Το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» ντυμένο με ακαδημαϊκή τήβεννο

Το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» ντυμένο με ακαδημαϊκή τήβεννο

Γράφει ο Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός

Ο ακαδημαϊκός χώρος αποτελεί κι αυτός πεδίο γεωπολιτικών συγκρούσεων όπου κάθε δρων αποπειράται να «ντύσει» με το κύρος της επιστήμης τις επιδιώξεις του. Η γείτονα Τουρκία, ιδίως τα τελευταία χρόνια, εργάζεται άοκνα για την θεμελίωση και διάδοση παγκοσμίως των παράνομων και παράλογων διεκδικήσεων της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο και εντός των ακαδημαϊκών κύκλων.

Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η δημοσίευση Τούρκου ερευνητή σε ένα από τα πιο ξακουστά επιστημονικά περιοδικά επί των διεθνών σχέσεων, του SAIS Review of International Affairs, το οποίο εκδίδεται από ένα από τα κορυφαία Πανεπιστήμια στον κόσμο, το Johns Hopkins.

Η μελέτη του Dr. Serhat S. Çubukçuoğlu με τίτλο «Επανεξέταση μιας δίκαιης θαλάσσιας οριοθέτησης μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας» (“Rethinking Equitable Maritime Delimitation between Türkiye and Greece”) αποσκοπεί στη μετάδοση στη διεθνή επιστημονική γνώμη των ακραίων και ανεδαφικών από άποψη διεθνούς δικαίου τουρκικών θέσεων για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο επενδυμένων με το κύρος του συγκεκριμένου επιστημονικού περιοδικού.

O συγγραφέας δεν είναι κάποιο τυχαίο πρόσωπο. Κατέχει διδακτορικό τίτλο στις διεθνείς σχέσεις στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins και συμμετέχει στο συμβούλιο του Maritime Forum του Koç University στην Κωνσταντινούπολη. Εξειδικεύεται στη γεωπολιτική της θάλασσας και στο δίκαιο της θάλασσας, είναι ανώτερος ερευνητής και διευθυντής του τουρκικού προγράμματος στο TRENDS Research & Advisory στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και έχει συγγράψει το βιβλίο «Ο ναυτικός ακτιβισμός της Τουρκίας: θαλάσσια γεωπολιτική και η έννοια της γαλάζιας πατρίδας» (“Turkey's Naval Activism: Maritime Geopolitics and the Blue Homeland Concept”).

Το άρθρο ξεκινά με παραπομπή στη σχετικά πρόσφατη συνέντευξη του Καθηγητή Διεθνούς Δικαίου και πρώην Υφυπουργού Εξωτερικών Χρήστου Ροζάκη στην «Καθημερινή» στην οποία αποκάλυψε το περιεχόμενο των διερευνητικών επαφών της Ελλάδας με την Τουρκία που παρ’ ολίγον να καταλήξουν σε συμφωνία το 2003. Η Ελλάδα είχε αποδεχτεί την κλιμακωτή επέκταση των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο με το εύρος τους για στην ηπειρωτική ακτή και στα νησιά δυτικότερα του 25ου μεσημβρινού να φτάνει στα 12 ν.μ. ενώ στα νησιά ανατολικότερα του 25ου μεσημβρινού το εύρος θα παρέμενε στα 6 ν.μ.

Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι μια πιο «ισορροπημένη» λύση θα μπορούσε να συνίσταται στη διατήρηση των 12 ν.μ. αιγιαλίτιδας ζώνης δυτικά του 25ου μεσημβρινού και στη μείωση των χωρικών υδάτων και για τις δύο πλευρές στα 3 ν.μ. ανατολικά του 25ου μεσημβρινού βάσει των άρθρων 6 και 12 της Συνθήκης της Λωζάνης. Κατά τον συγγραφέα αυτή η ρύθμιση συνάδει με τη γεωγραφία της θαλάσσιας περιοχής του Αιγαίου καθώς αποδίδει μόνο το 55% στην ελληνική κυριαρχία.

Κατά τον Dr. Serhat S. Çubukçuoğlu η επιλογή του 25ου μεσημβρινού δεν είναι αυθαίρετη γιατί βρίσκεται περίπου στο μέσο της απόστασης μεταξύ της τουρκικής και της ελληνικής ηπειρωτικής χώρας και συμπίπτει με ένα γεωφυσικό όριο που διαχωρίζει την Ευρώπη και την Ασία.

Επαναλαμβάνει τη θέση της Τουρκίας, που δεν συνάδει με την διεθνή σύμβαση για το δίκαιο της θάλασσας (UNCLOS), σύμφωνα με την οποία τα ελληνικά νησιά που βρίσκονται ανατολικά αυτού του φυσικού ορίου επικάθονται σε θαλάσσιο βυθό που αποτελεί φυσική επέκταση της τουρκικής χερσαίας μάζας κάτω από τη θάλασσα και ως εκ τούτου δεν διαθέτουν δική τους υφαλοκρηπίδα. Και προσθέτει ότι δεδομένου ότι τα νησιά αυτά βρίσκονται πολύ κοντά στις τουρκικές ακτές, οποιαδήποτε επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων πέραν των 6 ν.μ. θα περιόριζε σοβαρά την πρόσβαση της Τουρκίας στην ανοικτή θάλασσα και θα έθετε τέλος στις ναυτικές/αεροπορικές ασκήσεις της στο Αιγαίο.

Θεωρεί επιπλέον ότι το δικαίωμα του άρθρου 3 της UNCLOS για την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης των νησιών δεν είναι απόλυτο αλλά συναρτάται από τις γεωγραφικές περιστάσεις (π.χ. μήκος ακτών, μέγεθος επιφάνειάς, εγγύτητά σε άλλες ηπειρωτικές περιοχές). Επισημαίνει ότι δικαίωμα αυτό δεν μπορεί να τύχει ομοιόμορφης εφαρμογής αλλά το εύρος της επέκτασης αποτελεί αντικείμενο συμφωνίας των όμορων κρατών καθώς η θαλάσσια γεωγραφία και οι περιφερειακές συνθήκες ποικίλλουν.

Ως προς τις ΑΟΖ των δύο κρατών στο Αιγαίο ο Τούρκος διεθνολόγος υποστηρίζει ότι η Ελλάδα μπορεί να ανακηρύξει την ΑΟΖ της δυτικότερα του 25ου μεσημβρινού ενώ η Τουρκία σε όλο το υπόλοιπο Αιγαίο ανατολικότερα!

Στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου οι αποστάσεις είναι μεγαλύτερες, το εύρος των ΑΟΖ αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία. Κατά τον ερευνητή, μεταξύ των υπαρχόντων διμερών συμφωνιών (π.χ. Ελλάδα–Αίγυπτος το 2020 και Τουρκία–Λιβύη το 2019), η Ελλάδα διεκδικεί δυσανάλογο μερίδιο της περιοχής. Μέσω αναλογιστικής ανάλυσης με βάση τα μήκη ακτών και τη γεωγραφική θέση, καταδεικνύεται ότι μια δικαιότερη διανομή της συνολικής διαφιλονικούμενης περιοχής (66.215 τ.χλμ.) θα απέδιδε περίπου 80% στην Τουρκία, 14.8% σε ελληνικά νησιά και το υπόλοιπο 5.2% για κοινή διαχείριση!

Όλα τα ανωτέρω αποτελούν κατά τον Τούρκο διεθνολόγο μια ρεαλιστική προσέγγιση που βασίζεται στο πνεύμα της UNCLOS και στις γεωγραφικές πραγματικότητες της περιοχής, καθιστώντας την γεωγραφία («η γη κυριαρχεί στη θάλασσα») τον κυρίαρχο παράγοντα για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών.

Τα περισσότερα εξ όσων γράφει ο Τούρκος ακαδημαϊκός είναι γνωστά ως διεκδικήσεις της αναθεωρητικής Τουρκίας σε όσους ασχολούνται με τα ελληνοτουρκικά. Αυτό όμως που έχει κρίσιμη σημασία είναι ότι το αφήγημα της Τουρκίας κατατίθεται με ουδέτερους ακαδημαϊκούς όρους (και όχι με πολιτικό πρόσημο) στο διεθνές επιστημονικό κοινό και στις πολιτικές ελίτ που μελετάνε αυτά τα κείμενα και χαράσσουν πολιτικές.