Β΄ Κυριακή Ματθαίου – Η Σύναξη των Οσίων Πατέρων των εν τω Αγίω Όρει του Άθω διαλαμψάντων

Β΄ Κυριακή Ματθαίου – Η Σύναξη των Οσίων Πατέρων των εν τω Αγίω Όρει του Άθω διαλαμψάντων

Ανδρέας Νικολάου εκ Πάφου

Το Άγιον Όρος: Φρούριο Ορθοδοξίας, τόπος ασκήσεως και ακατάπαυστος αγώνας υπέρ της Πατερικής Πίστεως – Ένα επίκαιρο μήνυμα μέσα στις σύγχρονες εκκλησιαστικές δοκιμασίες και για όσους εκφράζουν την υποστήριξή τους προς τον Μητροπολίτη Πάφου Τυχικό

Η Β΄ Κυριακή του Ματθαίου είναι αφιερωμένη από την Ορθόδοξη Εκκλησία στη Σύναξη πάντων των Οσίων Πατέρων των εν τω Αγίω Όρει του Άθω διαλαμψάντων, μιας αμέτρητης στρατιάς γνωστών και αγνώστων αγίων, οι οποίοι επί περισσότερο από χίλια χρόνια μετέτρεψαν την Αθωνική Πολιτεία σε αδιάλειπτο εργαστήριο μετανοίας, νοεράς προσευχής και ενώσεως του ανθρώπου με τον Θεό. Δεν τιμώνται μόνο οι μεγάλοι και ιστορικά γνωστοί Άγιοι, αλλά και οι χιλιάδες αφανείς μοναχοί, των οποίων τα ονόματα έμειναν άγνωστα στους ανθρώπους, όμως είναι γνωστά ενώπιον του θρόνου του Θεού.

Το Άγιον Όρος, το ευλογημένο Περιβόλι της Παναγίας, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πνευματικούς φάρους της Ορθοδοξίας. Από τον Όσιο Αθανάσιο τον Αθωνίτη, ιδρυτή της Μεγίστης Λαύρας, έως τον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά, τον μεγάλο θεολόγο του ακτίστου Φωτός, από τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, τον ανακαινιστή της φιλοκαλικής παραδόσεως, έως τους συγχρόνους Αγίους Σιλουανό τον Αθωνίτη, Παΐσιο τον Αγιορείτη, Εφραίμ τον Κατουνακιώτη και πλήθος άλλων γερόντων και ασκητών, ο Άθως αναδεικνύει αδιάκοπα καρπούς αγιότητος. Εκεί η θεολογία δεν είναι μια απλή διανοητική ενασχόληση, αλλά εμπειρία του Θεού μέσα από την κάθαρση της καρδιάς, τη μετάνοια και τη μέθεξη στη θεία Χάρη.

………………………………………………

Οι Αγιορείτες Πατέρες ως στύλοι της Ορθοδοξίας και υπερασπιστές της Πατερικής Παραδόσεως

Η υμνολογία της σημερινής εορτής αποκαλύπτει ότι οι Άγιοι του Άθωνα δεν υπήρξαν μόνο ησυχαστές και άνθρωποι της ερήμου, αλλά και ατρόμητοι ομολογητές της πίστεως όταν εμφανίσθηκαν ιστορικές περιστάσεις που δοκίμασαν την εκκλησιαστική συνείδηση.

Ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι δώδεκα Οσιομάρτυρες της Ιεράς Μονής Βατοπαιδίου, τους οποίους η ακολουθία εγκωμιάζει διότι «ἀνδρικῶς κακοδοξίαν ἅπασαν τῶν λατινοφρόνων ἀπελέγξαντες» προτίμησαν την αγχόνη παρά να αποδεχθούν όσα θεωρούσαν ξένα προς την ορθόδοξη πίστη. Η Εκκλησία ψάλλει ότι έλαβαν «διπλοῦς στεφάνους», τόσο της ασκήσεως όσο και του μαρτυρίου.

Με τον ίδιο σεβασμό τιμώνται οι Οσιομάρτυρες της Ιεράς Μονής Ιβήρων, οι οποίοι, σύμφωνα με την υμνολογία, οδηγήθηκαν σε πνιγμό και προσέφεραν τη ζωή τους στον Χριστό κατά την εποχή των εντάσεων που ακολούθησαν την ένωση της Λυώνος (1274), απορρίπτοντας τις εκκλησιαστικές επιλογές που συνδέονταν με την πολιτική και θεολογική προσέγγιση προς τη Ρώμη.

Η ακολουθία συνεχίζει με τους είκοσι έξι Οσιομάρτυρες της Ιεράς Μονής Ζωγράφου, οι οποίοι «πυρὶ τελειωθέντες» προσφέρθηκαν ως «ὁλοκαυτώματα ἱερά», έχοντας προηγουμένως «ἀνδρικῶς τὴν πλάνην τῶν λατινοφρόνων θριαμβεύσαντας». Η μνήμη τους παραμένει στην αγιορείτικη παράδοση ως παράδειγμα θυσιαστικής ομολογίας.

Ακόμη, οι Πατέρες της Σκήτης των Καρεών, όπως αναφέρει ο ύμνος, αποκεφαλίσθηκαν επειδή «τῆς τῶν Πατέρων δόξης ὑπερασπισθέντας καὶ τὴν Λατίνων στηλιτεύσαντας». Αυτές οι υμνολογικές αναφορές αποτελούν μαρτυρία του τρόπου με τον οποίο η Εκκλησία διατήρησε τη μνήμη των συγκεκριμένων μαρτύρων.

…………………………………………………

Το θεολογικό υπόβαθρο της αντιπαραθέσεως με τον Παπισμό

Οι αγώνες των Αγιορειτών Πατέρων δεν είχαν ως κέντρο μία εθνική ή πολιτική αντιπαλότητα με τους Δυτικούς χριστιανούς, αλλά γεννήθηκαν μέσα από τη μέριμνα για τη διαφύλαξη της πίστεως όπως αυτή παραδόθηκε από τους Αποστόλους και τους Αγίους Πατέρες.

Η ορθόδοξη θεολογία διατύπωσε διαχρονικά αντιρρήσεις σε συγκεκριμένες δογματικές εξελίξεις της Ρωμαιοκαθολικής πλάνης, όπως η προσθήκη του Filioque στο Σύμβολο της Πίστεως, δηλαδή η διδασκαλία περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος και εκ του Υιού, η αντίληψη περί καθολικής δικαιοδοσίας του Πάπα επί όλης της Εκκλησίας, καθώς και το δόγμα του παπικού αλαθήτου που διατυπώθηκε στην Α΄ Βατικανή Σύνοδο το 1870.

Για τους Αγιορείτες Πατέρες, η Εκκλησία δεν έχει επί γης έναν απόλυτο μονάρχη αλλά μοναδική αιώνια Κεφαλή τον Θεάνθρωπο Ιησού Χριστό. Η ενότητα της Εκκλησίας δεν οικοδομείται πάνω σε μία κεντρική ανθρώπινη εξουσία, αλλά στην κοινή πίστη, στη συνοδικότητα, στη διαδοχή των Αποστόλων και στη ζωή του Αγίου Πνεύματος.

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, κορυφαία μορφή του Αγίου Όρους, ανέδειξε ότι η σωτηρία του ανθρώπου είναι πραγματική μέθεξη στις άκτιστες ενέργειες του Θεού. Η εμπειρία της θεώσεως, που αποτελεί την καρδιά της ορθόδοξης πνευματικότητας, δεν είναι μια φιλοσοφική θεωρία αλλά καρπός της καθάρσεως και της θείας χάριτος.

………………………………………………

Η αγιορειτική μαρτυρία στη σύγχρονη εποχή και οι διάλογοι με τις άλλες Εκκλησίες

Κατά τους νεότερους χρόνους, πολλοί Αγιορείτες Γέροντες εξέφρασαν έντονη ανησυχία απέναντι σε ορισμένες τάσεις του οικουμενικού κινήματος, ιδιαίτερα όταν θεωρούσαν ότι υπάρχει κίνδυνος να υποβαθμιστούν οι πραγματικές δογματικές διαφορές μεταξύ των χριστιανικών παραδόσεων.

Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση της αγιορειτικής παράδοσης, η αληθινή ενότητα δεν είναι αποτέλεσμα απλών διπλωματικών συμφωνιών ή αμοιβαίων παραχωρήσεων στα δόγματα, αλλά καρπός κοινής πίστεως, μετανοίας και ζωής μέσα στην αλήθεια του Χριστού. Άλλες φωνές μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία υποστηρίζουν τη συνέχιση των θεολογικών διαλόγων ως μέσο αναζήτησης της ενότητας χωρίς εγκατάλειψη της ορθόδοξης πίστης.

Η ιστορία του Αγίου Όρους δείχνει ότι η ομολογία της πίστεως συνδέεται πάντοτε με την αγιότητα. Ο αληθινός ομολογητής δεν κινείται από εμπάθεια ή μίσος, αλλά από αγάπη προς την αλήθεια και προσευχή υπέρ πάντων.

……………………………………………..

Το διαχρονικό κάλεσμα των Αγίων του Άθωνα

Η ακολουθία της σημερινής ημέρας αποκαλεί τους Αγιορείτες Πατέρες «θεοσύλλεκτον ὅμιλον ἀσκητῶν», «δήμον φωτοφόρον ἱεραρχῶν», «θεῖον σύστημα μαρτύρων», «λαμπρὰ ἄστρα τοῦ Ἄθω». Είναι οι γνωστοί και άγνωστοι Άγιοι που έζησαν στις σκήτες, στα σπήλαια, στα κελλιά και στα κοινόβια, αγωνιζόμενοι με νηστεία, αγρυπνία, δάκρυα και αδιάλειπτη προσευχή.

Το μήνυμά τους προς κάθε εποχή είναι ότι η Ορθοδοξία δεν διαφυλάσσεται μόνο με λόγους και συγγράμματα, αλλά κυρίως με αγιασμένη ζωή. Όταν η Εκκλησία αντιμετώπισε θεολογικές δοκιμασίες, οι Άγιοι έγιναν ομολογητές· όταν επικράτησε η πνευματική ξηρασία, έγιναν πηγές χάριτος· και όταν ο κόσμος αναζήτησε το φως, εκείνοι έγιναν «λύχνοι επί την λυχνίαν».

Η σημερινή Σύναξη των Αγίων Πατέρων του Άθω υπενθυμίζει σε όλους τους πιστούς ότι η υπεράσπιση της αλήθειας απαιτεί διάκριση, ταπείνωση και προσωπική μετάνοια. Η ομολογία χωρίς αγάπη κινδυνεύει να γίνει σκληρότητα, αλλά και η αγάπη χωρίς αλήθεια χάνει το σωτηριολογικό της περιεχόμενο. Οι Άγιοι Αγιορείτες μάς καλούν να κρατήσουμε μαζί τα δύο: την ακρίβεια της πίστεως και το πνεύμα του Χριστού, «ὅς πάντας ἀνθρώπους θέλει σωθῆναι καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν».