Όταν η αγέννητη ζωή είναι ανυπεράσπιστη. Μια ιατρική μαρτυρία ως αφετηρία βιοηθικού και θεολογικού προβληματισμού

 

π. ΗΛΙΑΣ Γ. ΔΙΑΚΟΥΜΑΚΟΣ

                ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΣ

Όταν η αγέννητη ζωή είναι ανυπεράσπιστη

Μια ιατρική μαρτυρία ως αφετηρία βιοηθικού και  θεολογικού προβληματισμού

Για την έκτρωση, τη συνείδηση του γιατρού, την ελευθερία της γυναίκας και την ευθύνη μιας κοινωνίας που οφείλει να προστατεύει χωρίς να λιθοβολεί

Πρόλογος

Μια στιγμή μπροστά στην οθόνη του υπερήχου

Υπάρχουν στιγμές που δεν χωρούν εύκολα σε θεωρίες. Ένας γυναικολόγος-μαιευτήρας αφηγείται στα κοινωνικά δίκτυα ότι, όταν ήταν ακόμη στην ειδικότητα, κλήθηκε να συμμετάσχει σε έκτρωση ή διακοπή κύησης, περίπου τριών έως τρεισήμισι μηνών

Καθώς παρακολουθούσε την επέμβαση με υπερηχογραφική καθοδήγηση, είδε το έμβρυο να μετακινείται καθώς το εκτρωτικό εργαλείο εισερχόταν στη μήτρα.

Η εικόνα αυτή, όπως ο ίδιος την ερμήνευσε, έγινε σημείο καμπής της συνείδησής του. Σταμάτησε. Και αποφάσισε ότι δεν θα αναλάμβανε ξανά να κάνει έκτρωση.

Αυτή η μαρτυρία δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε όπλο εναντίον καμιάς γυναίκας. Δεν χρειάζεται να γίνει κραυγή καταδίκης, ούτε αφορμή για ηθικό λιθοβολισμό.

Μπορεί, όμως, να γίνει αφορμή για ένα δύσκολο ερώτημα:

* Τι ακριβώς βλέπουμε, όταν βλέπουμε ένα έμβρυο να κινείται μέσα στη μήτρα;

* Τι είναι βιολογικά αυτή η ζωή;

* Τι σημαίνει η διακοπή της ανάπτυξής της;

* Πώς στέκεται ο γιατρός ανάμεσα στην αυτονομία της γυναίκας, στη δική του συνείδηση και στην ύπαρξη ενός αναπτυσσόμενου ανθρώπινου οργανισμού;

* Και πού είναι η κοινωνία, όταν μια γυναίκα αισθάνεται ότι δεν έχει άλλη έξοδο;

Το κείμενο που ακολουθεί παίρνει σαφή ηθική θέση υπέρ της προστασίας της προγεννητικής ανθρώπινης ζωής. Ταυτόχρονα αρνείται τη δαιμονοποίηση της γυναίκας. Η βιοηθική γίνεται φτωχή, όταν διαλέγει μόνον ένα πρόσωπο και εξαφανίζει τα υπόλοιπα.

Εδώ χρειάζεται να δούμε τουλάχιστον τρεις:

* τη γυναίκα,

* το αναπτυσσόμενο έμβρυο και

* τον γιατρό.

Και γύρω τους ένα τέταρτο, συλλογικό πρόσωπο: την κοινωνία, που άλλοτε στηρίζει και άλλοτε εγκαταλείπει.

Η μαρτυρία του γιατρού:

Όχι απόδειξη, αλλά ηθικό γεγονός

Μια προσωπική μαρτυρία δεν αποτελεί από μόνη της επιστημονική απόδειξη για όλα τα ερωτήματα της έκτρωσης. Είναι, όμως, ηθικό γεγονός. Μας δείχνει τι συμβαίνει, όταν η τεχνική πράξη παύει να είναι αφηρημένη και αποκτά ορατή μορφή.

Ο γιατρός δεν είδε μια έννοια. Είδε

* ένα αναπτυσσόμενο σώμα,

* μια κίνηση,

* μια διαδικασία που βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη.

Και το γεγονός αυτό διέκοψε τον επαγγελματικό αυτοματισμό.

Ο ηθικός προβληματισμός συχνά γεννιέται ακριβώς έτσι: Όταν κάτι που ονομάζαμε «περιστατικό» γίνεται ξαφνικά πρόσωπο ή, τουλάχιστον, μια ζωντανή ανθρώπινη πραγματικότητα που δεν μπορούμε πλέον να περιγράφουμε μόνο με διοικητικούς όρους.

Η μαρτυρία του γιατρού δεν λύνει από μόνη της το φιλοσοφικό ζήτημα της ηθικής ή νομικής προσωπικότητας. Θυμίζει, όμως, ότι η έκτρωση δεν είναι μια διαδικασία πάνω σε αδρανές υλικό· είναι διακοπή μιας ήδη εξελισσόμενης βιολογικής ανθρώπινης ζωής.

Τι λέει η εμβρυολογία:

Μια συνεχής αναπτυξιακή πορεία

Η σύγχρονη εμβρυολογία περιγράφει τη γονιμοποίηση ως την έναρξη της ανάπτυξης ενός νέου οργανισμού. Με τη σύντηξη των γαμετών σχηματίζεται το ζυγωτό, το οποίο εισέρχεται σε μια συνεχόμενη διαδικασία

* κυτταρικής διαίρεσης,

* διαφοροποίησης και

* οργανικής ανάπτυξης.

Στις πρώτες οκτώ (8) εβδομάδες μιλούμε για εμβρυϊκή περίοδο και από την ένατη (9^η) εβδομάδα και μετά για εμβρυϊκή/εμβρυολογικά «fetal» περίοδο, δηλαδή το στάδιο του εμβρύου ως fetus.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η βιολογία αποφασίζει μόνη της όλα τα ηθικά ή νομικά ζητήματα.

Η επιστήμη μπορεί να πει τι είναι το αναπτυσσόμενο ον βιολογικά: Ένας ζωντανός οργανισμός του ανθρώπινου είδους σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης.

Δεν μπορεί από μόνη της να επιβάλει μια φιλοσοφική θεωρία περί πλήρους ηθικής προσωπικότητας. Εκεί αρχίζει

* η βιοηθική,

* η φιλοσοφία,

* το δίκαιο και

* η Θεολογία.

Όμως η συζήτηση οφείλει να ξεκινά από τη βιολογική πραγματικότητα και όχι από την εξαφάνισή της.

Η κίνηση στον υπέρηχο:

Τι μπορούμε και τι δεν μπορούμε να πούμε

Η εικόνα που περιγράφει ο γυναικολόγος-μαιευτήρας είναι συγκλονιστική ακριβώς επειδή είναι ορατή. Ωστόσο η επιστημονική ακρίβεια απαιτεί προσοχή. Σε κύηση περίπου δώδεκα έως δεκατεσσάρων (12-14) εβδομάδων υπάρχουν αυτόματες και αντανακλαστικές εμβρυϊκές κινήσεις.

Το ότι το έμβρυο μετακινείται καθώς πλησιάζει ένα όργανο δεν υποδεικνύει συνειδητό φόβο, συνειδητή πρόθεση διαφυγής ή εμπειρία πόνου, όπως την αντιλαμβάνεται ένας ώριμος άνθρωπος.

Η νευροεπιστήμη διακρίνει την κινητική αντίδραση από τη συνειδητή αντίληψη. Οι μεγάλες επιστημονικές ανασκοπήσεις τοποθετούν τη δυνατότητα συνειδητής αντίληψης πόνου πολύ αργότερα στην κύηση, με την ανάπτυξη των αναγκαίων νευρωνικών δικτύων.

Γι᾽ αυτό πιο έντιμη διατύπωση δεν είναι «το έμβρυο φοβήθηκε και κατάλαβε ότι θα πεθάνει», αλλά: «ο γιατρός είδε μια ζωντανή, κινούμενη ανθρώπινη ύπαρξη σε ανάπτυξη να μετακινείται, καθώς το όργανο που θα αφαιρούσε τη ζωή πλησίαζε, και η εικόνα αυτή συγκλόνισε τη συνείδησή του». Η δεύτερη φράση δεν είναι λιγότερο δυνατή. Είναι απλώς ακριβέστερη.

Η δύναμη της εικόνας:

Όταν η έννοια γίνεται σώμα 

Η ψυχολογία γνωρίζει ότι η άμεση οπτική εμπειρία μπορεί να μεταβάλει ριζικά την ηθική κρίση. Ο Daniel Kahneman έδειξε πόσο ισχυρά λειτουργεί ο γρήγορος, διαισθητικός νους όταν συναντά ζωντανές εικόνες. Η αφηρημένη λέξη «κύηση» ή «διακοπή» δεν έχει το ίδιο ψυχολογικό βάρος με

* μια ορατή καρδιακή λειτουργία,

* μια κίνηση άκρου,

* μια εικόνα στον υπέρηχο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η εικόνα πρέπει να χρησιμοποιείται χειριστικά. Η συναισθηματική δύναμη δεν αντικαθιστά το επιχείρημα. Μπορεί, όμως, να αποκαλύψει κάτι που η γλώσσα είχε αποκρύψει: ότι πίσω από την ιατρική ορολογία υπάρχει

* οργανική συνέχεια,

* ανάπτυξη,

* σώμα,

* κίνηση και

* χρόνος.

Η πράξη της έκτρωσης

και η ηθική ονομασία της

Βιολογικά, η έκτρωση τερματίζει την κύηση και παύει την περαιτέρω ανάπτυξη του εμβρύου ή του εμβρύου-foetus. Από μια συνεπή προ-ζωής βιοηθική οπτική, αυτό, περιγράφεται ως αφαίρεση μιας αναπτυσσόμενης ανθρώπινης ζωής.

Από άλλες φιλοσοφικές ή νομικές οπτικές, το κεντρικό ερώτημα είναι αν και πότε αυτή η ζωή έχει την ίδια ηθική ή νομική υπόσταση με ένα γεννημένο πρόσωπο.

Η διαφωνία, λοιπόν, δεν βρίσκεται στο αν το έμβρυο είναι βιολογικά ζωντανό και ανθρώπινο. Βρίσκεται κυρίως στο ποιο ηθικό βάρος αποδίδουμε σ᾽ αυτήν τη ζωή και πώς το σταθμίζουμε απέναντι

* στην αυτονομία,

* στην υγεία,

* στις συνθήκες και

* στα δικαιώματα της εγκύου.

Ένα έντιμο δοκίμιο δεν χρειάζεται να κρύψει αυτή τη διαφωνία. Μπορεί να υποστηρίξει ισχυρά ότι η προγεννητική ζωή αξίζει πολύ μεγαλύτερη προστασία, χωρίς να παραποιεί την αντίθετη θέση.

Βέβαια για την Ορθόδοξη χριστιανική πίστη δεν υφίσταται θέμα συζήτησης· «άμα σύλληψη, άμα άνθρωπος», και σε οποιαδήποτε φάση ανάπτυξης είναι άνθρωπος και η Θεολογία δεν εισέρχεται σε ουδεμία μορφή συζήτησης περί του αντιθέτου.

Ο Ιπποκρατικός Όρκος,

ισχυρό σύμβολο ως υπηρέτης της ζωής

Η ιατρική γεννήθηκε από την ανάγκη να θεραπεύει, να ανακουφίζει, να προλαμβάνει τον θάνατο όπου αυτό είναι δυνατό.

Η φράση «ωφελεέιν ή μη βλάπτειν» συμπυκνώνει έναν διαχρονικό προσανατολισμό: ο γιατρός εισέρχεται στην ευάλωτη ζωή του άλλου για να υπηρετήσει, όχι για να εξουσιάσει.

Ο Ιπποκρατικός Όρκος περιέχει την αρχαία φράση «ουδέ γυναικί πεσσόν φθόριον δώσω». Παραδοσιακά αυτή έχει μεταφραστεί ως άρνηση χορήγησης μέσου που προκαλεί έκτρωση.

Η βαθύτερη ιατρική αρχή είναι

* η προστασία του ευάλωτου,

* η αποφυγή βλάβης και

* η θεραπευτική ευθύνη.

Η γυναίκα δεν είναι

ο εχθρός της ζωής

Αν ένα κείμενο υπέρ της ζωής μετατρέψει τη γυναίκα σε κατηγορούμενη, έχει ήδη προδώσει τη ζωή που ισχυρίζεται ότι υπερασπίζεται. Πίσω από μια απόφαση έκτρωσης μπορεί να βρίσκονται

* φόβος,

* εγκατάλειψη,

* οικονομική αδυναμία,

* πίεση από σύντροφο ή οικογένεια,

* βία,

* σοβαρή ασθένεια,

* αβεβαιότητα,

* μοναξιά ή

* η αίσθηση ότι δεν υπάρχει μέλλον.

Καμία από αυτές τις καταστάσεις δεν δικαιολογεί περιφρόνηση.

Το δικαίωμα της γυναίκας να λαμβάνει αποφάσεις για το σώμα και τη ζωή της είναι πραγματικό και σοβαρό ηθικό αγαθό. Η προ-ζωής θέση, όμως, θέτει ένα πρόσθετο ερώτημα: Όταν μέσα στο σώμα της αναπτύσσεται μια άλλη ανθρώπινη ζωή, μήπως η αυτονομία συναντά πλέον μια δεύτερη αξίωση προστασίας;

Αυτό είναι το δύσκολο σημείο της συζήτησης. Και γι᾽ αυτό χρειάζεται επιχειρηματολογία· όχι ύβρεις, όχι απαξίωση.

Η συμπόνια

πριν από την κρίση

Ο Χριστός δεν οικοδομεί την ηθική Του πάνω στον δημόσιο λιθοβολισμό. Στην ευαγγελική σκηνή της γυναίκας που οδηγείται προς καταδίκη, ακούγεται: «Ὁ ἀναμάρτητος ὑμῶν πρῶτος τόν λίθον βαλέτω» (Ιω. 8, 7), δηλαδή «όποιος από εσάς είναι αναμάρτητος, ας ρίξει πρώτος την πέτρα».

Η αλήθεια δεν καταργείται. Καταργείται η αυτάρεσκη βία του δικαστή.

Μια Εκκλησία, που υπερασπίζεται το αγέννητο παιδί, πρέπει συγχρόνως να στέκεται δίπλα στη φοβισμένη μητέρα. Να έχει

* σπίτι,

* χρήματα,

* γιατρό,

* εργασία,

* φύλαξη,

* κοινότητα,

* άνθρωπο στο τηλέφωνο ακόμη π.χ. και στις δύο το πρωί.

Διαφορετικά η υπεράσπιση της ζωής κινδυνεύει να μείνει σύνθημα.

                                   Η πολιτεία που λέει «επίλεξε»,

αλλά δεν δημιουργεί πραγματικές επιλογές

Η αυτονομία είναι κενή λέξη όταν μια γυναίκα καλείται να επιλέξει μέσα σε συνθήκες

* οικονομικού πανικού,

* επισφαλούς εργασίας,

* έλλειψης στέγης,

* φόβου απώλειας θέσης,

* εγκατάλειψης από τον πατέρα του παιδιού ή

* απουσίας δομών φύλαξης.

Η κοινωνία δεν μπορεί να επαναλαμβάνει «είναι επιλογή σου» και ταυτόχρονα να αρνείται τους όρους που θα έκαναν τη συνέχιση της κύησης βιώσιμη.

Μια πραγματικά υπέρ της ζωής πολιτική δεν εξαντλείται σε απαγορεύσεις. Χρειάζεται

* επίδομα κύησης και λοχείας,

* στεγαστική προστασία,

* δωρεάν προγεννητική και μεταγεννητική φροντίδα,

* ψυχολογική στήριξη,

* προστασία εργασίας,

* δομές φιλοξενίας για γυναίκες που υφίστανται βία,

* προσβάσιμη παιδική φροντίδα,

* υποστήριξη οικογενειών με αναπηρία ή σοβαρή ασθένεια και

* ουσιαστική ευθύνη του πατέρα.

Ο πατέρας που συχνά εξαφανίζεται

από τη συζήτηση

Η δημόσια αντιπαράθεση μιλά σχεδόν αποκλειστικά για τη γυναίκα και το έμβρυο. Όμως πολύ συχνά υπάρχει και ένας άνδρας. Η εγκυμοσύνη δεν δημιουργήθηκε από μία μόνο βούληση.

Η ηθική ευθύνη του πατέρα δεν μπορεί να εξαφανίζεται τη στιγμή που αρχίζει το δύσκολο μέρος.

Μια κοινωνία που ζητά από τη γυναίκα να σηκώσει μόνη της

* το οικονομικό,

* το σωματικό και

* το ψυχικό

βάρος και έπειτα την κρίνει για την απόφασή της είναι βαθιά υποκριτική.

Η υπεράσπιση της ζωής απαιτεί και πολιτισμό πατρότητας:

* παρουσία,

* ευθύνη,

* οικονομική συμμετοχή,

* συναισθηματική στήριξη και

* νομικές υποχρεώσεις.

Δικαιώματα:

Όχι ανταγωνισμός συνθημάτων

Η γλώσσα των δικαιωμάτων είναι μια από τις μεγάλες κατακτήσεις του σύγχρονου πολιτισμού. Προστάτευσε τον αδύναμο από την αυθαιρεσία του ισχυρού. Γι᾽ αυτό ακριβώς δεν πρέπει να χρησιμοποιείται επιφανειακά. Η ερώτηση δεν είναι αν «είμαστε υπέρ ή κατά των δικαιωμάτων».

Η ερώτηση είναι ποια υποκείμενα θεωρούμε φορείς ηθικής αξίωσης και πώς σταθμίζουμε συγκρουόμενα αγαθά.

Η προ-ζωής ηθική υποστηρίζει ότι η ανθρώπινη ζωή πριν από τη γέννηση δεν πρέπει να βρίσκεται έξω από τον κύκλο της προστασίας μόνο επειδή είναι

* εξαρτημένη,

* μικρή ή

* αόρατη.

Η υπέρ της επιλογής θέση υπογραμμίζει ότι η κύηση συμβαίνει μέσα στο σώμα μιας ήδη αυτόνομης γυναίκας και ότι η εξαναγκαστική συνέχισή της έχει τεράστιο σωματικό και κοινωνικό κόστος.

Η σοβαρότητα του θέματος απαιτεί να αποδεχθούμε το αυτονόητο, ότι δηλαδή μιλάμε για δύο σώματα πριν αποφασίσουμε πού στεκόμαστε.

Ο πιο αδύναμος δεν έχει φωνή

Το έμβρυο δεν μπορεί

* να μιλήσει,

* να προσφύγει σε δικαστήριο,

* να ζητήσει χρόνο ή

* να εξηγήσει ότι θέλει να συνεχίσει να υπάρχει.

Αυτή η πλήρης εξάρτηση είναι, για την προ-ζωής ηθική, λόγος αυξημένης προστασίας και όχι μειωμένης αξίας.

Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν θα έπρεπε να εξαρτάται από

* τη δύναμη,

* την αυτονομία ή

* την ικανότητα αυτοϋπεράσπισης.

Αντίστοιχα, όμως, και η έγκυος γυναίκα μπορεί να είναι εξαιρετικά ευάλωτη. Η ηθική πρόκληση δεν είναι να διαλέξουμε ποιον θα μισήσουμε. Είναι να δημιουργήσουμε συνθήκες στις οποίες η προστασία του ενός δεν απαιτεί την εγκατάλειψη του άλλου. 

Γιατί η «γενοκτονία» δεν βοηθά

Στον δημόσιο λόγο χρησιμοποιούνται συχνά λέξεις όπως «γενοκτονία» ή «πόλεμος κατά του ανθρώπινου είδους», για να δηλωθεί το τεράστιο ηθικό βάρος που αποδίδεται στις εκτρώσεις.

* Ως ηθικές μεταφορές εκφράζουν αγωνία.

* Ως νομικοί ή επιστημονικοί όροι, όμως, είναι ανακριβείς.

Η γενοκτονία έχει συγκεκριμένο νομικό περιεχόμενο: Πρόθεση καταστροφής συγκεκριμένης

* εθνικής,

* εθνοτικής,

* φυλετικής ή

* θρησκευτικής ομάδας.

Το επιχείρημα υπέρ της προγεννητικής ζωής δεν χρειάζεται υπερβολές για να είναι ισχυρό. Αρκεί το ίδιο το γεγονός: Μια αναπτυσσόμενη ανθρώπινη ζωή παύει να αναπτύσσεται με ανθρώπινη παρέμβαση.

Η ηθική σοβαρότητα αυτής της πράξης μπορεί να συζητηθεί καθαρά χωρίς πολεμική ορολογία.

Η πολιτισμική απαξίωση

της εξάρτησης

Ο σύγχρονος πολιτισμός θαυμάζει

* την αυτονομία,

* την παραγωγικότητα,

* τη νεότητα και

* την ανεξαρτησία.

Όμως η ανθρώπινη ζωή αρχίζει μέσα σε πλήρη εξάρτηση και, συχνά, τελειώνει πάλι μέσα σε εξάρτηση·

* το βρέφος,

* ο ασθενής,

* ο ανάπηρος,

* ο ηλικιωμένος και

* ο ετοιμοθάνατος

μας θυμίζουν ότι η αξία δεν μπορεί να μετριέται μόνο με το «τι μπορεί να κάνει κάποιος μόνος του».

Η προγεννητική ζωή θέτει στον πολιτισμό αυτό ένα ενοχλητικό ερώτημα: Μπορεί κάτι να έχει αξία ακριβώς επειδή χρειάζεται τον άλλον για να υπάρξει; Η χριστιανική απάντηση είναι «Ναι!».

 Η εξάρτηση δεν είναι ντροπή. Είναι το πρώτο σχολείο της σχέσης.        

Η Ορθόδοξη Θεολογία της ζωής

Η Ορθόδοξη χριστιανική Παράδοση βλέπει τη ζωή ως δώρο και όχι ως ιδιοκτησία. «Σοῦ γάρ ἐστιν ἡ πηγή τῆς ζωῆς», λέει ο Ψαλμωδός (Ψαλμ. 35, 10), δηλαδή «διότι συ είσαι η πηγή της ζωής». Η ζωή δεν είναι απλώς βιολογικό γεγονός· είναι κλήση σε σχέση.

Γι᾽ αυτό η προστασία της δεν εξαρτάται από το αν είναι

* ισχυρή,

* επιθυμητή,

* υγιής ή

* κοινωνικά βολική.

Ο προφήτης Ιερεμίας ακούει: «Πρό τοῦ μέ πλάσαι σε ἐν κοιλίᾳ ἐπίσταμαί σε» (Ιερ. 1, 5), δηλαδή «πριν ακόμη σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνώριζα». Το χωρίο δεν είναι εμβρυολογικό εγχειρίδιο· είναι θεολογική μαρτυρία ότι η ανθρώπινη ύπαρξη δεν είναι ανώνυμη για τον Θεό.

Και ο Ψαλμωδός γράφει: «Τό ἀκατέργαστόν μου εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου» (Ψαλμ. 138/139, 16), δηλαδή «το άπλαστο και αδιαμόρφωτο έμβρυο στην κοιλιά της μητέρας μου, το είδαν τα μάτια σου».  Η χριστιανική Παράδοση διάβασε αυτά τα χωρία όχι ως βιολογικές αποδείξεις, αλλά ως γλώσσα θείας γνώσης και προσωπικής αξίας πριν ακόμη ολοκληρωθεί η ανθρώπινη μορφή.

«Οὐ φονεύσεις»

και η ανάγκη της διάκρισης

Η εντολή «οὐ φονεύσεις» (Εξ. 20, 13) βρίσκεται στον πυρήνα της βιβλικής προστασίας της ζωής. Όμως η ποιμαντική εφαρμογή της δεν μπορεί να γίνεται σαν σφυρί πάνω σε τραυματισμένους ανθρώπους.

Η Εκκλησία γνωρίζει την αμαρτία, αλλά γνωρίζει και

* τη μετάνοια,

* τη συγχώρηση,

* τη θεραπεία.

Μια γυναίκα που έχει κάνει έκτρωση δεν είναι καταδικασμένη σε μια μόνιμη ταυτότητα ενοχής.

Ούτε ένας γιατρός που συμμετείχε σε τέτοιες πράξεις κλείνεται για πάντα έξω από τη δυνατότητα μεταστροφής.

Η ίδια η μαρτυρία από την οποία ξεκινήσαμε είναι μαρτυρία αλλαγής συνείδησης. Η χριστιανική ηθική χωρίς έλεος δεν είναι χριστιανική.

Γι᾽ αυτό και το έλεος του Θεού είναι αμέτρητο και η αγάπη Του είναι απέραντη σε όποιον ειλικρινά μετανοήσει και ζητήσει αληθινά τη συγχώρηση.

Η μετάνοια

δεν είναι διαπόμπευση

Η μετάνοια σημαίνει αλλαγή νου και κατεύθυνσης. Δεν σημαίνει δημόσιο εξευτελισμό.

Στην Ορθόδοξη χριστιανική ποιμαντική πράξη χρειάζεται να υπάρχει χώρος,

* όπου η γυναίκα μπορεί να μιλήσει για μια παλιά έκτρωση χωρίς να συντριβεί από την καταδίκη,

* όπου ο πατέρας μπορεί να αναλάβει το μερίδιο της ευθύνης του και

* όπου ο γιατρός μπορεί να επανεξετάσει τη συνείδησή του χωρίς να μετατραπεί σε αντικείμενο μίσους.

Η υπεράσπιση της ζωής

* δεν αποδεικνύεται από το πόσο δυνατά καταδικάζουμε·

* αποδεικνύεται από το πόσες ζωές είμαστε διατεθειμένοι να σηκώσουμε στους ώμους μας.

Τι θα σήμαινε μια πραγματική

«κουλτούρα ζωής»

Μια κουλτούρα ζωής:

* Θα ήταν αναγνωρίσιμη όχι μόνον από όσα απαγορεύει, αλλά από όσα προσφέρει.

* Θα προστάτευε την έγκυο που φοβάται ότι θα χάσει τη δουλειά της.

* Θα στήριζε τη μητέρα που κυοφορεί παιδί με αναπηρία.

* Θα κυνηγούσε τον άνδρα που εγκαταλείπει οικονομικά το παιδί του, όχι τη γυναίκα που μένει μόνη.

* Θα έκανε την υιοθεσία και την αναδοχή ασφαλείς και ανθρώπινες.

* Θα παρείχε ψυχολογική στήριξη πριν και μετά από δύσκολες αποφάσεις.

* Θα επένδυε στην πρόληψη ανεπιθύμητων κυήσεων με υπεύθυνη ενημέρωση στη μη εκτρωτική αντισύλληψη και στην προστασία από σεξουαλική βία.

Και θα ήταν συνεπής: Θα υπερασπιζόταν τη ζωή και μετά τη γέννηση·

* τον πρόσφυγα,

* το παιδί στη φτώχεια,

* τον ανάπηρο,

* τον ασθενή,

* τον ηλικιωμένο,

* τον άνθρωπο του πολέμου.

Η προ-ζωής ηθική χάνει την αξιοπιστία της, όταν το ενδιαφέρον τελειώνει στον τοκετό.

Ο γιατρός που είπε

«δεν θα το ξανακάνω»

Η τελευταία φράση της μαρτυρίας του μαιευτήρα-γυναικολόγου να μην προβεί στο μέλλον σε εκτρώσεις, έχει ιδιαίτερο βάρος: «επιλέγω να μην το ξανακάνω». Δεν είναι νόμος για όλους. Είναι απόφαση συνείδησης. Ένας άνθρωπος είδε κάτι και έκρινε ότι δεν μπορούσε πλέον να συμμετέχει.

Η ηθική ωριμότητα περιλαμβάνει και αυτή τη δυνατότητα: να διακόπτεις έναν επαγγελματικό αυτοματισμό, όταν η συνείδηση σου λέει ότι περνάς ένα όριο.

Η ιατρική δεν είναι μόνον τεχνική επάρκεια. Είναι και ηθική πράξη. Ο γιατρός κρατά στα χέρια του δύναμη πάνω στην ανθρώπινη ευαλωτότητα. Γι᾽ αυτό η εκπαίδευσή του δεν μπορεί να περιορίζεται στο «πώς γίνεται» μια πράξη.

Χρειάζεται να ρωτά και «τι σημαίνει», «ποιον αφορά», «ποιο αγαθό υπηρετώ» και «ποιο κόστος επιβάλλω».

Η ζωή δεν χρειάζεται

να είναι τέλεια για να αξίζει

Ένα από τα πιο επικίνδυνα κριτήρια του σύγχρονου πολιτισμού είναι η σύνδεση της αξίας

* με την ποιότητα,

* με την υγεία ή

* με επιθυμητότητα.

Όμως η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν είναι βραβείο για όσους πληρούν προϋποθέσεις.

Αν εξαρτήσουμε το δικαίωμα στην προστασία από το αν κάποιος είναι

* επιθυμητός.

* δυνατός ή

* υγιής,

τότε ανοίγουμε μια λογική, που δεν σταματά εύκολα πριν ή μετά τη γέννηση.

Η Ορθόδοξη χριστιανική ανθρωπολογία αντιστρέφει το μέτρο. Ο ασθενέστερος δε αξίζει λιγότερο επειδή χρειάζεται περισσότερα. Αξίζει περισσότερη φροντίδα ακριβώς επειδή είναι ανυπεράσπιστος.

Όχι μίσος -

αλλά μια δύσκολη υπεράσπιση

Το πιο εύκολο είναι να φωνάξουμε. Το δυσκολότερο είναι να προστατεύσουμε. Να είμαστε υπέρ της ζωής όταν αυτό σημαίνει

* χρόνο,

* χρήματα,

* δομές,

* κοινωνική πολιτική,

* φιλοξενία,

* αναδοχή,

* αποδοχή ενός παιδιού με αναπηρία,

* στήριξη μιας μητέρας που όλοι οι άλλοι εγκατέλειψαν.

Αν λέμε ότι η ζωή είναι ιερή, η φράση πρέπει να αποκτήσει κόστος για εμάς. Αλλιώς κινδυνεύει να γίνει ηθική διακόσμηση.

Ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος είναι αμείλικτα συγκεκριμένος: «μή ἀγαπῶμεν λόγῳ μηδέ τῇ γλώσσῃ, ἀλλ᾽ ἐν ἔργῳ καί ἀληθείᾳ» (Α´ Ιω. 3, 18), δηλαδή «ας μην αγαπούμε με λόγια και με τη γλώσσα, αλλά με έργο και αλήθεια».

Επίλογος

Μπροστά σε μια ζωή

που δεν μπορεί να μιλήσει

Η οθόνη του υπερήχου δεν είναι δικαστήριο. Είναι παράθυρο. Δείχνει κάτι που άλλοτε παρέμενε αόρατο:

* μια ανάπτυξη που συμβαίνει,

* ένα σώμα που σχηματίζεται,

* κινήσεις που εμφανίζονται πριν από τη δυνατότητα λόγου και συνειδητής αυτοπεριγραφής.

Η μαρτυρία του γιατρού δεν αποδεικνύει ότι το έμβρυο «ήξερε» τι ερχόταν. Αποδεικνύει όμως κάτι για τον ίδιο: ότι εκείνη τη στιγμή δεν μπορούσε πια να βλέπει αυτό που έκανε ως ουδέτερη τεχνική πράξη.

Από εκεί αρχίζει το ηθικό ερώτημα.

* Όχι από το μίσος προς τη γυναίκα.

* Όχι από την προσβολή του γιατρού, που σκέφτεται διαφορετικά.

* Όχι από υπερβολές.

Αλλά από την επίμονη φράση: Εδώ υπάρχει ανθρώπινη ζωή σε ανάπτυξη.

* Τι χρωστάμε σ᾽ αυτήν τη ζωή;

* Και τι χρωστάμε στη γυναίκα που τη φέρει μέσα της;

Η απάντηση μιας κοινωνίας, που θέλει να λέγεται ανθρώπινη, δεν μπορεί να είναι απλώς «διάλεξε μόνη σου και μετά ζήσε με τις συνέπειες». Ούτε μπορεί να είναι «θα σε αναγκάσουμε και μετά θα σε εγκαταλείψουμε».

Η πιο δύσκολη και πιο ανθρώπινη απάντηση είναι: «Δεν είσαι μόνη. Θα προστατεύσουμε όσο μπορούμε και εσένα και τη ζωή που κυοφορείς».

Και, ίσως, τότε η υπεράσπιση της προγεννητικής ζωής να πάψει να ακούγεται ως τιμωρία και να γίνει αυτό που οφείλει να είναι:

* πρόσκληση σε μεγαλύτερη ευθύνη,

* μεγαλύτερη κοινωνική αλληλεγγύη και

* μεγαλύτερη ευλάβεια απέναντι στο μυστήριο του ανθρώπου.