14 Ιουνίου – Αφιέρωμα στον Άγιο Ιουστίνο Πόποβιτς

14 Ιουνίου – Αφιέρωμα στον Άγιο Ιουστίνο Πόποβιτς

Ο σύγχρονος Ομολογητής της Ορθοδοξίας και η ακατάπαυστη μαρτυρία του στην εποχή των μεγάλων εκκλησιαστικών προκλήσεων με κέντρο τον κανονικό Μητροπολίτη Πάφου Τυχικό

Ανδρέας Νικολάου εκ Πάφου

Η 14η Ιουνίου αποτελεί ημέρα ιεράς μνήμης του Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς, του μεγάλου Σέρβου ασκητού, δογματικού θεολόγου και ομολογητού της Ορθοδόξου Πίστεως του 20ού αιώνα. Η ζωή και το έργο του αποτελούν μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς για όσους μελετούν τη σύγχρονη ορθόδοξη θεολογία, ιδιαίτερα στα ζητήματα της εκκλησιολογίας, του παπισμού και του οικουμενικού διαλόγου. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 14 Ιουνίου, ημέρα της κοιμήσεώς του, αναγνωρίζοντας την αγία βιοτή, την ασκητική του πολιτεία και την πνευματική του παρακαταθήκη.  

Σε μία εποχή κατά την οποία η Εκκλησία της Κύπρου περνά περίοδο έντονων συζητήσεων εξαιτίας των γεγονότων που σχετίζονται με τον Μητροπολίτη Πάφου Τυχικό και τις ευρύτερες αντιπαραθέσεις γύρω από ζητήματα πίστεως και εκκλησιαστικής τάξεως, η θεολογική φωνή του Αγίου Ιουστίνου εξακολουθεί να προκαλεί προβληματισμό και να καλεί σε βαθύτερη μελέτη της πατερικής παραδόσεως.

Ο Άγιος Ιουστίνος γεννήθηκε το 1894 στο Βράνιε της Σερβίας, σε οικογένεια με μακρά ιερατική παράδοση. Το κοσμικό του όνομα ήταν Ευάγγελος και από νεαρή ηλικία αφιερώθηκε στη θεολογία και τη μοναχική ζωή. Σπούδασε σε διάφορα ευρωπαϊκά θεολογικά κέντρα και αναδείχθηκε καθηγητής Δογματικής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου. Μετά την επικράτηση του κομμουνιστικού καθεστώτος στη Γιουγκοσλαβία απομακρύνθηκε από το πανεπιστήμιο και πέρασε δεκαετίες υπό επιτήρηση στη Μονή Τσέλιε, όπου συνέχισε ακατάπαυστα το συγγραφικό, ποιμαντικό και πνευματικό του έργο.  

…………………………………………………

Οι πειρασμοί και οι διωγμοί του Ομολογητή

Η ζωή του Αγίου Ιουστίνου υπήρξε σταυρική. Βίωσε τους δύο παγκοσμίους πολέμους, την κατάρρευση της παλαιάς Ευρώπης και την πίεση ενός αθεϊστικού πολιτικού συστήματος που επιχείρησε να αποσιωπήσει την εκκλησιαστική του φωνή. Δεν αντέδρασε με πνεύμα εκδικήσεως, αλλά με υπομονή, προσευχή και αδιάκοπη εργασία. Μέσα από τη σιωπηλή του εξορία γεννήθηκαν σπουδαία έργα, με κορυφαίο τη μνημειώδη «Δογματική της Ορθοδόξου Εκκλησίας», όπου ανέπτυξε τη θεανθρωποκεντρική θεώρηση της ζωής: ότι το κέντρο των πάντων είναι ο Θεάνθρωπος Χριστός και όχι ο άνθρωπος.

……………………………………………………

Η αυστηρή κριτική του Αγίου Ιουστίνου στον Παπισμό

Από τις πλέον γνωστές και σκληρές θεολογικές διατυπώσεις του Αγίου είναι η αναφορά του στις τρεις μεγάλες πτώσεις της ανθρωπότητας:

«Στην ιστορία του ανθρωπίνου γένους τρεις είναι οι κυριότερες πτώσεις: του Αδάμ, του Ιούδα και του Πάπα.»

Με τη φράση αυτή ο Άγιος δεν αναφερόταν σε προσωπική καταδίκη συγκεκριμένων ανθρώπων, αλλά εξέφραζε τη θεολογική του κριτική απέναντι στο δόγμα του παπικού αλαθήτου και στην αντίληψη περί απόλυτου πρωτείου εξουσίας. Κατά την ανάλυσή του, η πρώτη πτώση ήταν η επιθυμία του Αδάμ να γίνει άνθρωπος χωρίς τον Θεό, η δεύτερη η προδοσία του Θεανθρώπου από τον Ιούδα και η τρίτη – όπως ο ίδιος διατύπωνε – η αντικατάσταση του Θεανθρώπου Χριστού από έναν άνθρωπο ως απόλυτο κέντρο εκκλησιαστικής εξουσίας.

Σε άλλο σημείο ο Άγιος έγραφε:

«Το δόγμα περί του αλαθήτου του Πάπα είναι όχι μόνο αίρεσις, αλλά παναίρεσις· νέα προδοσία του Χριστού, νέα σταύρωση του Κυρίου επί του χρυσού σταυρού του παπικού ουμανισμού.»

Και αλλού υπογράμμιζε:

«Ο παπισμός είναι η πιο ριζική μορφή του ευρωπαϊκού ανθρωπισμού.»

Η θεολογική βάση της κριτικής του ήταν ότι μοναδική Κεφαλή της Εκκλησίας είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός και ότι κάθε μορφή ανθρωποκεντρισμού αποτελεί αλλοίωση του θεανθρωπίνου χαρακτήρα της Εκκλησίας.  

………………………………………

Ο Οικουμενισμός ως «παναίρεση» κατά τον Άγιο Ιουστίνο

Ακόμη εντονότερη υπήρξε η κριτική του προς τον οικουμενισμό, τον οποίο χαρακτήριζε ως το μεγαλύτερο θεολογικό πρόβλημα της εποχής του. Στο έργο του «Ορθόδοξος Εκκλησία και Οικουμενισμός» έγραφε:

«Ο Οικουμενισμός είναι κοινό όνομα για τους ψευδοχριστιανισμούς και τις ψευδοεκκλησίες της Δυτικής Ευρώπης. Μέσα του βρίσκεται η καρδιά όλων των ευρωπαϊκών ουμανισμών με επικεφαλής τον Παπισμό.»

Και συνεχίζει:

«Όλοι αυτοί οι ψευδοχριστιανισμοί, όλες αυτές οι ψευδοεκκλησίες, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία αίρεσις δίπλα στην άλλη. Το κοινό ευαγγελικό τους όνομα είναι η παναίρεσις.»

Ο Άγιος θεωρούσε ότι η αληθινή ενότητα των χριστιανών δεν μπορούσε να οικοδομηθεί με συμβιβασμούς στα δόγματα ή με μία εξωτερική διοικητική ένωση, αλλά μόνο με την επιστροφή στην αποστολική πίστη, την εμπειρία των Αγίων Πατέρων και την ζωή της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας. Παράλληλα, η αγάπη προς όλους τους ανθρώπους έπρεπε πάντοτε να συνοδεύεται από την «αγάπη της αληθείας» και όχι από έναν απλό συναισθηματισμό.  

………………………………………………..

Το διαχρονικό μήνυμα του Αγίου Ιουστίνου

Ο Άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς δεν έμεινε στην ιστορία απλώς ως ένας πολέμιος ιδεών, αλλά ως ένας μεγάλος ασκητής της προσευχής, της μετανοίας και της αγάπης προς τον Χριστό. Οι δεκαετίες της απομόνωσης και των διωγμών δεν κατέσβησαν τη φλόγα της ομολογίας του· αντίθετα, την έκαναν ακόμη πιο ισχυρή.

Η μαρτυρία του υπενθυμίζει ότι η αληθινή θεολογία δεν είναι καρπός ανθρώπινης φιλοσοφίας, αλλά εμπειρία αγιότητος. Η υπεράσπιση της πίστεως απαιτεί ακρίβεια δογματική, αλλά και ταπείνωση, μετάνοια και αγάπη. Αυτό είναι το μήνυμα που αφήνει στους πιστούς κάθε εποχής ο Άγιος της 14ης Ιουνίου, ο μεγάλος θεολόγος του Θεανθρώπου Χριστού, Ιουστίνος Πόποβιτς.