Η πολιτικοποίηση
των εγκωμίων ως θεολογική ύβρις και εκτροπή από την Παράδοση
Η σκέψη – και πολύ περισσότερο η απόφαση – να εισαχθούν αναφορές στο Κυπριακό πρόβλημα μέσα στα εγκώμια της Μεγάλης Παρασκευής δεν αποτελεί απλώς ένα λειτουργικό ατόπημα ή μια κακή ποιητική επιλογή. Συνιστά βαθιά θεολογική εκτροπή, που αποκαλύπτει σύγχυση ως προς τη φύση της λατρείας, τη σημασία της Παράδοσης και το όριο ανάμεσα στον κόσμο και το μυστήριο της Εκκλησίας.
Τα εγκώμια ανήκουν στον πυρήνα
της λειτουργικής ζωής της Ορθοδοξίας. Δεν είναι αυθαίρετα ποιήματα, ούτε ευσεβή
λογοτεχνήματα που επιδέχονται προσαρμογές ανάλογα με την επικαιρότητα.
Αποτελούν καρπό αιώνων εκκλησιαστικής εμπειρίας, θεολογικής ζύμωσης και πνευματικής
διάκρισης. Μέσα από αυτά, η Εκκλησία ομολογεί το μυστήριο της εκούσιας
ταπείνωσης του Θεού, τον θάνατο του Ζωοδότη και την προσδοκία της Αναστάσεως. Η
θεολογία τους είναι δογματική, όχι συναισθηματική· σωτηριολογική, όχι πολιτική.
Στην Ορθόδοξη Παράδοση ισχύει ο
αδιάσπαστος κανόνας lex orandi, lex credendi: όπως προσεύχεται η Εκκλησία, έτσι
πιστεύει. Η αλλοίωση της προσευχής επιφέρει αναπόφευκτα αλλοίωση της πίστης.
Όταν εισάγονται στα εγκώμια σύγχρονες πολιτικές αναφορές, μεταβάλλεται το
θεολογικό τους περιεχόμενο και διαστρέφεται το μήνυμα που η Εκκλησία μεταδίδει
στο εκκλησίασμα. Η
Μεγάλη Παρασκευή παύει να είναι η ημέρα της σιωπής και του τρόμου μπροστά στο
μυστήριο του θανάτου του Θεού και γίνεται σκηνή συμβολικής πολιτικής αφήγησης.
Η Εκκλησία, διά των Πατέρων, είναι σαφής
απέναντι στις καινοτομίες στη λατρεία. Ο Άγιος Βικέντιος Λερίνου μιλά για την
πίστη «η πανταχού, πάντοτε και υπό πάντων πιστευθείσα». Η λατρεία δεν είναι χώρος πειραματισμού
ούτε πεδίο ιδεολογικής δημιουργικότητας. Οι ύμνοι δεν γράφονται για να
εκφράζουν τις αγωνίες μιας γενιάς, αλλά για να εντάσσουν κάθε γενιά στο ίδιο
σωτηριολογικό βίωμα.
Κάθε καινοφανής αλλαγή που δεν προκύπτει από τη συνοδική συνείδηση της
Εκκλησίας είναι πράξη αυθαιρεσίας.
Ιδιαίτερα τα εγκώμια έχουν έντονο τυπολογικό
και εσχατολογικό χαρακτήρα. Ο Χριστός εν τω Τάφω δεν ταυτίζεται με κανένα
ιστορικό έθνος, καμία γεωπολιτική τραγωδία, κανένα πολιτικό αίτημα. Είναι ο
Νυμφίος της Εκκλησίας,
ο Αμνός του Θεού που αίρει την αμαρτία του κόσμου. Η ταύτισή Του, έστω συμβολική, με ένα
εθνικό πρόβλημα, όσο δίκαιο και τραγικό κι αν είναι, συνιστά θεολογικό
αναχρονισμό και πνευματική κατάχρηση.
Η ύβρις γίνεται ακόμη βαρύτερη όταν αυτή η
λειτουργική αυθαιρεσία συνδυάζεται με πρακτικές διοικητικής βίας. Την ώρα που ο
λόγος της Εκκλησίας υποτίθεται πως «ευαισθητοποιείται» για το Κυπριακό μέσω των
εγκωμίων, ένας αδελφός επίσκοπος, ο Πάφου Τυχικός, απομακρύνεται με συνοπτικές
διαδικασίες, απειλείται διαρκώς με βαρύτερες ποινές και υφίσταται πνευματικό
εκβιασμό. Η
έμμεση ή άμεση σύνδεση της «θείας ευμένειας»
στο Κυπριακό με πράξεις υπακοής και σιωπής δεν είναι απλώς αντιευαγγελική·
είναι βλάσφημη.
Ο Θεός της Εκκλησίας δεν λειτουργεί ως
διαπραγματευτικό εργαλείο. Δεν «εξαγοράζεται» με ύμνους ούτε εκβιάζεται με
πειθαρχικά μέτρα. Η
θεία Χάρη δεν ενεργεί μηχανιστικά ούτε ανταποδοτικά. Κάθε τέτοια αντίληψη
παραπέμπει σε μια μαγική, προχριστιανική θεώρηση του θείου, ξένη προς την
πατερική θεολογία και ασύμβατη με το ήθος του Σταυρού.
Η εισαγωγή πολιτικών στοιχείων στα εγκώμια
δεν είναι ένδειξη ποιμαντικής τόλμης, αλλά σύμπτωμα εκκλησιολογικής σύγχυσης. Παραπέμπει σε οικουμενιστικά μυαλά που, ενώ μιλούν για «άνοιγμα στον κόσμο»,
τελικά υποτάσσουν τη λατρεία στις ανάγκες της επικοινωνίας και της ισχύος. Όμως
η Εκκλησία δεν σώζει τον κόσμο όταν του μοιάζει· τον σώζει όταν παραμένει πιστή
σε αυτό που είναι.
Αν πραγματικά θέλουμε να τιμήσουμε το
Κυπριακό, ας το κάνουμε με λόγο καθαρό, δημόσιο και υπεύθυνο. Αν θέλουμε να
τιμήσουμε τον Χριστό, ας Τον αφήσουμε έξω από τις πολιτικές μας σκοπιμότητες. Διότι Εκείνος δεν έχει ανάγκη από
καινοτομίες για να μιλήσει στις καρδιές των ανθρώπων. Η Εκκλησία είναι αυτή που
κινδυνεύει, κάθε φορά που ξεχνά πως η Παράδοση δεν είναι βάρος του παρελθόντος,
αλλά ο μόνος ασφαλής δρόμος προς την αλήθεια.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου