσαν επιφυλάξεις ή αντίθεση σε συγκεκριμένες αποφάσεις και διατυπώσεις της Συνόδου της Κρήτης, ιδίως όσον αφορά ανθρωπολογικά, οικουμενικά και εκκλησιολογικά ζητήματα.

Το γεγονός αυτό δεν είναι περιθωριακό· είναι καταγεγραμμένο και αναγνωρισμένο στην εκκλησιαστική κοινότητα. Δεν μπορεί να αγνοηθεί όταν μορφές «ομολογίας πίστεως» επιχειρούν να ερμηνεύσουν το σύνολο της Εκκλησίας μονομερώς, χωρίς συνοδική αποδοχή.

……………………………………………….

Συμπέρασμα: πίστη, κανονική τάξη και συνοδικότητα

Η υπόθεση Τυχικού δεν αφορά ένα απλό διοικητικό επεισόδιο. Αγγίζει τα θεμέλια της Ορθόδοξης Εκκλησίας: την πίστη, τη συνοδικότητα και την κανονική τάξη.

Η πίστη δεν εκβιάζεται με υπογραφές ούτε προστατεύεται με διοικητικές απαιτήσεις. Μαρτυρείται μέσα από την παράδοση, το συνοδικό σώμα της Εκκλησίας και την κανονική κρίση.

Ο Μητροπολίτης Τυχικός, προσκολλημένος στους Ιερούς Κανόνες και την πατερική παράδοση, γίνεται σύμβολο πίστης που δεν υποτάσσεται σε προσωπικές ή διοικητικές πιέσεις και υπερασπίζεται τη συνοδικότητα, την κανονική τάξη και την ακεραιότητα της εκκλησιολογικής αυτονομίας.

Ορθόδοξοι Πιστοί Κύπρου και Ελλάδας