Γιατί οι τύψεις του Ιούδα δεν ήταν μετάνοια;

Πρωτ. Στέφανος Στεφόπουλος

Γιατί οι τύψεις του Ιούδα δεν ήταν μετάνοια;

Ἐρώτηση

Τὸ νὰ πεῖ ὁ Ἰούδας, «ἁμάρτησα, διότι παρέδωσα ἀθῶο αἷμα» καὶ τὸ νὰ ρίξει τὰ ἀργύρια, δὲ φαίνεται ὅτι εἶναι δεῖγμα μετάνοιας;

Ἀπόκριση

Τότε θὰ ἦταν μετάνοια γιὰ τὸν Ἰούδα, ἐὰν μετανοοῦσε στὸν Κύριο· διότι λέγει, «πήγαινε πρῶτα νὰ συμφιλιωθεῖς μὲ τὸν ἀδελφό σου στὸν ὁποῖο ἁμάρτησες καὶ ὄχι σὲ ἄλλον»Ματθ. 5,24. Αὐτὸς ὅμως ἔκανε καὶ τὸ χειρότερο· ἀφοῦ ἔφυγε, κατέστρεψε τὸν ἑαυτό του μὲ τὴν ἀνελπιστία καὶ γι’ αὐτὸ δὲν δέχθηκε.

ΟΣΙΩΝ ΒΑΡΣΑΝΟΥΦΙΟΥ KAI IΩAΝΝΟΥ

   Το κείμενο θέτει ένα καίριο ερώτημα: «Αφού ο Ιούδας παραδέχθηκε το λάθος του και επέστρεψε τα χρήματα, γιατί αυτό δεν θεωρήθηκε μετάνοια;» Η απάντηση είναι αποκαλυπτική για κάθε χριστιανό: Ο Ιούδας ένιωσε ενοχή, αλλά δεν είχε μετάνοια.

Η ενοχή (οι τύψεις) είναι ένα συναίσθημα που μας κλείνει στον εαυτό μας. Όταν λέμε στην εξομολόγηση «δεν μπορώ να συγχωρήσω τον εαυτό μου», συχνά δεν μιλάμε με ταπείνωση, αλλά με πληγωμένο εγωισμό. Η ενοχή κοιτάζει το «εγώ» που απέτυχε και οδηγεί στην απελπισία, ακριβώς όπως συνέβη στον Ιούδα που έφυγε και «κατέστρεψε τον εαυτό του». Είναι μια ψυχολογική πίεση που ζητά την ανακούφιση, και όχι τη θεραπεία.

Η μετάνοια είναι το αντίθετο. Είναι η κίνηση προς τον Άλλον. Όπως σημειώνει το κείμενο, μετάνοια θα υπήρχε αν ο Ιούδας επέστρεφε στον Κύριο. Μετάνοια σημαίνει «αλλάζω νοημοσύνη», στρέφω το βλέμμα μου από το δικό μου λάθος στην αγάπη του Θεού. Ο χριστιανός που μετανοεί δεν μένει στο «τι έκανα», αλλά στο «πού πηγαίνω».

Στην εξομολόγηση, ας μην ψάχνουμε απλώς μια ψυχολογική εκτόνωση για να νιώσουμε «καθαροί». Η ενοχή λέει: «Είμαι κακός άνθρωπος». Η μετάνοια λέει: «Έκανα λάθος, Πατέρα, δέξου με πίσω». Η διαφορά τους είναι η ελπίδα. Η ενοχή οδηγεί στο σκοτάδι της αυτοτιμωρίας, ενώ η μετάνοια στο φως της συμφιλίωσης.

Διευκρινιστική θα ήταν και η σοφία των Νηπτικών Πατέρων (π.χ. Γρηγόριος Παλαμάς) οι οποίοι διακρίνουν τα στάδια της μετανοίας που είναι αρχικά η αυτογνωσία την οποία είχε ο Ιούδας αφού αναγνώρισε την αμαρτία του. Ακολουθεί η συντριβή την οποία είτε δεν διέθετε είτε ήταν επιφανειακή ή υποκριτική  και συνεπώς δεν τον βοήθησε να περάσει στο επόμενο στάδιο της μεταμέλειας. Ή καλύτερα τον οδήγησε σε μιά κατάσταση που φαινόταν ως μεταμέλεια, αλλά δίχως συντριβή δεν τον άφησε να φτάσει στο τελικό στάδιο της εξαγόρευσης διά της εξομολογήσεως αλλά τον έστειλε στην αυτοκτονία.  «...μεταμεληθείς…απελθών απήγξατο»! (Ματθ. κζ’ 3-5)

ΠΗΓΗ ΠΑΤΕΡΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ : ΒΑΡΣΑΝΟΥΦΙΟΥ KAI IΩAΝΝΟΥ-ΕΡΩΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ – ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΝΗΠΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΣΚΗΤΙΚΩΝ 10Β – ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΜΕΡΕΤΑΚΗ «ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟΝ»  – ΠΑΤΕΡΙΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ»-ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1988 – ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ:  Ι.Ν.ΑΓΙΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΙΣΤΙΑΙΑΣ entaksis.gr