Δίκη χωρίς δικαιοσύνη; Η υπόθεση Τυχικού και το κρίσιμο ερώτημα για την Εκκλησία της Κύπρου

 

Δίκη χωρίς δικαιοσύνη; Η υπόθεση Τυχικού και το κρίσιμο ερώτημα για την Εκκλησία της Κύπρου

Δρ. Νικόδημος Γρηγορίου, Καθηγητής Νομικής εις χώρα της Εσπερίας

Η υπόθεση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού δεν αποτελεί πλέον μια απλή εσωτερική εκκλησιαστική διαφορά. Έχει εξελιχθεί σε ζήτημα θεσμικής νομιμότητας, κανονικής τάξεως και σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων μέσα στην ίδια την Εκκλησία της Κύπρου. Και όσο περισσότερο επιχειρείται να παρουσιαστεί ως «κλειστό εκκλησιαστικό θέμα», τόσο περισσότερο αναδεικνύεται ως υπόθεση που αγγίζει το κράτος δικαίου, την κανονική παράδοση της Ορθοδοξίας και την ιστορική ευθύνη των εκκλησιαστικών ηγετών.

Οι καταγγελίες που διατυπώθηκαν για τη διαδικασία εκπτώσεως του Τυχικού είναι εξαιρετικά σοβαρές. Δεν πρόκειται μόνο για ισχυρισμούς περί αυθαίρετης διοικητικής μεταχείρισης. Γίνεται λόγος για καταπάτηση ιερών κανόνων, παραβίαση του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Κύπρου, στέρηση στοιχειωδών δικαιωμάτων υπεράσπισης και περιφρόνηση θεμελιωδών αρχών που κατοχυρώνονται τόσο στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας όσο και στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Το πλέον ανησυχητικό είναι ότι αυτές οι αιτιάσεις δεν περιορίζονται σε υποστηρικτές του Τυχικού ή σε κύκλους συναισθηματικά φορτισμένους. Διακεκριμένοι κανονολόγοι και νομικοί έχουν ήδη επισημάνει σοβαρές κανονικές και νομικές πλημμέλειες. Ακόμη σοβαρότερο, η ίδια η απόφαση της Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου επί της εκκλήτου αναφοράς φαίνεται — κατά την ερμηνεία πολλών — να επιβεβαιώνει ότι υπήρξαν ουσιώδη προβλήματα νομιμότητας και διαδικασίας.

Και ενώ εκκρεμούν πλέον προσφυγές ενώπιον του Ανώτατου και Συνταγματικού Δικαστηρίου, η Ιερά Σύνοδος της Κύπρου συγκαλείται για τροποποίηση του Καταστατικού Χάρτη. Εδώ ακριβώς γεννάται το μεγάλο και αναπόφευκτο ερώτημα:

Γιατί τώρα;

Γιατί επιχειρείται αλλαγή του νομικού και κανονικού πλαισίου αμέσως μετά από μια τόσο βαριά αμφισβητούμενη διαδικασία; Αν πράγματι όλα έγιναν σύννομα και κανονικά, ποια είναι η ανάγκη επείγουσας τροποποίησης; Και πώς να μη δημιουργηθεί στην κοινή γνώμη η εντύπωση ότι επιχειρείται εκ των υστέρων «θεραπεία» παρανομιών ή αποδυνάμωση των τεκμηρίων που θα αξιολογηθούν δικαστικά;

Στο δίκαιο — πολιτικό και εκκλησιαστικό — υπάρχει μια θεμελιώδης αρχή: κανένας δεν δικάζεται με νόμο μεταγενέστερο των πράξεων ή των διαδικασιών που τον αφορούν. Εάν η διαδικασία κατά του Τυχικού έγινε υπό συγκεκριμένο Καταστατικό Χάρτη, τότε με αυτόν θα κριθεί η νομιμότητά της. Καμία μεταγενέστερη τροποποίηση δεν μπορεί να σβήσει πιθανές ακυρότητες ούτε να εξαφανίσει ευθύνες. Αν υπήρξαν παραβιάσεις, αυτές παραμένουν. Και θα αξιολογηθούν τόσο από τα κυπριακά δικαστήρια όσο και, εφόσον χρειαστεί, από τα ευρωπαϊκά όργανα προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η Εκκλησία όμως δεν είναι απλώς ένας διοικητικός οργανισμός. Δεν αρκεί να αναζητά νομικές διεξόδους. Οφείλει να υπηρετεί την αλήθεια, τη δικαιοσύνη και τη μετάνοια. Όταν μια εκκλησιαστική δίκη δημιουργεί στην κοινωνία την εντύπωση προειλημμένης αποφάσεως, όταν απουσιάζει η διαφάνεια και όταν η εξουσία εμφανίζεται να λειτουργεί τιμωρητικά αντί πατρικά, τότε τραυματίζεται όχι μόνο ένα πρόσωπο αλλά το ίδιο το κύρος της Εκκλησίας.

Η ιστορία της Εκκλησίας είναι γεμάτη από περιπτώσεις όπου σύνοδοι έσφαλαν, όπου πλειοψηφίες παρασύρθηκαν από προσωπικές σκοπιμότητες ή πολιτικές ισορροπίες, και όπου τελικά η αλήθεια αποκαταστάθηκε αργότερα — συχνά με βαρύ τίμημα για τους πρωταγωνιστές των αδικιών. Οι ιεροί κανόνες δεν θεσπίστηκαν για να υπηρετούν την εξουσία των ισχυρών αλλά για να προστατεύουν τη δικαιοσύνη και την εκκλησιαστική τάξη.

Γι’ αυτό και το ερώτημα προς τον Αρχιεπίσκοπο και τα μέλη της Συνόδου δεν είναι μόνο νομικό. Είναι βαθιά ηθικό και ιστορικό:

Πιστεύουν πραγματικά ότι μπορούν, με διοικητικές μεταβολές και θεσμικές τροποποιήσεις, να σβήσουν τις σκιές που βαραίνουν αυτή την υπόθεση; Πιστεύουν ότι η ιστορία δεν θα εξετάσει αν τηρήθηκαν οι κανόνες, αν ακούστηκε δίκαια ο κατηγορούμενος, αν υπήρξε εκκλησιαστική συνείδηση ή απλή επίδειξη εξουσίας;

Διότι στο τέλος, ούτε οι συσχετισμοί ούτε οι πλειοψηφίες σώζουν την αλήθεια. Η αλήθεια μένει. Και κρίνει.