Σεβασμός εἰς τούς Ἁγίους καί τήν λαϊκήν εὐσέβειαν

Σεβασμός εἰς τούς Ἁγίους καί τήν λαϊκήν εὐσέβειαν

Τοῦ Πρωτοπρεσβυτέρου π. Διονυσίου Τάτση

  Οἱ σύγχρονοι χριστιανοὶ εὐλαβοῦνται ἰδιαίτερα τούς νέους ἁγίους τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἐπισκέπτονται τοὺς τόπους, ὅπου ἔζησαν, δραστηριοποιήθηκαν πνευματικὰ καὶ ἐκοιμήθησαν ἐν Κυρίῳ. Ὅσοι μάλιστα τοὺς εἶχαν γνωρίσει ἀπὸ κοντὰ καὶ ἐπικοινωνοῦσαν μαζί τους, συγκινοῦνται καὶ οἱ ἀναμνήσεις τους εἶναι πηγὴ πνευματικῆς ἀνανέωσης. Αὐτὸ τὸ βίωμα τὸ ἀνακοινώνουν μὲ ταπείνωση καὶ στοὺς γνωστούς τους, ποὺ δὲν εἶχαν εὐκαιρία νὰ γνωρίσουν ἁγίους ἄνθρωπους καὶ τοὺς δημιουργεῖται ἡ ἐπιθυμία νὰ ἐπισκεφθοῦν τοὺς συγκεκριμένους τόπους.

  Προφανῶς ἀναφερόμαστε σὲ προσκυνητὲς καὶ ὄχι σὲ περίεργους περιηγητὲς τοῦ λεγόμενου θρησκευτικοῦ τουρισμοῦ. Οἱ πρῶτοι ἔχουν ζῶσα πίστη, τοὺς διακρίνει ἡ εὐσέβεια καὶ εἶναι ἄνθρωποι ποὺ γνωρίζουν τὴ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας γιὰ τὴ χάρη καὶ τὶς πρεσβεῖες τῶν ἁγίων. Οἱ δεύτεροι ἐπισκέπτονται φημισμένους τόπους, ὅπως ἐπισκέπτονται καί ἕναν ἀρχαιολογικὸ χῶρο, καὶ ἁπλῶς θαυμάζουν ἔργα τοῦ παρελθόντος χωρὶς νὰ δέχονται πνευματικὰ μηνύματα.

  Ἐκεῖνο ποὺ ἐντυπωσιάζει στὶς μέρες μας εἶναι τὸ ἀτέλειωτο ποτάμι τῶν προσκυνητῶν ποὺ ἐπισκέπτονται τὸν τάφο τοῦ Ἁγίου Παϊσίου στὸ μοναστήρι τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου στὴ Σουρωτή, τὴν Παναγούδα στὸ Ἅγιον Ὄρος, ὅπου ἀσκήτεψε τὰ τευλευταῖα χρόνια τῆς ζωῆς του, τὴν Κόνιτσα, ὅπου εἶναι τὸ πατρικὸ σπίτι τοῦ Ἁγίου καὶ τὸ μοναστήρι τοῦ Στομίου, στὴ χαράδρα τοῦ ποταμοῦ Ἀώου, ποὺ μόνασε ἐπὶ μία τετραετία (1958-1962). Αὐτὴ ἡ ἀθρόα προσέλευση προσκυνητῶν στὰ μέρη αὐτὰ συνεχίζεται συνεχῶς αὐξανόμενη καὶ ἂς ἔχουν περάσει τριάντα καὶ πλέον χρόνια ἀπὸ τὴν κοίμηση τοῦ Ἁγίου (12 Ἰουλίου 1994).

  Ὅμως πρέπει νὰ ἀναφέρουμε δύο ἀρνητικὰ φαινόμενα, ποὺ σκανδαλίζουν τοὺς προσκυνητές. Οἱ ἁπλοὶ ἄνθρωποι ξεκινοῦν μὲ λαχτάρα, γιὰ νὰ φτάσουν στὸν τάφο τοῦ Ἁγίου Παϊσίου. Δὲν ὑπολογίζουν ἀποστάσεις, κόπο, ἔξοδα καὶ ταλαιπωρία. Ἡ εὐσέβειά τους τὰ παραμερίζει ὅλα αὐτά. Θέλουν νὰ προσκυνήσουν τὸν Ἅγιο, νὰ κλάψουν στὸν τάφο του, νὰ ζητήσουν βοήθεια, νὰ τοῦ ποῦν τὰ προβλήματά τους, νὰ παρηγορηθοῦν, ἀλλὰ καὶ νὰ διδαχθοῦν ἀπὸ τὸν ἀσκητικό του βίο. Φθάνουν κατὰ ἑκατοντάδες στὸν τάφο τοῦ Ἁγίου μὲ εὐλάβεια, κατάνυξη καὶ ἀνυπομονησία. Οἱ μοναχὲς ὅμως ποὺ ρυθμίζουν τὴν κατάσταση ἔχουν ἕνα αὐστηρὸ τρόπο συμπεριφορᾶς πρὸς τοὺς προσ­κυνητὲς [βέβαια ὑπάρχουν καὶ οἱ φωτεινὲς ἐξαιρέσεις, τὶς ὁποῖες θαυμάζουμε καὶ ἐπαινοῦμε]. Οἱ ταξιθέτριες μοναχὲς δίνουν συμβουλές, ποὺ μοιάζουν μὲ στρατιωτικὰ παραγγέλματα, ἐμποδίζουν τούς μὴ «σεμνοπρεπῶς ἐνδεδυμένους» καὶ ἀπαγορεύουν νὰ ἀνάψουν περισσότερα τοῦ ἑνὸς κεριά! Δηλαδὴ, δὲν συμμετέχουν στὶς ἐκδηλώσεις τῆς λαϊκῆς εὐσέβειας, δὲν σκέπτονται τοὺς λόγους ποὺ ὁδηγοῦν τοὺς προσκυνητὲς στὸν τάφο τοῦ Ἁγίου, ὁ ὁποῖος προφανῶς δὲν ἀνήκει σὲ κάποιους, ἀλλὰ ἀνήκει στὴν Ἐκκλησία! Ἐκεῖνοι ποὺ ἔχουν τὴν εὐθύνη τῆς διευκόλυνσης τῶν προσκυνητῶν πρέπει νὰ διακρίνονται γιὰ τὴν εὐγένεια, τὴν πραότητα, τὸ πνεῦμα τῆς κατανόησης, ἄλλα καὶ τῆς καλῆς ἀνοχῆς. Καὶ νὰ θυμοῦνται ὅτι ὁ Ἅγιος Παΐσιος εἶχε πάντα ἀνοικτὸ τὸ ὑπαίθριο ἀρχονταρίκι στὴν Παναγούδα καί, μόνος του, δεχόταν καθημερινὰ δεκάδες προσκυνητές, χωρὶς νὰ τοὺς δίνει συμβουλὲς μὲ στρατιωτικὸ ὕφος. Εἶχε ἀπέραντη ἀγάπη πρὸς ὅλους τοὺς ἐπισκέπτες, γιατί ἔβλεπε τὴν καλή τους ἀνησυχία, ἄλλα  καὶ τὸν πόνο τους γιὰ διάφορες καταστάσεις. Ἤθελε πάντα νὰ βοηθάει πνευματικά τούς ἀνθρώπους μὲ τὶς διδαχές του καὶ τὶς προσευχές του.

  Ἴσως μερικοὶ νὰ ἰσχυρίζονται ὅτι εἶναι ἀδιάκοπο τὸ πλῆθος τῶν προσκυνητῶν, γεγονὸς ποὺ ὑπηρεάζει ἀρνητικὰ τὸ πνευματικὸ πρόγραμμα τοῦ μοναστηριοῦ καὶ δικαιολογεῖ τὴν αὐστηρότητα τῶν μοναζουσῶν. Ἀλλὰ τί φταίει ὁ κάθε προσκυνητὴς νὰ ἀντιμετωπίζεται σὰν ἄνθρωπος πού διαμαρτύρεται, ὅπως συμβαίνει στὶς συγκεντρώσεις τοῦ κόσμου; Ἂν ὑπάρχει ἀδυναμία ἢ ἀνεπάρκεια, ἂς ἀναθέσει τὸ μοναστήρι τὸ ἔργο τῆς τάξης, τῆς καθοδήγησης καὶ τὴν ἐνημέρωσης τῶν προσκυνητῶν σὲ εὐσεβεῖς λαϊκούς, ποὺ θὰ πληρώνονται ἀπὸ τὰ χρήματα τῶν προσκυνητῶν. Ὅπως πληρώνουν ἐργάτες γιὰ ἄλλες ἐργασίες τοῦ μοναστηριοῦ, τὸ ἴδιο καὶ κάνουν καὶ γιὰ τὸ συγκρεκριμένο θέμα.

  Πολλὲς φορὲς ἐνορίτες μου καὶ γνωστοί μου μοῦ ἀνακοινώνουν μὲ χαρὰ ὅτι θὰ πᾶνε νὰ προσκυνήσουν στὸν τάφο τοῦ Ἁγίου Παϊσίου. Χαίρομαι γιὰ τὴν ἐπιθυμία τους αὐτή, γιατί εἶναι μία ἐκδήλωση τῆς εὐσέβειας ποὺ τοὺς διακρίνει. Ὅταν ἐπιστρέφουν, θέλουν νὰ μοῦ διηγηθοῦν τὶς ἐντυπώσεις τους. Χαρακτηριστικὴ εἶναι ἡ διήγηση ἑνὸς ἐνορίτη μου:

– Πήγαμε στὸν Ἅγιο Παΐσιο. Πάρα πολὺς κόσμος! Περιμέναμε ὧρες, γιὰ νὰ φθάσουμε στὸν τάφο. Μᾶς καθοδηγοῦσαν οἱ μοναχές, οἱ ὁποῖες εἶχαν μία ἀδικαιολόγητη αὐστηρότητα, ποὺ ἐνοχλοῦσε τοὺς ὑπομονετικοὺς προσκυνητές. Ἔδιναν ἐντολὲς ὅτι μόνο ἕνα κερὶ μποροῦν νὰ ἀνάψουν! Ἐγὼ ἤθελα νὰ ἀνάψω πέντε, γιατί γνωστοί μου μὲ εἶχαν παρακαλέσει νὰ ἀνάψω καὶ γι’ αὐτοὺς ἕνα κερί. Τὸ θεωροῦσαν πνευματικὴ ἀνάγκη, μιά καὶ οἱ ἴδιοι δὲν μποροῦσαν νὰ πᾶνε στὸ Ἅγιο. Προβληματίστηκα, παρακάλεσα καὶ ἀπογοητεύτηκα. Δὲν ἤθελαν νὰ μὲ καταλάβουν. Εἶδα ἐπίσης νὰ ἐμποδίζουν προσκυνητὲς νεαρῆς ἡλικίας, γιατί δὲν εἶχαν σεμνὴ ἐνδυμασία! Ἔμεναν στὰ ἐξωτερικά, χωρὶς νὰ βάζουν καλό λογισμὸ ὅτι αὐτοὶ οἱ νέοι θέλουν καὶ προσκυνήσουν, ἄρα ἔχουν πνευματικὴ ἀνησυχία, πιστεύουν ὅτι ὁ Ἅγιος θὰ τοὺς βοηθήσει καὶ θὰ βροῦν τὸ δρόμο τους καὶ φυσικὰ θὰ ἐπιλέξουν καὶ τὴν σεμνοπρεπῆ ἐνδυμασία. Δὲν εἶναι ἀδιάφοροι περὶ τὴν πίστη, οὔτε ἀρνητὲς τῆς Ἐκκλησίας.

  Ἀκούγοντας τὸν ἐνορίτη μου θυμήθηκα τὴν κλήση ἀπὸ τὸ Χριστὸ τοῦ τελώνη Ματθαίου καὶ μεταφέρω ἐδῶ τὴν περιγραφή, ὅπως τὴν κατέγραψε ὁ ἴδιος στὸ εὐαγγέλιό του: «Προχωρώντας ὁ Ἰησοῦς πιὸ πέρα, εἶδε νὰ κάθεται στὸ τελωνεῖο ἕνας ἄνθρωπος ποὺ τὸν ἔλεγαν Ματθαῖο, καὶ τοῦ λέει: “Ἀκολούθησέ με”. Κι ἐκεῖνος σηκώθηκε καὶ τὸν ἀκολούθησε. Ἐνῶ ἔτρωγε στὸ σπίτι, ἦλθαν πολλοὶ τελῶνες καὶ ἁμαρτωλοὶ καὶ κάθισαν μαζὶ μὲ τὸν Ἰησοῦ καὶ τοὺς μαθητές του στὸ τραπέζι. Ὅταν τὸ εἶδαν αὐτὸ οἱ Φαρισαῖοι, εἶπαν στοὺς μαθητές του: “Γιατί ὁ δάσκαλός σας τρώει μὲ τοὺς τελῶνες καὶ τοὺς ἁμαρτωλούς”; Ὁ Ἰησοῦς ποὺ τὸ ἄκουσε, τοὺς εἶπε: “Δὲν ἔχουν ἀνάγκη ἀπὸ γιατρὸ οἱ ὑγιεῖς ἀλλὰ οἱ ἄρρωστοι. Καὶ πηγαίνετε νὰ μάθετε τί σημαίνει ἔλεος θέλω καὶ ὄχι θυσία. Γιατί δὲν ἦλθα νὰ καλέσω σὲ μετάνοια τοὺς δικαίους ἀλλὰ τοὺς ἁμαρτωλοὺς» (Ματθ. θ΄ 9-13). Τὸ ἀνωτέρω περιστατικὸ εἶναι χρήσιμο σ’ ἐκείνους ποὺ δὲν ἐκτιμοῦν τὴν ἀξία τῆς λαϊκῆς εὐσέβειας καὶ συμπεριφέρονται μὲ σκανδαλώδη τρόπο στοὺς καλοπροαίρετους Χριστιανούς, ποὺ ἔχουν ἀνάγκη πνευματικοῦ ἰατροῦ. Ὁ Κύριός μας δὲν ἀρνήθηκε τὴν παρουσία στὸ τραπέζι τῶν τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν, γιατί εἶχαν πνευματικὴ ἀνάγκη, ἐνῶ τοὺς «εὐσεβεῖς καὶ ἐνάρετους» Φαρισαίους τοὺς ἀποστόμωσε, γιατί γνώριζε τὴν ὑποκρισία τους.

  Τὸ δεύτερο ἀρνητικὸ καὶ σκανδαλῶδες φαινόμενο εἶναι ἡ ἐκμετάλλευση τοῦ Ἁγίου Παϊσίου ἀπὸ κάποιους μητροπολίτες καὶ ἱερεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀνακοινώνουν ὅτι θὰ ἀνεγείρουν μεγαλοπρεπεῖς ναοὺς, γιὰ νὰ τιμήσουν τὸν Ἅγιο, ἀλλὰ καὶ γιὰ νὰ αὐξηθοῦν στὴν πόλη τους οἱ προσκυνητὲς ποὺ θὰ γεμίζουν τὰ παγκάρια! Στὶς περιπτώσεις αὐτὲς δὲν ὑπάρχει τιμὴ καὶ σεβασμὸς στὸν Ἅγιο, ἀλλὰ ἀθεόφοβη καὶ ἀσεβὴς ἐκμετάλλευση τῆς λαϊκῆς εὐσέβειας. Οἱ ἰδιοτελεῖς κτήτορες δὲν τονίζουν τὸν ἀσκητικὸ βίο τοῦ Ἁγίου, δὲν κάνουν λόγο γιὰ τὴν πτωχεία του καὶ τὶς βιωματικές του διδαχές. Λίγο τούς ἐνδιαφέρουν αὐτά. Οἱ εἰσπράξεις τοὺς ἀπασχολοῦν, γι’ αὐτὸ καὶ στοὺς συγκεκριμένους αὐτοὺς ναοὺς ἡ τέλεση τῶν μυστηρίων εἶναι ἀκριβότερη.

  Μοῦ ἔλεγε ἕνας γνωστὸς ὅτι θέλησε νὰ βαπτίσει ἕνα παιδὶ του σ’ ἕνα τέτοιο ναὸ καὶ τοῦ ὑπέδειξαν οἱ ἱερεῖς ὅτι πρῶτα νὰ προκαταβάλει στὴ μητρόπολη τὸ ποσὸ τῶν 300 εὐρὼ καὶ μετὰ θὰ καθοριστεῖ ἡ ἡμερομηνία τῆς τέλεσης τοῦ μυστηρίου! Τί νὰ πεῖ κανείς; Μητροπολίτης νὰ μετατρέπει τὸν ἱερὸ ναὸ τοῦ Ἁγίου Παϊσίου σὲ «γωνιακὸ μαγαζί», «μιμούμενος» τὴν πτωχεία τοῦ Ὁσίου! Ἡ λέξη ντροπὴ δὲν ἐπαρκεῖ νὰ περιγράψει τὴν ἀσέβεια τοῦ μεγαλόσχημου κληρικοῦ, οὔτε καὶ τὰ νερὰ ἑνὸς ποταμοῦ ἢ μίας λίμνης ἐπαρκοῦν νὰ ξεπλύνουν τὸ πρόσωπό του!

  Μακάρι, σύντομα νὰ ἐκλείψουν τὰ ἀρνητικὰ φαινόμενα ποὺ ἀναφέρονται στὸν Ἅγιο Παΐσιο καὶ νὰ φωτιστοῦν οἱ σκανδαλοποιοί, παραδειγματιζόμενοι ἀπὸ τὸν λάμποντα ἀσκητικό του βίο.

orthodoxostypos