Η προηγιασμένη και η σύγκριση της με άλλες λειτουργίες (+Μητροπολίτου Φλωρίνης Αυγουστίνου Καντιώτου)

 

Η προηγιασμένη και η σύγκριση της με άλλες λειτουργίες ( Α )

Επίσκοπος Αυγουστίνος Καντιώτης (†)

Να ευχαριστήσουμε, αγαπητοί μου, το Θεό που μας ελέησε να γεννηθούμε μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, το περιβόλι αυτό που είναι γεμάτο λουλούδια πνευματικά. Ένα τέτοιο λουλούδι, που μόνο μέσα στη γλάστρα της Ορθοδοξίας φυτρώνει, είναι η προηγιασμένη λειτουργία. Γι’ αυτήν θα μιλήσουμε.

……………………………

Η λειτουργία αυτή διαφέρει από τις λειτουργίες του αγίου Ιακώβου, του μεγάλου Βασιλείου και του ιερού Χρυσοστόμου. Σε τι διαφέρει;

Την πρώτη διαφορά τη λέει το όνομά της· ονομάζεται προηγιασμένη. Γιατί ονομάστηκε έτσι; Στις άλλες λειτουργίες, που είπαμε, επάνω στην αγία τράπεζα είναι τα τίμια δώρα, ο άρτος και ο οίνος, και την ιερή εκείνη στιγμή που ο ιερεύς λέει «Τα σα εκ των σων…» έρχεται το Πνεύμα το άγιο και κάνει το ψωμί σώμα και το κρασί αίμα του Χριστού μας. Είναι το πιο μεγάλο θαύμα. Στην προηγιασμένη όμως δεν συμβαίνει αυτό· τα δώρα έχουν αγιασθεί πρωτύτερα, σε άλλη λειτουργία που έχει κάνει προηγουμένως ο ιερεύς. Φυλάσσονται στο άγιο αρτοφόριο και εξάγονται τώρα· είναι ήδη αγιασμένα, είναι σώμα και αίμα Χριστού.

Γιατί το έκανε αυτό η Εκκλησία; Για τον εξής λόγο. Ο 52ος (ΝΒ’) κανόνας της ΣΤ’ Οικουμενικής Συνόδου λέει, ότι τη μεγάλη Τεσσαρακοστή απαγορεύεται να γίνεται λειτουργία Βασιλείου και Χρυσοστόμου· επιτρέπεται μόνο Σάββατο και Κυριακή, καθώς και στην εορτή του Ευαγγελισμού. Γιατί; Διότι η λειτουργία Βασιλείου και Χρυσοστόμου έχει αναστάσιμο χαρακτήρα, που δεν συμβιβάζεται με το πένθιμο κλίμα της Μεγάλης Σαρακοστής.

– Και δεν φτάνουν οι λειτουργίες του Σαββάτου και της Κυριακής; θα ρωτήσετε.

Οι πρώτοι Χριστιανοί δεν ήταν σαν κι εμάς ψυχροί και αδιάφοροι. Ένιωθαν την ανάγκη να κοινωνούν όχι μόνο το Σάββατο και την Κυριακή, αλλά και εντός της εβδομάδος· και Τετάρτη που είναι η ημέρα της προδοσίας, και Παρασκευή, που είναι η ημέρα της σταυρώσεως του Χριστού. Κι όπως η μάνα και πριν μιλήσει το παιδί της καταλαβαίνει τι θέλει, έτσι και η Ορθόδοξος Εκκλησία, η γλυκειά μας μάνα, ακούει τα παιδιά της τι θέλουν. Και όπως καμμιά μάνα δεν υπάρχει που το παιδί της θα ζητήσει ψωμί και θα του δώσει πέτρα (πρβ. Ματθ. 7:9, Λουκ. 11:11), έτσι και η Εκκλησία μας· εφ’ όσον τα παιδιά της ζητούσαν πνευματικό ψωμί, «τον ουράνιον άρτον» (θ. Λειτ.), εκτός Σαββάτου και Κυριακής που γίνεται λειτουργία Χρυσοστόμου και Βασιλείου, όρισε τις Τετάρτες και Παρασκευές της μεγάλης Τεσσαρακοστής, ή αν συμπέσει κι άλλη εορτή, να τελείται η προηγιασμένη, για να κοινωνούν συχνότερα οι Χριστιανοί.

…………………………….

Διαφέρει η προηγιασμένη και στην ακολουθία της. Έχει μερικά κατανυκτικά λόγια.

α’) Πρώτα-πρώτα έχει περισσότερα αναγνώσματα· έχει ψαλμούς και άλλα εκλεκτά κομμάτια της Παλαιάς Διαθήκης από τη Γένεση και τις Παροιμίες. Κοντά σ’ αυτά υπολογίστε και τα αναγνώσματα από τους μεγάλους προφήτες και μάλιστα τον Ησαΐα, το λεγόμενο «πέμπτο ευαγγελιστή», που ακούμε στις ώρες. Συνιστώ σε όλους όσοι ξέρετε γράμματα, τις ημέρες αυτές να διαβάζετε τον προφήτη Ησαΐα, έστω και αν δεν καταλαβαίνετε όλες τις προφητείες, που είναι «βαθειά νερά»· ορισμένα σημεία ούτε οι μεγαλύτεροι θεολόγοι μπορούν να τα καταλάβουν. Υπάρχουν όμως και κομμάτια, που μπορεί και ο απλός Χριστιανός να τα καταλάβει και να τα χαρεί.

β’) Διαφέρει ακόμη η λειτουργία αυτή στο κατανυκτικό σημείο που ο ιερεύς από την ωραία πύλη κρατάει λαμπάδα αναμμένη και θυμιατό, και μέσ’ στο σκοτάδι του ναού λέει «Φως Χριστού φαίνει πάσι». Τι νόημα έχουν τα λόγια αυτά; Ότι ο Χριστός είναι το φως. Αυτός έκανε το υλικό φως. Και μπορεί σε μια στιγμή, με όση ευκολία ο καντηλανάφτης φυσάει και σβήνει ένα κερί, έτσι ο Χριστός μπορεί να σβήσει τον ήλιο. Εκτός όμως από το υλικό φως, ο Χριστός είναι ο δημιουργός του φωτός και υπό πνευματική έννοια. Αυτός είναι «το φως του κόσμου» (Ιω. 8:12). Μέσα στο πηχτό σκοτάδι της φοβερής ειδωλολατρίας, που οι άνθρωποι έφτασαν σε σημείο να λατρεύουν και τα πλέον ευτελή αντικείμενα (ζώα και πέτρες) και καίγανε τα παιδιά τους πάνω στους βωμούς σαν λιβάνι, και που ακόμα και στην Αθήνα όπου οι αρχαίοι πρόγονοί μας κτίσανε τον Παρθενώνα, παρ’ όλη τη σοφία και επιστήμη, ο αληθινός Θεός ήταν άγνωστος κι έπρεπε να ‘ρθει ο απόστολος Παύλος για να κηρύξει τον «άγνωστο Θεό», μέσα στη φοβερή αυτή νύχτα που κανένα αστέρι δεν έφεγγε στον ουρανό, ήρθε το φως του Χριστού. «Φως ιλαρόν», γλυκύ, αθάνατο, και έλαμψε στις καρδιές των ανθρώπων. Και πράγματι έως σήμερα ένα φως, ένας φάρος λάμπει· ο Χριστός μας. Ας περνάνε οι αιώνες, ας αυξάνεται η γνώση, ας χτίζονται σχολειά και πανεπιστήμια· γύρω απλώνονται σκοτάδια, σκοτάδια μέσ’ στα κεφάλια των μεγάλων, των σοφών και φιλοσόφων του κόσμου. Δεν το λέμε εμείς· το φωνάζουν όλοι, ότι ο Χριστός είναι το φως του κόσμου. Φως με τη διδασκαλία του, με τα θαύματά του, με την αρετή του, με τα σεπτά πάθη του, με την ανάστασή του. Ο Χριστός όχι μόνο ο ίδιος είναι φως, αλλά έχει τη δύναμη και τα παιδιά του σκότους, της αμαρτίας και της ασεβείας, να τα κάνει «υιούς φωτός και υιούς ημέρας» (Α’ Θεσ. 5:5). «Ως τέκνα φωτός περιπατείτε» (Εφ. 5:8). Γι’ αυτό ο ιερεύς λέει «Φως Χριστού φαίνει πάσι».

γ’) Ένα άλλο τρίτο σημείο, στο οποίο διαφέρει η λειτουργία αυτή, είναι όταν, μετά το «Φως Χριστού φαίνει πάσι», ο ιερεύς ψάλλει «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν σου, έπαρσις των χειρών μου θυσία εσπερινή» (Ψαλμ. 140:2). Τα λόγια αυτά, αδελφοί μου, σημαίνουν, ότι στο ναό ερχόμαστε για να προσευχηθούμε. Τι είναι η Εκκλησία; Ξοδεύουν χρήματα και κάνουν πυραύλους και βάσεις εκτοξεύσεως, για να στείλουν τους πυραύλους στο διάστημα. Όσο ψηλά όμως και να φτάσουν οι πύραυλοί τους, δεν φτάνουν το Θεό. Αληθινή βάση πυραύλων γίνεται η αγία μας Εκκλησία όταν ψάλλει «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν σου…». Έλα, άνθρωπε. Και όπως οι πύραυλοι έχουν στο κάτω μέρος την καύσιμη ύλη ως δύναμη προωθήσεως, έτσι κι εσύ έλα στην εκκλησία, που είναι μια βάση πνευματικών πυραύλων. Βάλε κάτω ως βάση την ταπείνωση. Κάνε την ταπεινή καρδιά σου βάση, και εκτόξευσε στον ουρανό την προσευχή σου. Και τότε η προσευχή θα φύγει, θα περάσει τα άστρα και τον ήλιο, και θα φτάσει επάνω στον «τρίτο ουρανό» (βλ. Β’ Κορ. 12:2), στο θρόνο του Θεού. Οι άπιστοι δεν πιστεύουν· εμείς όμως πιστεύουμε, ότι η προσευχή φτάνει εκεί.

Αλλά υπάρχει ένας κίνδυνος· όπως μερικοί πύραυλοι καταστρέφονται και πέφτουν, έτσι υπάρχουν και προσευχές που δεν φτάνουν στο Θεό. Και δεν φτάνουν, γιατί υπάρχει κάποιο εμπόδιο. Ποιο είναι το εμπόδιο; Είναι τα αμαρτήματά μας, τα πάθη μας, οι κακίες μας. Προπαντός αυτό που καταστρέφει την προσευχή και δεν την αφήνει ως θυμίαμα εύοσμο να φτάσει στα ουράνια, είναι η υπερηφάνεια. Το βλέπουμε αυτό στην παραβολή του τελώνου και του φαρισαίου. Ο φαρισαίος μπήκε στο ναό, στάθηκε όρθιος σαν κυπαρίσσι, και άρχισε να καυχιέται για τις αρετές του. Προσευχήθηκε· η προσευχή του όμως γύρισε πίσω, και βαρειά σαν το μολύβι έπεσε κάτω. Ο τελώνης στάθηκε σε μια γωνιά, κρύφτηκε πίσω από μια κολώνα, και χτυπούσε τα στήθη του. Τα μάτια του γέμισαν δάκρυα, η καρδιά του έκαιγε από αγάπη προς το Θεό, και έλεγε· «Ο Θεός, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ» (Λουκ. 18:13). Και αυτή η προσευχή του έγινε ένας πνευματικός πύραυλος που έφτασε πάνω στα ουράνια. Ο Θεός άκουσε την προσευχή του ταπεινού τελώνη, μα δεν άκουσε την προσευχή του υπερήφανου φαρισαίου.

Ας μας βοηθήσει ο Θεός, αδελφοί μου, κάθε φορά που ερχόμαστε στην εκκλησία, να λησμονούμε κάθε εγκόσμιο και κάθε ματαιότητα. Αρκετή είναι όλη η εβδομάδα να σκεπτόμαστε τα εγκόσμια. Ας ερχόμαστε στην εκκλησία και ας κάνουμε την καρδιά μας βάση πνευματική. Οι άλλοι ας στέλνουν πυραύλους· εμείς ας στέλνουμε προσευχές, να φτάνουν επάνω στα ουράνια. Δεν είναι μύθος, δεν είναι παραμύθι, είναι μια πραγματικότητα η αγία μας θρησκεία. Μόνο όποιος πιστεύει, όποιος αγαπά το Θεό, όποιος έκανε την προσευχή του πραγματικά ένα θυμιατήρι, αυτός καταλαβαίνει τι σημαίνουν τα λόγια «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν σου, έπαρσις των χειρών μου θυσία εσπερινή».

Θα σταματήσουμε όμως τώρα εδώ. Και αν θέλει ο Θεός θα συνεχίσουμε την άλλη φορά.

(Συνεχίζεται)

Από το φυλλάδιο ΚΥΡΙΑΚΗ, αριθμός 1044, 17 Απριλίου 2019, Φλώρινα.

Α’ μέρος απομαγνητοφωνημένης ομιλίας, που έγινε στον Ι. Ναό Αγίου Ιωάννου Ν. Μαδύτου Αθηνών την 31-3-1961. -koinoniaorthodoxias

Η προηγιασμένη και η σύγκριση της με άλλες λειτουργίες ( Β )

Επίσκοπος Αυγουστίνος Καντιώτης (†)

Στην προηγούμενη ομιλία για την προηγιασμένη λειτουργία αρχίσαμε, αγαπητοί μου, να βρίσκουμε τις διαφορές που έχει η λειτουργία αυτή από τις λειτουργίες του μεγάλου Βασιλείου και του ιερού Χρυσοστόμου. Είδαμε πρώτον, ότι σ’ αυτήν τα τίμια δώρα είναι ήδη καθαγιασμένα. Και κατόπιν είδαμε ορισμένες διαφορές που παρουσιάζει η ακολουθία της· πρώτον ότι έχει αναγνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη, δεύτερον ότι κατ’ αυτήν λέγεται το «Φως Χριστού φαίνει πάσι», και τρίτον ότι ψάλλεται το «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου…». Συνεχίζουμε τώρα με άλλες δύο διαφορές.

…………………………………

δ’) Ένα ακόμη διαφορετικό σημείο, αδελφοί μου, είναι ο ύμνος που ψάλλεται όταν περνούν τα άγια. Εδώ ο ύμνος αυτός είναι διαφορετικός. Και ενώ στις άλλες λειτουργίες γονατίζουμε στο «Τα σα εκ των σων…», εδώ γονατίζουμε στη μεγάλη είσοδο· γιατί είναι ήδη αγιασμένα τα τίμια δώρα. Εδώ ψάλλουμε όχι «Οι τα Χερουβίμ μυστικώς εικονίζοντες…», αλλά «Νυν αι δυνάμεις των ουρανών συν ημίν αοράτως λατρεύουσιν. Ιδού γαρ εισπορεύεται ο βασιλεύς της δόξης. Ιδού θυσία μυστική τετελειωμένη δορυφορείται. Πίστει και πόθω προσέλθωμεν, ίνα μέτοχοι ζωής αιωνίου γενώμεθα. Αλληλούϊα». Είναι ένα από τα ωραιότερα τραγούδια, που δεν υπάρχει αλλού, ούτε στους φράγκους ούτε στους προτεστάντες, πουθενά. Αυτοί που το μετέφρασαν σε ξένες γλώσσες, λένε ότι ο ύμνος αυτός είναι θεϊκός, τραγούδι αγγελικό. «Νυν αι δυνάμεις των ουρανών…»! λόγια γεμάτα νοήματα, που δίνουν φτερά στον άνθρωπο ν’ αφήσει τη γη και να πετάξει ψηλά. Ποιο είναι το νόημά τους; Αυτή την ώρα, αδελφοί μου, που είμαστε μέσ’ στην εκκλησία, δεν πατάμε στη γη. Άγγελοι και αρχάγγελοι έχουν φτάσει από τα ουράνια. Σμίξαμε άνθρωποι και άγγελοι και υποδεχόμαστε τον βασιλέα της δόξης, που μας καλεί με πίστη και πόθο να κοινωνήσουμε «εις ζωήν αιώνιον».

ε’) Τέλος η λειτουργία των προηγιασμένων διαφέρει από τις άλλες λειτουργίες και σ’ ένα ακόμη σημείο. Είναι το κοινωνικό. Εδώ, αντί του «Αινείτε τον Κύριον…», έχουμε άλλο που λέει· «Γεύσασθε και ίδετε, ότι χρηστός ο Κύριος. Αλληλούϊα» (Ψαλμ. 33:9). Άλλα πάλι νοήματα, άλλα διαμάντια. Τι μας λέει; Ότι οι τέρψεις και τα γλέντια αυτού του κόσμου, όλα τα ευχάριστα που έχει, στην αρχή είναι γλυκά, αλλά στο τέλος είναι πικρά. Είναι όπως ένα γλύκισμα που του έχουν ρίξει μέσα παραθείο· το τρως και φαίνεται γλυκό, αλλά πίσω είναι ο πόνος και ο θάνατος. Ο διάβολος έχει ρίξει στα γλυκίσματα που μας προσφέρει παραθείο· αυτό, που θεωρούμε σιρόπι, είναι φαρμάκι.

Άνθρωποι, λέει ο Θεός, γιατί μ’ αφήνετε και φεύγετε μακριά, γιατί αποστατείτε από κοντά μου; Θα μάθετε πάνω στα πράγματα, ότι είναι πικρό να εγκαταλείπετε εμένα. Ελάτε κοντά μου. Ελάτε σεις οι αμαρτωλοί, που είστε πικραμένοι από το αψίνθιο, την πίκρα της αμαρτίας· ελάτε κοντά μου. Ελάτε κοντά στο Χριστό. Γιατί τι είναι ο Χριστός; Δεν βρίσκω λέξη να το εκφράσω. «Γεύσασθε και ίδετε, ότι χρηστός ο Κύριος». Ο Χριστός είναι το ψωμί, το αληθινό ψωμί. Ο Χριστός είναι το κρασί που ευφραίνει την καρδιά. Ο Χριστός είναι η ζωή, το οξυγόνο της ζωής. Είναι το άλφα και το ωμέγα. Είναι το ποτάμι που τρέχει μέλι και γάλα. Έλα να δοκιμάσεις το Χριστό. Κι άμα αγαπήσεις το Χριστό και ενωθείς μαζί του, θα βρεις αυτό που ζητάς. Όπως η γυναίκα άμα ενωθεί με τον άντρα της μένει ενωμένη μαζί του μέχρι τέλους και δεν τη χωρίζει κανένας, έτσι και η καρδιά που αγαπά το Νυμφίο Χριστό, τον ωραίο Νυμφίο της. Μια τέτοια αγάπη πρέπει να δώσουμε στο Χριστό. Είναι ο ωραίος Νυμφίος της Εκκλησίας και κάθε μιας ψυχής. «Τον Νυμφίον, αδελφοί, αγαπήσωμεν…» (όρθρ. Μ. Τριτ. κάθ.). Και αν αγαπήσεις το Χριστό και γευθείς τη χαρά και την αγαλλίαση που χαρίζει, τότε, κι όλοι οι διάβολοι να κατεβούν, δεν μπορούν να σε χωρίσουν από αυτόν. «Τις ημάς χωρίσει από της αγάπης του Χριστού;…»· ούτε ουράνια, ούτε επίγεια, ούτε καταχθόνια (Ρωμ. 8:35-39). «Γεύσασθε και ίδετε, ότι χρηστός ο Κύριος».

…………………………….

Σας παρουσίασα, αγαπητοί μου, με λίγα φτωχά λόγια την προηγιασμένη λειτουργία. Σας είπα, ότι αυτή διαφέρει από τις άλλες λειτουργίες. Σας είπα, ότι σ’ αυτήν τα τίμια δώρα είναι προηγιασμένα επάνω στην αγία τράπεζα.

Αλλ’ εάν υποθέσουμε, ότι στη λειτουργία αυτή μπαίνει ένας κουφός που δεν ακούει τίποτε απολύτως, τι λέτε, μπορεί αυτός να καταλάβει ότι διαφέρει αυτή λειτουργία; Ναι, θα το καταλάβει. Πώς; Με τα μάτια του. Γιατί αν ρίξει μια ματιά στην αγία τράπεζα, θα δει ότι είναι ντυμένη στα μαύρα. Αν ρίξει μια ματιά στον ιερέα, θα τον δει κι αυτόν ντυμένο στα μαύρα. Γιατί μαύρα; μαύρα τα άμφια του ιερέως, μαύρα η αγία τράπεζά μας; Η Εκκλησία μας έχει πένθος. Σε ένα από τα υπέροχα αναγνώσματα που διαβάζονται την περίοδο αυτή στην προηγιασμένη (βλ. Γεν. 49:33 – 50:26) λέει ότι, όταν πέθανε στην Αίγυπτο εκείνος ο καλός πατέρας με τα δώδεκα παιδιά, ο πατριάρχης Ιακώβ, το παιδί του ο Ιωσήφ ήταν εκεί αντιβασιλεύς και ετιμάτο. Και μόλις πέθανε ο πατέρας του, ο βοσκός, μαζεύτηκαν όλοι, μπήκαν στις άμαξες και πήγαν μακριά, στη γη Χαναάν, για να τον θάψουν. Και κλάψανε «κοπετόν μέγαν» (ε.α. 50:10). Θρήνησαν όλα τα παιδιά και οι θυγατέρες και τα εγγόνια του, πένθησε όλος ο Ισραήλ επτά ημέρες, γιατί πέθανε ο πατριάρχης. Έτσι λοιπόν κι εμείς έχουμε πένθος και η Εκκλησία είναι ντυμένη στα μαύρα. Πρέπει να πενθήσουμε με την Εκκλησία μας για τα σεπτά πάθη του Σωτήρος.

Έχουμε όμως και τα δικά μας πάθη. Πρέπει να πενθήσουμε για τ’ αμαρτήματά μας, τα αμαρτήματα των ανδρών γυναικών και παιδιών, των πλουσίων και των φτωχών, των μορφωμένων και των αγραμμάτων, των μικρών και των μεγάλων, του κλήρου και του λαού, όλου του κόσμου. Βουνό έχουν γίνει τα αμαρτήματά μας.

Πρέπει να ζητήσουμε το έλεος του Θεού. Γιατί αδελφοί μου – να το πούμε – μόνο το έλεος του Θεού μας κρατάει. Εάν ο Κύριος θελήσει να ρίξει μια ματιά οργής επάνω στη γη, θα δεις τα βουνά να «καπνίζωνται» (Ψαλμ. 103:32) και ο κόσμος να διαλύεται. Ζούμε μέσα στο άπειρο έλεος του Θεού.

……………………………….

Αδελφοί μου αγαπητοί! Δεν ξέρω τι συμβαίνει στις δικές σας καρδιές. Εγώ τουλάχιστον όταν ακούω τη λειτουργία αυτή ελέγχομαι. Είναι έλεγχος η προηγιασμένη. Γιατί; Μας ελέγχει, γιατί δεν αγαπούμε τη νηστεία όπως την αγαπούσαν οι Χριστιανοί των πρώτων αιώνων (η προηγιασμένη τότε γινόταν το βράδυ, όλη μέρα έμεναν νηστικοί, και το βράδυ κοινωνούσαν τα άχραντα μυστήρια). Μας ελέγχει, γιατί δεν αγαπούμε την αγία Γραφή (η προηγιασμένη είναι γεμάτη από αναγνώσματα της Γραφής). Μας ελέγχει ακόμα, γιατί δεν αγαπούμε την προσευχή· και πρέπει να αγαπήσουμε την προσευχή παραπάνω από καθετί άλλο. Μας ελέγχει δε ακόμη περισσότερο, γιατί δεν κοινωνούμε τα άχραντα μυστήρια.

Ω αν μπορούσαμε να γυρίσουμε πίσω και να πάμε εκεί όπου ήταν Ελληνισμός και Χριστιανισμός, Ορθοδοξία, τότε που υπήρχε η θερμή πίστη και η αγάπη στο Θεό! Ας μπορούσαμε κι εμείς σήμερα να αγαπήσουμε το Χριστό όπως τον αγαπούσαν εκείνοι! Ας είχαμε κι εμείς μέσα μας ένα δράμι από την αγάπη που είχαν εκείνοι, από τον θείο έρωτα που αισθάνονταν οι ευγενείς καρδιές τους!

Κλείστε τα μάτια σας και φανταστείτε μια Ελλάδα, μια κοινωνία διαφορετική. Ποια; Κάθε βράδυ ο άντρας να λέει στη γυναίκα και η γυναίκα στον άντρα· Έλα να προσευχηθούμε. Όλο το σπίτι να προσεύχεται. Να ‘χουν εικόνες, θυμίαμα, «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου…». Για φανταστείτε ένα τέτοιο σπίτι, ένα αντρόγυνο να προσεύχεται, να διαβάζει Ησαΐα, βίους αγίων. Φανταστείτε μια κοινωνία που άμα χτυπά η καμπάνα σαν τα ζαρκάδια τα διψασμένα να τρέχουν όλοι στην εκκλησία· μια κοινωνία ν’ αγαπά τη σωφροσύνη, την εγκράτεια. Κάθε Κυριακή, εκατό Χριστιανοί είναι; και οι εκατό να κοινωνούν τα άχραντα μυστήρια. Σε μια τέτοια κοινωνία θα σβήσουν τα εγκλήματα, θ’ αδειάσουν οι φυλακές. Θα περνούν χρόνια χωρίς να γίνεται έγκλημα. Τόπος αγιασμένος, λουλούδια τα βράχια μας.

Όσοι πιστεύουμε στο Χριστό, έχουμε μια υποχρέωση. Να δουλέψουμε όλοι με ζέση, με αγάπη και ομόνοια, να γίνουμε Χριστιανοί πραγματικοί, και τότε να πούμε στους άλλους· «Δεύτε λάβετε φως εκ του ανεσπέρου φωτός» (Πάσχ. παννυχ.), του Χριστού· ον, παίδες, υμνείτε και υπερυψούτε εις πάντας τους αιώνας.

Από το φυλλάδιο ΚΥΡΙΑΚΗ, αριθμός 1047, 19 Απριλίου 2019, Φλώρινα.

Β’ μέρος απομαγνητοφωνημένης ομιλίας, που έγινε στον Ι. Ναό Αγίου Ιωάννου Ν. Μαδύτου Αθηνών την 31-3-1961.