Θεοφάνεια

                                                                         μ. ΘΕΟΚΛΗΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΑΤΟΥ

ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ

«Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί». (Α’ Τιμ. γ’ 16)

Εἰς τὰς ψυχὰς τῶν πιστῶν τέκνων τῆς ἁγίας Ἐκκλησίας μας, αἱ ἑορταὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, μετουσιοῦνται εἰς οὐρανίους πανηγύρεις. Ἀποτελοῦν ἀνεξαντλήτους πηγὰς θείων ὕμνων, θερμοτάτης εὐγνωμοσύνης καὶ εὐχαριστίας, δι’ ὅσα ἐξαίσια καὶ ἄφατα ἐποίησεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τῆς γῆς, ἀφ’ ὅτου «ἐφανερώθη ἐν σαρκί».

Ἐντεῦθεν, οἱ πιστοὶ Κυρίου, τὰ φωτόμορφα τέκνα τῆς Ἐκκλησίας, μυούμενα εἰς τὰς θείας ἀποκαλύψεις τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πλέουν εἰς κόσμους φωτός, εἰς ἐναλλασσόμενα ἅγια βιώματα· μεταξὺ θαυμασμοῦ καὶ ἐκστάσεως, λατρείας καὶ εὐγνωμοσύνης, ταπεινώσεως καὶ χαρᾶς, μέχρις αὐτῶν τῶν γλυκυτάτων δακρύων, τῶν προσευχῶν ἀγάπης καὶ τῶν ὕμνων.

Οἱ ὀρθοδόξως πιστεύοντες καὶ ζῶντες, κινοῦνται μεταξὺ ἱερωτάτων ἐμπειριῶν, καθαρᾶς θεολογικῆς σκέψεως καὶ πνευματικῶν θεωριῶν. Πῶς ἄλλως, ἀφοῦ βλέπουν τὴν ταπεινὴν ὕπαρξίν των καταστραπτομένην ἀπὸ τὸ μυστικὸν φῶς τοῦ μυστικοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ — τὴν ἁγίαν Ἐκκλησίαν; Καὶ χαίρουν ἀνεκφράστως καὶ ἐκκαίονται ἀφλέκτως, διότι αἰσθάνονται ἑαυτοὺς ὡς μέλη τοῦ ἠγαπημένου Χριστοῦ!

Ἡ ἀπὸ τῆς Θεοφανείας χρονικὴ ἀπόστασις τῶν εἴκοσιν αἰώνων, δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ ἀμβλύνῃ τὴν ἐνάργειαν τῶν συγκλονιστικῶν ἱστορικῶν γεγονότων εἰς τὰς ψυχὰς τῶν πιστῶν. Διὰ τοῦτο, αἰσθάνονται, ὅπως οἱ πρῶτοι χριστιανοί, ὡς σύγχρονον τὴν Γέννησιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τὴν Βάπτισιν, τὴν Σταύρωσιν, τὴν Ἀνάστασιν. Τὰ αἰσθάνονται ὅλα μαζὶ καὶ ὡς πολὺ πρόσφατα γεγονότα, ὡς ὑπὲρ τὸν χρόνον βιουμένην πνευματικὴν παρουσίαν, παρ’ ὅτι αἱ ἐκφάνσεις τῆς θεανδρικῆς ὑποστάσεως τοῦ Κυρίου ἀπέχουν χρονικῶς ἡ μία ἀπὸ τὴν ἄλλην καὶ εἶναι διαφόρου σημασίας ἡ μία ἀπὸ τὴν ἄλλην. Ὁ ἠγαπημένος Σωτὴρ καὶ Πατὴρ καὶ Ἀδελφὸς καὶ Διδάσκαλος εἶναι Ἕνας, καί, δυνάμει τοῦ πρὸς Αὐτὸν ἔρωτος, βιοῦται ὅλος ἐν παντὶ μέρει, βιοῦται ἑνιαίως. Εἰς τοῦτο διευκολύνουν καὶ τὰ λειτουργικὰ βιβλία τῆς Ἐκκλησίας σὺν τῇ Ὑμνογραφίᾳ, ἡ ὁποία ἐν τῷ κύκλῳ τῆς ἑβδομάδος (…)

Διὰ τοῦτο, κανὼν τῶν ἱεροκηρύκων, πρέπει νὰ εἶναι ἡ διαρκὴς παραπομπὴ εἰς τοὺς ἁγίους Πατέρας. Τότε εἶναι ἀσφαλὲς καὶ ὀρθόδοξον τὸ κήρυγμα, ὅταν εἶναι θεμελιωμένον ἐπὶ τῆς Ὀρθοδόξου θεολογίας καὶ εἶναι θεολογικόν. Ἡ ἀπομάκρυνσις ἀπὸ τὴν θεολογίαν, ὁδηγεῖ εἰς νόθευσιν τῆς Ὀρθοδόξου διδαχῆς καί, κατ’ ἀκολουθίαν, μορφώνει ἕνα χριστιανισμὸν ἄγνωστον εἰς τοὺς Πατέρας.

Εἶναι φρικτὴ πλάνη νὰ νομίζωμεν, ὅτι ἡ θεολογία δὲν εἶναι δι’ ὅλους τοὺς πιστούς. Ἄλλο ὁ θεολόγος νοῦς ὁ διδάσκων καὶ ἄλλο ὁ θεολογούμενος. Θεολόγοι χαρισματοῦχοι εἶναι ὀλίγοι ἐντὸς τῆς Ἐκκλησίας. Θεολογούμενοι καὶ διδασκόμενοι ὅμως, εἶναι ὅλη ἡ Ἐκκλησία. Οὕτω πως ἀποτελοῦμεν πάντες Ἐκκλησίαν θεολογουμένων, μυουμένων εἰς τὰς θεολογικὰς ἀληθείας. Διότι θεολογία, εἶναι αὐταὶ αἱ ἀλήθειαι, τὰς ὁποίας ἀπεκάλυψεν ὁ Κύριος Ἰησοῦς. Καὶ τὸ ἔργον τοῦ Κυρίου θεολογία εἶναι! Ἐὰν δὲν ἀναχωρῶμεν, εἰς τὴν σκέψιν καὶ τὴν ζωήν, ἀπὸ τὰς ἐξ ἀποκαλύψεως ἀληθείας καὶ τὴν σημασίαν τοῦ ἔργου τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, κατ’ ἀνάγκην ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ τὴν ὀρθὴν πορείαν τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς. Καὶ ἐντεῦθεν, ἢ βιοῦμεν ἕνα χριστιανισμὸν χωρὶς Χριστὸν ἢ ἐκτελοῦμεν ἕνα σύνολον παραγγελμάτων γυμνῶν ἐσωτερικότητος, ἐστερημένων πνευματικότητος καί, φυσικά, δὲν χειραγωγούμεθα εἰς τὴν γνῶσιν «τοῦ μήκους καὶ πλάτους καὶ βάθους καὶ ὕψους» τῶν θεϊκῶν μυστηρίων, τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς θεώσεως τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ περιπίπτομεν εἰς ἠθικισμόν, τυπολατρίαν καὶ ἰουδαϊκὰς παρατηρήσεις, ὁπότε «οὐδὲν ὠφελεῖ ἡμᾶς Χριστός».

(…)

Οἱ θεολόγοι νόες τῶν θεοφόρων Πατέρων, μετάρσιοι, ὑψιπετεῖς ἀετοί, ὑψηλοὶ τὴν νόησιν, μὲ πόσην ταπεινῶσιν καὶ ἀγαπῶσαν καρδίαν εἰσδύουν, ὅσον ἐφικτὸν ἀνθρώποις, εἰς τὸ μυστήριον τῆς Ἐνσαρκώσεως τοῦ ἀπείρου Θεοῦ! Ἔξω κόσμου, «ἔκδημοι, ἱερωμένοι Θεῷ», πάσχοντες τὰ θεῖα, μυοῦνται χερουβικῶς καὶ μυούμενοι, πάσχουν τὸ μακάριον πάθος τῆς γνώσεως καὶ τοῦ ἔρωτος τοῦ Θεοῦ καὶ ἐκσποῦν εἰς ποταμιαίας διεχύσεις δογματικῶν διατυπώσεων καὶ εἰς θεοπρεπεῖς ὕμνους: «Νεῦσον πρὸς ὕμνους οἰκετῶν Εὐεργέτα, ἐχθροῦ ταπεινῶν τὴν ἐπηρμένην ὀφρύν» — Πρόσεξε τοὺς ὕμνους τῶν δούλων σου Σωτῆρα μας καὶ ταπείνωσε τὸν ὑπερήφανον διάβολον. «Φέρων τε παντεπόπτα τῆς ἁμαρτίας, ὕπερθεν, ἀκλόνητον, ἐστηριγμένους, Μάκαρ μελῳδούς, τῇ βάσει τῆς πίστεως» — Καὶ ἀνύψωσέ μας, παντέφορε Κύριε, ἐπάνω ἀπὸ τὸ σκότος τῆς ἁμαρτίας, στηρίζων, Μακάριε Θεέ, τοὺς ἀκαμάτους μελῳδούς σου εἰς τὴν πέτραν τῆς πίστεως, εἰς τὴν πίστιν καὶ τὴν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ μας.

(…)

Ἂς σημειωθῇ, ὅτι οἱ θεολογικώτατοι λόγοι τῶν ἁγίων Πατέρων, Γρηγορίων, Βασιλείου καὶ Χρυσοστόμου, ἀπετέλεσαν τὸ βασικὸν ὑλικόν, διὰ τοὺς ἀσματικοὺς Κανόνας τῶν ὑμνητικῶν Πατέρων Κοσμᾶ καὶ Ἰωάννου. Πολλάκις δὲ οὗτοι, χρησιμοποιοῦν ὄχι μόνον τὰ νοήματα τῶν πανηγυρικῶν λόγων, ἀλλὰ καὶ φράσεις ὁλοκλήρους καὶ αὐτὰς τὰς λέξεις, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐχαρακτήρισεν ὁ ἑρμηνευτής των, ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, ὡς «ἐπαινετὴν κλεψίαν».

(…)

Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον κατέπληξε τοὺς ἁγίους Πατέρας, δὲν εἶναι τὸ ἄπειρον μεγαλεῖον τῆς θείας δόξης τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ ἡ ταπείνωσίς του. Ὁ Μ. Βασίλειος λέγει· δὲν εἶναι ἐκπληκτικόν, ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι μέγας. Εἶναι μέγας, διότι εἶναι μέγας. Τὸ ἐκπλῆξαν ἀγγέλους εἶναι ὅτι ἐγένετο τόσον μικρός, ἐκένωσεν ἑαυτόν, ἐγένετο ἄνθρωπος· καὶ τὸ πλέον συνταράσσον τὰς εὐγνώμονας καρδίας, εἶναι, ὅτι γίνεται ἕνα ψίχουλο, διὰ νὰ δοθῇ εἰς τὸν ἄνθρωπον καὶ νὰ τὸν κάμῃ καὶ αὐτὸν θεόν! Ἀλλὰ τί νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς οἱ ἀπειροελάχιστοι διὰ τὴν ἀσύλληπτον ταπείνωσιν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ; Ἂς ἀφήσωμεν τὸν ἅγιον Νικόδημον νὰ ὁμιλήσῃ περὶ αὐτῆς· «…Καὶ κρύπτει μὲν τὸν ἐρχομόν του εἰς ἕνα τόπον ἀπὸ τοὺς πλέον ἀγνωρίστους τῆς Ἰουδαίας καὶ εἰς ἕνα κατοικητήριον τῶν ἀλόγων ζώων. Σκεπάζει δὲ ὅλους τοὺς θησαυροὺς τῆς σοφίας του μέσα εἰς ἕνα κομμάτι κρέας καὶ ὑπὸ κάτω εἰς τὴν μωρίαν ἑνὸς ἀγνώστου καὶ ἀφώνου νηπίου, «ἐν ᾧ εἰσι πάντες οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀπόκρυφοι…». Ὤ τῆς ἀνυπερβλήτου Σου ταπεινώσεως, γλυκὺ καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα Ἰησοῦ, ἡ ὁποία ἔκαμε τὸν Προφήτην Ἀββακοὺμ νὰ εὔγῃ σχεδὸν ἀπὸ τὰς φρένας του καὶ νὰ λέγῃ· «Κύριε, κατενόησα τὰ ἔργα σου καὶ ἐξέστην· ἐν μέσῳ δύο ζώων γνωσθήσῃ…». Καὶ ἡ ὁποία ταπείνωσίς σου, ἐκίνησε τὸν σὸν ὅσιον Ἰσαὰκ νὰ εἴπῃ τὰ ὑψηλὰ τοῦτα λόγια: «ἡ ταπεινοφροσύνη, στολὴ θεότητός ἐστιν· ὁ γὰρ λόγος ὁ ἐνανθρωπήσας, αὐτὴν ἐνεδύσατο καὶ ὡμίλησεν ἡμῖν δι’ αὐτῆς ἐν τῷ σώματι ἡμῶν… ἵνα μὴ καταφλεχθῇ ἡ κτίσις τῇ αὐτοῦ θεωρίᾳ».

Ὁ αὐτὸς θεῖος Νικόδημος σὲ προτρέπει, ἀδελφὲ ἐν Χριστῷ, «μὴ παύσῃς δοξολογῶν τὸν γεννηθέντα Χριστόν, ὄχι μόνον μὲ λόγια, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον μὲ ἔργα. Πρόλαβε δὲ καὶ νὰ τὸν ἀπαντήσης ἐξ οὐρανοῦ κατερχόμενον διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν θεωρίας. Ὑψώθητι ἀπὸ τῆς γῆς καὶ τῶν γηΐνων, διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ διὰ σὲ ἐπὶ γῆς κατελθόντος· ᾄδε εἰς αὐτὸν ᾄσμα καινόν, καθὼς σὲ παρακινεῖ ὁ Δαβίδ. Ἆδε ὅμως πολλὰ καὶ ἀκόρεστα ᾄσματα καὶ μὴ χόρταινε ᾄδων. Ἐὰν οὕτως ᾄδῃς, θέλει σὲ ἐνθυμηθῆ ὁ Κύριος, πρὸς ὃν ᾄδεις, καὶ ἔχει νὰ σὲ ἐλεήσῃ, καθὼς σὲ βεβαιώνει ὁ Ἡσαΐας· «πολλὰ ᾄσον, ἵνα σου μνεία γένηται». Μετάρσιοι δὲ τῷ πνεύματι, ἐκ τῆς ἀνεννοήτου θείας συγκαταβάσεως πρὸς τὴν ἡμετέραν πτωχείαν, ἂς λέγωμεν μετὰ Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου· «Πόσαι μοι πανηγύρεις καθ’ ἕκαστον τῶν τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων! ὧν ἁπάντων κεφάλαιον ἕν, ἡ ἐμὴ τελείωσις καὶ ἀνάπλασις καὶ ἡ πρὸς τὸν πρῶτον Ἀδὰμ ἐπάνοδος».

(…)

Χαίρετε, ἀδελφοὶ ἐν Κυρίῳ, πάντοτε. Καὶ ἂς ἐκαλύφθη σύμπασα ἡ ἁμαρτωλὴ γῆ μας ἀπὸ τὸ σκότος τοῦ διαβόλου. Χαίρετε, καὶ ἂς κορυβαντιοῦν οἱ ἐχθροὶ τοῦ θείου Βρέφους. Χαίρετε, καὶ ἂς φαίνεται ὅτι τὸ πᾶν ἀπώλετο. Χαίρετε, ὅτι «Κύριος ἐκγελάσει τοὺς ἐχθρούς του καὶ ἐκμυκτηριεῖ αὐτούς», καὶ «ὡς σκεύη κεραμέως συντρίψει αὐτοὺς» καὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ σατανᾶ. «Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Χριστὸς ἐξ οὐρανῶν, ἀπαντήσατε. Χριστὸς ἐπὶ γῆς, ὑψώθητε. Ἆσατε τῷ Κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ καὶ ἐν εὐφροσύνῃ ἀνυμνήσατε λαοί, ὅτι δεδόξασται…».

ΑΘΩΝΙΚΑ ΑΝΘΗ – ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ - Επί τη χιλιετηρίδι του Αγίου Όρους – (αποσπάσματα από σελ. 365-370)  = ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ “ΑΣΤΗΡ – ΑΛ. & Ε. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ – ΑΘΗΝΑΙ 1962 = ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ: Ι.Ν.ΑΓΙΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΙΣΤΙΑΙΑΣ https://www.entaksis.gr/theofaneia_dion/