ΞΕΠΟΥΛΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΟΞΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ ΜΑΣ
Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης
Τις τελευταίες ημέρες υπογράφηκε
Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας για την επιστροφή 48
εκκλησιαστικών κειμηλίων στην Ελλάδα, ενώ παράλληλα η χώρα μας παραδίδει στη
Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν αποδοθεί στον τσάρο Σαμουήλ. Ασφαλώς, κάθε ελληνικό
κειμήλιο που επιστρέφει στον τόπο του είναι καλοδεχούμενο. Αλλά, κυρία Μενδώνη,
επιτρέψτε μου να μην πανηγυρίσω ακόμη.
Γιατί πριν μιλήσουμε για 48 κειμήλια που επιστρέφουν, ας μιλήσουμε για εκείνα που δεν έχουν επιστρέψει. Μόνο από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης στο Παγγαίο, το 1917, οι βουλγαρικές κατοχικές αρχές αφαίρεσαν περίπου 1.300 τόμους από τη βιβλιοθήκη της, ανάμεσά τους περίπου 430 χειρόγραφα, ενώ αφαιρέθηκαν επίσης περίπου 470 πολύτιμα θρησκευτικά αντικείμενα. Χειρόγραφα αιώνων, χρυσοποίκιλτα Ευαγγέλια, χρυσοκέντητα άμφια, ιερά σκεύη κ.ο.κ Κειμήλια που δεν ήταν απλώς αντικείμενα, αλλά κομμάτια της ζωντανής μνήμης της Μακεδονίας και της ορθόδοξης παράδοσης του Ελληνικού έθνους.
Βέβαια η Εικοσιφοίνισσα δεν ήταν
η εξαίρεση.
Η λεηλασία του 1917 άφησε πίσω
της έναν τεράστιο διασκορπισμένο πλούτο ελληνικής εκκλησιαστικής και
πολιτιστικής κληρονομιάς. Δεκάδες χιλιάδες κειμήλια και ένας ανυπολόγιστος
όγκος χειρογράφων και ιστορικών τεκμηρίων βρέθηκαν εκτός του τόπου στον οποίο δημιουργήθηκαν,
φυλάχθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν. Κι εμείς σήμερα πανηγυρίζουμε για 48;
Ναι, να επιστρέψουν.
Αλλά η επιστροφή 48 κειμηλίων δεν
μπορεί να γίνει άλλοθι για να ξεχάσουμε τα υπόλοιπα.
Γιατί εδώ δεν μιλάμε για μια απλή
μεταφορά αντικειμένων από τη μία χώρα στην άλλη.
Μιλάμε για λεηλασία ειδικότερα
όταν πρόκειται για λεηλατημένη πολιτιστική κληρονομιά, το ζητούμενο δεν είναι
να πανηγυρίζουμε για όσα επιστρέφουν, αλλά να συνεχίζουμε μέχρι να επιστρέψουν
όσα μπορούν να επιστρέψουν.
Και επειδή κάποιοι έχουν κοντή
μνήμη και θεωρούν ότι η ιστορία αρχίζει από το 1917, ας πάμε λίγο πιο πίσω.
26 Ιουλίου 811. Πλίσκα.
Ο αυτοκράτορας Νικηφόρος Α΄
πέφτει νεκρός μαζί με μεγάλο μέρος του βυζαντινού στρατού. Ο Κρούμος, σύμφωνα
με την ιστορική παράδοση, διέταξε να τοποθετηθεί το κεφάλι του αυτοκράτορα σε
πάσσαλο και αργότερα το κρανίο του να επενδυθεί με άργυρο και να χρησιμοποιείται
ως κύπελλο. Το κρανίο ενός Αυτοκράτορα της Ρωμανίας έγινε κύπελλο για το κρασί
του Κρούμου και τώρα, αιώνες αργότερα, μας ζητούν να συζητήσουμε για την
επιστροφή των λειψάνων του Σαμουήλ.
Πολύ ωραία θα πω εγώ αλλά μήπως
είναι ευκαιρία να επιστρέψουν πρώτα τα δικά μας, να ανοίξουν τα αρχεία, να
εντοπιστούν και να καταγραφούν και αφού επιστραφούν όλα όσα μπορούν να
επιστραφούν μετά, κυρία Μενδώνη, συζητάμε για αμοιβαιότητα. Γιατί εγώ προσωπικά
δεν μπορώ να δεχθώ ότι η ιστορική μνήμη ενός λαού χωράει σε έναν διπλωματικό
φάκελο και σε μια φωτογραφία μπροστά από μια σημαία.
Δεν μπορώ να δεχθώ ότι η
πολιτιστική κληρονομιά των προγόνων μας αντιμετωπίζεται σαν αντικείμενο
διαπραγμάτευσης. Όπως επίσης δεν μπορώ να ξεχάσω ότι από την Παναγία
Εικοσιφοίνισσα δεν έφυγαν μόνο 48 κειμήλια.
Έφυγαν όπως αναφέρω και στην αρχή
πάνω από 1.300 τόμοι, εκατοντάδες χειρόγραφα και εκατοντάδες πολύτιμα
εκκλησιαστικά αντικείμενα και αυτά είναι μόνο μία Μονή.
Γι' αυτό λοιπόν, ας χαρούμε για
τα 48 που επιστρέφουν. Αλλά ας μη σταματήσουμε εκεί.
Γιατί αν πραγματικά θέλουμε να
μιλάμε για ιστορική δικαιοσύνη, τότε η σωστή ερώτηση δεν είναι, «Πόσα
επιστρέφουν;» αλλά «Πόσα ακόμη λείπουν;» Τέλος μιας και μιλάμε για
επιστροφές, καλό θα ήταν να μας επιστρέψουν πρώτα και το κεφάλι του Αυτοκράτορά
μας, του Νικηφόρου Α΄, που σύμφωνα με την ιστορική παράδοση ο Κρούμος έκανε
αργυρό κύπελλο για το κρασί του και μετά μπορούμε να καθίσουμε ξανά στο τραπέζι. Γιατί
εμείς δεν ζητάμε ξένα και κλεμμένα αλλά τα δικά μας. Δεν ζητάμε τη δόξα κανενός
άλλου λαού Ζητάμε όμως να μη χαθεί η δόξα των δικών μας προγόνων μέσα στη λήθη,
στη διπλωματία και στην πολιτική σκοπιμότητα.
Η ιστορία δεν είναι περιουσία της
εκάστοτε κυβέρνησης για να την ανταλλάσσει.
Είναι παρακαταθήκη που παραλάβαμε
από τους προγόνους μας και δεν ξεπουλιέται αντί πινακιου φακής.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου