Αυτογνωσία και φιλοδοξία

Αὐτογνωσία καί φιλοδοξία

Τοῦ Πρωτοπρεσβυτέρου π. Διονυσίου Τάτση

Καθημερινὰ διατυπώνονται παράπονα ἀπὸ τοὺς ἁπλοὺς ἀνθρώπους γιὰ πράξεις καὶ παραλείψεις τῶν ἀρχόντων τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας καὶ ὄχι σπάνια καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς. Ὑπάρχει διάχυτη ἡ αἴσθηση ὅτι τὰ πρόσωπα αὐτὰ εἶναι ἀνίκανα καὶ ὑπηρετοῦν συμφέροντα, μὲ τρόπο προκλητικὸ καὶ σκανδαλώδη. Χωρίς νὰ ἀγνοοῦμε τὶς φωτεινὲς ἐξαιρέσεις, δυστυχῶς ἡ πλειονότητα ἀποδεικνύεται ἀνίκανη καὶ αὐτὸ συμβαίνει, γιατὶ οἱ συγκεκριμένοι ἄνθρωποι εἶναι φιλόδοξοι καὶ τοὺς λείπει ἡ αὐτογνωσία. Μιλᾶμε γιὰ τὴν ὕπαρξη ἑνὸς φοβεροῦ πάθους καὶ τὴν ἀπουσία μιᾶς μεγάλης ἀρετῆς. Ἡ φιλοδοξία καὶ ἡ αὐτογνωσία δὲν μποροῦν νὰ συνυπάρχουν στὸν ἄνθρωπο. Ὅταν κυριαρχεῖ ἡ φιλοδοξία, χάνεται ἡ αὐτογνωσία. Ἐνῶ ὅταν ὑπάρχει ἡ αὐτογνωσία, τὸ πάθος τῆς φιλοδοξίας μειώνεται καὶ κάποιες φορὲς νεκρώνεται.

  Ὁ φιλόδοξος χάνει τὴν αἴσθηση ὅτι εἶναι ἕνας κοινὸς ἄνθρωπος μὲ πολλὲς ἀδυναμίες καὶ φυσικὰ ἀκατάλληλος γιὰ ὑπεύθυνες θέσεις στὴν κοσμικὴ ἐξουσία. Ἡ πραγματικότητα αὐτὴ δὲν λαμβάνεται ὑπόψη, γι’ αὐτὸ μεγάλα κοινωνικὰ προβλήματα, ποὺ γιὰ τὴ λύση τους χρειάζονται ἱκανότητες, τὰ ἀναλαμβάνουν μικροὶ καὶ ἀδύναμοι ἄνθρωποι. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι νὰ πολλαπλασιάζονται τὰ προβλήματα!

  Ἡ γνώση τοῦ ἑαυτοῦ μας εἶναι ἀναγκαία, χώρις νὰ μᾶς ἀπογοητεύει, ἀλλὰ ἀντίθετα μᾶς ὁδηγεῖ στήν πνευματική ἀφύπνιση. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος λέει ὅτι «δὲν εἶναι μικρὴ εὐσέβεια καὶ ἀρετή, τὸ νὰ μπορέσουμε νὰ συνειδητοποιήσουμε τὴν πραγματική μας ἀξία. Γιατὶ αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος ποὺ γνωρίζει καλύτερα τὸν ἑαυτό του, ποὺ πιστεύει δηλαδὴ ὅτι δὲν εἶναι τίποτα κλπ»[1]. Ἐπίσης ἡ συναίσθηση ὅτι εἴμαστε ἁμαρτωλοὶ καὶ ἄξιοι τιμωρίας, δὲν μᾶς ἀποκλείει ἀπό τή συγχώρηση. Μποροῦμε «νά εἴμαστε ὄρθιοι στό πνευματικὸ σκάμμα καὶ νά διεξάγουμε τούς ἀγῶνες τῆς μετάνοιας[2]!…

  Οἱ ἄνθρωποι, ἐνῶ παρουσιάζουν ἐκδηλώσεις πού ἀποκαλύπτουν τήν ἔλλειψη αὐτογνωσίας, οἱ ἴδιοι τήν ἀρνοῦνται, γιατί ἔχουν πολλή κακία στήν ψυχή τους. Συγχρόνως εἶναι προσηλωμένοι στὰ βιοτικά. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος τονίζει ὅτι «τίποτα δὲν κάνει τὸν ἄνθρωπο νὰ ἀγνοεῖ τόσο τὸν ἑαυτό του, ὅσο τὸ νὰ εἶναι προσηλωμένος στὰ βιοτικά· καί τίποτα πάλι δέν τόν κάνει νά εἶναι τόσο πολύ προσ­ηλωμένος στὰ βιοτικά, ὅσο τὸ νὰ ἀγνοεῖ τὸν ἑαυτό του· ἐπειδή αὐτά ἐξαρτῶνται τὸ ἕνα ἀπὸ τὸ ἄλλο»[3]. Ἐλεύθερος ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὰ βιοτικά ἀποκτᾶ τὴν αὐτογνωσία, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ σὲ ὅλα τὰ εἴδη τῆς ἀρετῆς. Ὁ Μέγας Βασίλειος συμβουλεύει τὸν καλοπροαίρετο χριστιανό σχετικά μὲ τὴν ἀπόκτηση τῆς αὐτογνωσίας: «Πρόσεχε τὸν ἑαυτό σου καὶ οὔτε στὰ θνητά καί φθαρτά νά προσκολληθεῖς σὰν νὰ εἶναι αἰώνια, οὔτε τὰ αἰώνια νὰ περιφρονήσεις σὰν νὰ εἶναι προσωρινά»[4]! Δὲν παραλείπει ἐπίσης ὁ ἅγιος νά ἀναφέρει ὅτι εἶναι δύσκολο νὰ γνωρίσει κανείς τὸν ἀληθινὸ ἑαυτό του: «Ὁ ἄνθρωπος δέν εἶναι αὐτὸ ποὺ φαίνεται, ἀλλὰ χρειάζεται κάποια ἀνώτερη σοφία, μὲ τὴν ὁποία ὁ καθένας ἀπὸ μᾶς θὰ γνωρίσει καλὰ ποιός τέλος πάντων εἶναι ὁ ἑαυτός του. Αὐτὸ ὅμως, ἄν δέν καθαρίσουμε τόν νοῦ μας, εἶναι πολύ πιὸ δύσκολο ἀπὸ τὸ νὰ δεῖ τὸν ἥλιο ἐκεῖνος ποὺ ἔχει βλαμμένα τὰ μάτια του[5]!

Σημειώσεις:

[1] Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγική ἀνθρωπολογία Ἰωάννου Χρυσοστόμου, τόμος Α΄, Ἀθήνα 1993, σελ. 740.  [2] Ὅπ. παρ., σελ. 742. [3] Ὅπ. παρ., σελ. 742- 743.

orthodoxostypos