Η αφαίρεση της αγέννητης ζωής υπό το πρίσμα της Ηθικής και του Δικαίου

  

π. ΗΛΙΑΣ Γ. ΔΙΑΚΟΥΜΑΚΟΣ

              ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΣ

Η αφαίρεση της αγέννητης ζωής υπό το πρίσμα της Ηθικής και του Δικαίου

Η στοιχειακή αποδόμηση του «εγώ» και του άλλου,

την οποία καμία ιδεολογική επιλογή, κανένας δικαιωματισμός,

λόμπι, πολιτική ή νομική απόφαση δεν μπορεί να εκλογικεύσει

Πρόλογος

Το ερώτημα που προηγείται όλων των δικαιωμάτων

Υπάρχουν ζητήματα που επιτρέπουν στον άνθρωπο να διαφωνεί χωρίς να κινδυνεύει το θεμέλιο της κοινής ζωής. Υπάρχουν όμως και ζητήματα, στα οποία η διαφωνία δεν αφορά απλώς

* έναν τρόπο διοίκησης,

* μία οικονομική επιλογή ή

* μια κοινωνική προτίμηση,

αλλά το ίδιο το νόημα του ανθρώπου.

Η αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής, είτε αυτή συντελείται εντός της μήτρας είτε έξω από αυτήν, ανήκει σ᾽ αυτήν τη δεύτερη κατηγορία.

Δεν είναι μόνο μια πράξη με βιολογικό αποτέλεσμα· είναι μια απόφαση που αποκαλύπτει

* ποιον αναγνωρίζουμε ως φορέα αξίας,

* ποιον θεωρούμε άξιο προστασίας και

* ποιον επιτρέπουμε να παραμένει εκτός του ηθικού μας ορίζοντα.

Το κεντρικό πρόβλημα δεν εξαντλείται στη σύγκρουση δύο αφηρημένων εννοιών: της ελευθερίας και της ζωής. Η ανθρώπινη ελευθερία δεν υπάρχει στο κενό· γεννιέται και ωριμάζει μέσα στη σχέση. Δεν είναι η δυνατότητα του ισχυρότερου να ακυρώνει τον ασθενέστερο, αλλά η ικανότητα να αναλαμβάνει ευθύνη απέναντλι του.

Όταν η αυτονομία αποσπάται από την ευθύνη, μετατρέπεται εύκολα σε εξουσία. Και όταν η εξουσία συναντά μια ύπαρξη άφωνη, αθέατη και πλήρως εξαρτημένη, τότε η ηθική δοκιμασία γίνεται οριακή.

Το παρόν δοκίμιο δεν γράφεται για να καταδικάσει τη γυναίκα που βρέθηκε μέσα σε

* φόβο,

* εγκατάλειψη,

* βία,

* οικονομική ασφυξία

* ή ψυχική σύγχυση.

Η Εκκλησία, η πολιτεία και η κοινωνία οφείλουν πρώτα

* να σταθούν δίπλα της,

* να ακούσουν την ιστορία της και

* να άρουν τα βάρη που την οδηγούν στην απελπισία.

Η κριτική της πράξης δεν μπορεί να γίνεται λιθοβολισμός του προσώπου. Μπορεί όμως, και οφείλει, να παραμένει καθαρή ως προς την αλήθεια της ζωής που χάνεται.

Εδώ ακριβώς συναντώνται η Θεολογία, η υπαρξιακή φιλοσοφία, η ιατρική και το δίκαιο.

Η Θεολογία βλέπει στο ανθρώπινο ον εικόνα Θεού και κλήση προς κοινωνία.

Η υπαρξιακή σκέψη αναγνωρίζει ότι το «εγώ» συγκροτείται ενώπιον του άλλου και όχι εναντίον του.

Η ιατρική διαπιστώνει την οργανική συνέχεια της ανθρώπινης ανάπτυξης.

Το δίκαιο, όταν παραμένει πιστό στην υψηλότερη αποστολή του, δεν νομιμοποιεί απλώς κοινωνικούς συσχετισμούς, αλλά προστατεύει εκείνον που δεν μπορεί να προστατεύσει τον εαυτόν του.

Η αρχή της ζωής και η συνέχεια του ανθρώπινου όντος.

Η ενδομήτρια ζωή δεν είναι ένα ουδέτερο βιολογικό υλικό που αργότερα, με κάποια αυθαίρετη χρονική τομή, μεταβάλλεται ξαφνικά σε άνθρωπο. Από τη γονιμοποίηση αρχίζει μια νέα, οργανωμένη και συνεχής αναπτυξιακή πορεία. Το έμβρυο δεν είναι μέρος του σώματος της μητέρας με τον ίδιο τρόπο που είναι ένα όργανο ή ένας ιστός της. Ζει μέσα της, εξαρτάται από αυτήν, αλλά αναπτύσσεται ως ιδιαίτερος οργανισμός με δική του βιολογική ταυτότητα και εσωτερική κατεύθυνση.

Η διαφορά ανάμεσα

* στο έμβρυο και στο νεογνό,

* στο παιδί και στον ενήλικο

δεν είναι διαφορά ανθρώπινης φύσης, αλλά

* σταδίου και μεγέθους,

* ωριμότητας και βαθμού εξάρτησης.

Κανένα από αυτά τα χαρακτηριστικά δεν θεμελιώνει από μόνο του δικαίωμα εξάλειψης.:

* το νεογνό είναι περισσότερο εξαρτημένο από τον ενήλικο,

* ο ασθενής περισσότερο ευάλωτος από τον υγιή,

* ο ηλικιωμένος, ενδεχομένως, λιγότερο αυτάρκης από τον νέο.

Ωστόσο, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν απονέμεται με βάση την αυτονομία, την παραγωγικότητα, τη συνείδηση ή τη δύναμη.

Η αναζήτηση μιας “κόκκινης γραμμής” –της καρδιακής λειτουργίας, της νευρολογικής ωρίμανσης, της βιωσιμότητας ή της γέννησης–, φανερώνει συχνά τη δυσκολία μας να δεχθούμε τη συνέχεια. Οι σταθμοί της ανάπτυξης έχουν ιατρική σημασία, δεν δημιουργούν όμως εκ του μηδενός ένα νέο υποκείμενο. Περιγράφουν την πορεία εκείνου που ήδη υπάρχει. Η γέννηση αλλάζει το περιβάλλον ζωής, όχι την ταυτότητα του όντος που γεννιέται.

Ακριβώς γι᾽ αυτό, η ενδομήτρια και η εξωμήτρια ανθρώπινη ζωή δεν μπορούν να χωριστούν με ένα ηθικό χάσμα. Αν η αξία του ανθρώπου εξαρτάται από τη θέση του –μέσα ή έξω από τη μήτρα–, τότε η αξιοπρέπεια παύει να είναι έμφυτη και γίνεται

* γεωγραφική,

* χρονική και

* εξαρτημένη από την αποδοχή των άλλων.

Η αποδόμηση του «εγώ» όταν ακυρώνεται ο άλλος.

Ο άνθρωπος δεν γίνεται πρόσωπο απομονώνοντας τον εαυτόν του, αλλά αναγνωρίζοντας το πρόσωπο του άλλου. Το «εγώ» που λέει «υπάρχω μόνον εγώ και οι επιθυμίες μου» δεν διευρύνεται· συρρικνώνεται.

Η αφαίρεση μιας ζωής, ιδιαίτερα όταν αυτή είναι ανυπεράσπιστη, δεν τραυματίζει μόνο τον άλλον. Αλλοιώνει και

* εκείνον που αποφασίζει,

* εκείνον που εκτελεί,

* εκείνον που νομοθετεί και

* εκείνον που αδιαφορεί.

Η στοιχειακή αποδόμηση του «εγώ» αρχίζει όταν ο άλλος παύει να εμφανίζεται ως πρόσωπο και μετατρέπεται σε

* εμπόδιο,

* κόστος,

* ανεπιθύμητο γεγονός ή

* πρόβλημα προς διαχείριση.

Η γλώσσα, τότε, γίνεται μηχανισμός απόκρυψης:

* η ζωή αποκαλείται “υλικό”,

* η αφαίρεση “διακοπή”,

* η εγκατάλειψη, “επιλογή”,

* η σιωπή “ουδετερότητα”.

Οι λέξεις χάνουν τη διαφάνειά τους και χρησιμοποιούνται για να μειώσουν το ηθικό βάρος της πράξης.

Η υπαρξιακή φιλοσοφία υπενθυμίζει ότι η παρουσία του άλλου θέτει όριο στην αυθαιρεσία μου. Το πρόσωπό του –ακόμη και όταν δεν μπορεί να μιλήσει– με καλεί να απαντήσω.

Η ευθύνη δεν γεννιέται επειδή ο άλλος είναι

* δυνατός,

* χρήσιμος ή

* επιθυμητός.

Γεννιέται, ακριβώς,

* επειδή είναι άλλος και

* επειδή η ύπαρξή του δεν ταυτίζεται με τη βούλησή μου.

Όταν μια κοινωνία επιτρέπει στον ισχυρότερο να καθορίζει αν ο ασθενέστερος θα συνεχίσει να υπάρχει, δεν κατοχυρώνει απλώς μια ιδιωτική επιλογή.

Εγκαθιστά ένα πρότυπο ανθρωπολογίας: ο άνθρωπος αξίζει

* όσο αναγνωρίζεται

* όσο δεν ενοχλεί και

* όσο εντάσσεται στα σχέδια των άλλων.

Αυτή η λογική σκέψη, αν γίνει αρχή, δεν περιορίζεται εύκολα στο προγεννητικό στάδιο.

Δικαιωματισμός χωρίς ανθρωπολογία: Όταν η επιλογή γίνεται απόλυτη.

Τα δικαιώματα αποτελούν πολύτιμη κατάκτηση του πολιτισμού, επειδή προστατεύουν το πρόσωπο απέναντι στην αυθαιρεσία. Όταν, όμως, αποσπώνται από μια ανθρωπολογία σχέσης και ευθύνης, μπορούν να μεταβληθούν σε γλώσσα ατομικής παντοδυναμίας. Τότε το δικαίωμα δεν λειτουργεί ως φραγμός της βίας, αλλά ως νομική θωράκιση της επιθυμίας του ισχυρότερου.

Δεν είναι κάθε επιθυμία δικαίωμα και δεν είναι κάθε αναγνωρισμένο δικαίωμα απαλλαγμένο από ηθικό έλεγχο.

Η ιστορία του δικαίου γνωρίζει νομιμοποιήσεις που αργότερα αναγνωρίστηκαν ως βαθιά άδικες. Η νομιμότητα είναι αναγκαία για την τάξη, αλλά δεν ταυτίζεται αυτομάτως με τη δικαιοσύνη. Ο νόμος μπορεί να περιγράφει τι επιτρέπεται· δεν έχει πάντοτε τη δύναμη να μεταμορφώσει το άδικο σε αγαθό.

Η επίκληση της αυτοδιάθεσης του σώματος είναι σοβαρή και απαιτεί σεβασμό. Ωστόσο, στην εγκυμοσύνη δεν υπάρχει μόνον ένα σώμα και μία βιολογική ιστορία· υπάρχει μια πρωτοφανής σχέση

* φιλοξενίας,

* εξάρτησης και

* αλληλεπίδρασης δύο ανθρώπινων οργανισμών.

Η μητέρα δεν παύει να έχει δικαιώματα, αλλά το έμβρυο δεν παύει να έχει αξία επειδή εξαρτάται από εκείνη.

Η αληθινή ελευθερία δεν είναι απλώς η δυνατότητα απομάκρυνσης του άλλου από τον δρόμο μας· είναι η δυνατότητα να μεταμορφώνουμε

* τον φόβο σε ευθύνη,

* την πίεση σε αλληλεγγύη και

* την αδυναμία σε κοινό αγώνα.

Μια κοινωνία, που προσφέρει μόνον την τεχνική δυνατότητα της έκτρωσης, χωρίς πραγματικές εναλλακτικές στήριξης, δεν απελευθερώνει πάντοτε τη γυναίκα· συχνά την αφήνει μόνη να σηκώσει μια τραγική απόφαση.

Η νομική αναγνώριση και τα όρια της νομιμοποίησης.

Το δίκαιο δεν είναι απλή καταγραφή των κοινωνικών επιθυμιών. Έχει παιδευτικό και προστατευτικό χαρακτήρα·

* ορίζει όρια,

* διαμορφώνει συνειδήσεις και

* φανερώνει ποια αγαθά θεωρεί θεμελιώδη η πολιτεία.

Όταν αποσύρει την προστασία από μια κατηγορία ανθρώπινης ζωής, η απόσυρση αυτή δεν είναι ουδέτερη· μεταδίδει το μήνυμα ότι η συγκεκριμένη ζωή διαθέτει μικρότερο νομικό βάρος.

Η δυσκολία της νομικής προστασίας του εμβρύου είναι πραγματική, επειδή συνδέεται άμεσα

* με τη ζωή,

* με την υγεία,

* με την ελευθερία και

* με τις κοινωνικές συνθήκες της εγκύου.

Η σοβαρή νομική σκέψη δεν πρέπει να αγνοεί ούτε τη μητέρα ούτε το παιδί. Οφείλει να αποφεύγει τόσο την απάνθρωπη ποινικοποίηση της απελπισμένης γυναίκας όσο και την πλήρη εξαφάνιση του αγέννητου από το πεδίο της δικαιοσύνης.

Μια δίκαιη έννομη τάξη χρειάζεται κλιμακωμένη, αναλογική και προληπτική προστασία. Χρειάζεται

* κοινωνική πολιτική,

* προστασία από εξαναγκασμό,

* αυστηρή αντιμετώπιση της βίας,

* υποστήριξη σε περιπτώσεις φτώχειας, αναπηρίας ή εγκατάλειψης, καθώς και

* υπεύθυνη ιατρική ενημέρωση.

Η νομική απαγόρευση χωρίς έλεος μπορεί να γίνει σκληρότητα· η νομιμοποίηση χωρίς όρια μπορεί να γίνει εγκατάλειψη του αδύναμου.

Ο νόμος δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως εργαλείο εκδίκησης, αλλά ως παιδαγωγία ευθύνης.

Η προστασία της ζωής αποκτά αξιοπιστία όταν συνοδεύεται από προστασία της μητρότητας.

Η πολιτεία, που ζητά από μια γυναίκα να συνεχίσει μια εγκυμοσύνη, οφείλει να της εξασφαλίζει ουσιαστική

* περίθαλψη,

* στέγη,

* εργασία,

* ψυχολογική υποστήριξη,

* ασφαλή τοκετό και

* πραγματική δυνατότητα ανατροφής ή υπεύθυνης υιοθεσίας.

Η αληθινή δημοκρατία ως προστασία του άφωνου.

Η ποιότητα μιας δημοκρατίας δεν μετριέται μόνον από το πλήθος των επιλογών που επιτρέπει στους ισχυρούς, αλλά από το είδος της προστασίας που προσφέρει στους αδύναμους. Η δημοκρατία δεν είναι απλή αριθμητική πλειοψηφία· είναι

* πολιτισμός ορίων,

* εγγύηση δικαιωμάτων και

* ανάληψη ευθύνης

για εκείνους που δεν διαθέτουν

* ψήφο,

* φωνή ή

* κοινωνική ισχύ.

Το αγέννητο παιδί αποτελεί το κατεξοχήν άφωνο υποκείμενο. Δεν μπορεί

* να οργανωθεί,

* να διαμαρτυρηθεί,

* να προσφύγει στη δικαιοσύνη ή

* να διαμορφώσει πολιτική πίεση.

Η ύπαρξή του εξαρτάται από την ηθική φαντασία των άλλων. Αν η δημοκρατία προστατεύει μόνον εκείνους που μπορούν να διεκδικήσουν, τότε παύει να είναι δημοκρατία δικαιωμάτων και γίνεται αγορά ισχύος.

Τα λόμπις, οι πολιτικές εκστρατείες και οι ιδεολογικοί μηχανισμοί μπορούν να επηρεάζουν

* τη γλώσσα,

* τη νομοθεσία και

* τη δημόσια εικόνα.

Δεν μπορούν, όμως, να αλλάξουν τη φύση της πράξης ούτε να εξαφανίσουν το ερώτημα του άλλου. Η επανάληψη ενός συνθήματος δεν δημιουργεί ηθική αλήθεια. Η πολιτική ισχύς μπορεί να επιβάλλει σιωπή, όχι να ακυρώσει την ανθρώπινη πραγματικότητα.

Η αληθινή δημοκρατία χρειάζεται να ακούει ταυτόχρονα δύο κραυγές:

* την κραυγή της γυναίκας που φοβάται και

* την άφωνη κραυγή της ζωής που εξαρτάται από αυτήν.

Η λύση δεν είναι να συντρίψει τον έναν για να υπερασπιστεί τον άλλον, αλλά να δημιουργήσει εκείνες τις συνθήκες, στις οποίες κανείς δεν θα θεωρείται περιττός.

Η ιατρική ως θεραπεία

και όχι ως τεχνική εξάλειψης 

Η ιατρική γεννήθηκε από την ανάγκη

* να υπηρετήσει τη ζωή,

* να ανακουφίσει τον πόνο και

* να σταθεί δίπλα στον ευάλωτο.

Η τεχνική της δύναμη είναι μεγάλη, αλλά η ηθική της αποστολή δεν εξαντλείται στο τι μπορεί να εκτελέσει. Η ιατρική πράξη χρειάζεται πάντοτε να απαντά όχι μόνον στο ερώτημα “είναι τεχνικά εφικτό;” αλλά και στο “ποιον υπηρετεί και ποιον βλάπτει;

Στην εγκυμοσύνη ο ιατρός βρίσκεται ενώπιον μιας σύνθετης πραγματικότητας: φροντίζει τη γυναίκα και ταυτόχρονα παρακολουθεί έναν αναπτυσσόμενο ανθρώπινο οργανισμό. Η προγεννητική ιατρική, η εμβρυομητρική φροντίδα και η νεογνολογία μαρτυρούν έμπρακτα ότι το έμβρυο αντιμετωπίζεται ως “ασθενής”, δηλαδή ως ον που μπορεί

* να διαγνωστεί,

* να παρακολουθηθεί και, σε ορισμένες περιπτώσεις,

* να θεραπευθεί.

Η αναγνώριση αυτή δημιουργεί ένα σοβαρό ηθικό παράδοξο: Το ίδιο έμβρυο μπορεί, ανάλογα με την επιθυμία των ενηλίκων, να θεωρηθεί ασθενής που αξίζει κάθε φροντίδα ή ζωή που επιτρέπεται να διακοπεί. Η ιατρική δεοντολογία οφείλει να αντιμετωπίζει αυτό το παράδοξο με ειλικρίνεια και όχι να το καλύπτει με τεχνικούς όρους.

Παράλληλα, απαιτείται απόλυτη ακρίβεια και ευαισθησία. Υπάρχουν εξαιρετικά δύσκολες περιπτώσεις, όπως σοβαρός κίνδυνος για τη ζωή της μητέρας και μη βιώσιμες παθολογικές καταστάσεις. Καμία εύκολη ρητορική δεν αρκεί. Χρειάζεται

* διεπιστημονική κρίση,

* αλήθεια,

* συμπόνια,

* εξατομικευμένη φροντίδα και

* προσπάθεια διάσωσης κάθε ζωής που μπορεί να σωθεί.

Η θεολογία τον προσώπου και η ιερότητα της ζωής.

Για τη χριστιανική Θεολογία, ο άνθρωπος δεν είναι ιδιοκτησία

* ούτε του κράτους

* ούτε της οικογένειας

* ούτε του εαυτού του.

Είναι δημιούργημα, που έλαβε την ύπαρξη ως δώρο και κλήση. Η εικόνα του Θεού δεν εξαρτάται

* από το στάδιο ανάπτυξης,

* από τη νοητική ικανότητα,

* από την υγεία ή

* από την κοινωνική αποδοχή.

Ακριβώς γι᾽ αυτό η πιο αδύναμη ζωή δεν είναι λιγότερο ιερή· συχνά είναι περισσότερο απαιτητική για την αγάπη μας.

Η βιβλική μαρτυρία βλέπει τον άνθρωπο ως γνωστό και αγαπημένο από τον Θεό πριν ακόμη φανερωθεί πλήρως στον κόσμο. Η Πατερική Παράδοση αντιμετωπίζει την εκούσια καταστροφή της κυοφορούμενης ζωής ως βαρύ τραυματισμό της αγάπης και της κοινωνίας.

Ταυτόχρονα, η ίδια Παράδοση δεν εξαντλείται στην καταδίκη. Γνωρίζει

* τη μετάνοια ως θεραπεία,

* τη συγχώρηση ως αποκατάσταση και

* την ποιμαντική φροντίδα ως συνοδεία του τραυματισμένου ανθρώπου.

Η Εκκλησία δεν υπερασπίζεται μια αφηρημένη βιολογική αρχή· υπερασπίζεται το πρόσωπο ως μυστήριο σχέσης. Η ζωή είναι ιερή επειδή δεν είναι κτήμα μας.

Δεν μας δόθηκε για να την αξιολογούμε με όρους

* χρησιμότητας,

* επιθυμητότητας ή

* κοινωνικού κόστους,

αλλά για

* να τη δεχόμαστε,

* να τη φροντίζουμε και

* να τη μεταμορφώνουμε σε κοινωνία αγάπης.    

Η θεολογική μαρτυρία χάνει όμως την αξιοπιστία της, όταν περιορίζεται σε αυστηρές διακηρύξεις και απουσιάζει από την έμπρακτη στήριξη. Η Μητρόπολη και η Ενορία, που μιλούν για την ιερότητα της ζωής, οφείλουν να ανοίγουν χώρο

* για την εγκυμονούσα,

* για τη μονογονεϊκή οικογένεια,

* για το παιδί με αναπηρία,

* για την άνεργη μητέρα και

* για τον πατέρα, που χρειάζεται να αναλάβει την ευθύνη του.

Η γυναίκα δεν είναι ο εχθρός:

Από την ενοχοποίηση στη συνοδεία 

Ο δημόσιος λόγος γύρω από την έκτρωση συχνά αποτυγχάνει, επειδή μετατρέπει τη γυναίκα σε σύμβολο μιας ιδεολογικής σύγκρουσης. Άλλοτε παρουσιάζεται ως απόλυτα αυτόνομη μονάδα, χωρίς δεσμούς και ευθύνες, και άλλοτε ως αποκλειστική υπαίτια, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη

* ο φόβος,

* η πίεση,

* η εγκατάλειψη,

* ο εξαναγκασμός ή

* η κοινωνική ανασφάλεια.

Και οι δύο εικόνες είναι απάνθρωπες.

Πίσω από πολλές αποφάσεις έκτρωσης υπάρχουν

* άνδρες, που αποσύρθηκαν·

* οικογένειες, που πίεσαν·

* εργοδότες, που απείλησαν·

* κοινωνικά δίκτυα, που απούσιασαν και

* θεσμοί, που δεν πρόσφεραν καμία πραγματική εναλλακτική.

Η αποκλειστική επίρριψη του βάρους στη γυναίκα συγκαλύπτει τη συλλογική ευθύνη. Το παιδί δεν συλλαμβάνεται από μία μόνον ύπαρξη, ούτε η μητρότητα μπορεί να στηριχθεί χωρίς πατρότητα και κοινότητα.

Η υπεράσπιση της αγέννητης ζωής πρέπει, επομένως, να συνδυάζεται με ανεπιφύλακτη προστασία της γυναίκας από κάθε μορφή βίας και εξαναγκασμού.

Χρειάζεται

* εχεμύθεια,

* ψυχολογική στήριξη,

* ιατρική φροντίδα,

* νομική προστασία και

* υλική βοήθεια.

Χρειάζεται, επίσης, χώρος για το πένθος εκείνων που μετά από μια έκτρωση βιώνουν

* θλίψη,

* ενοχή ή

* εσωτερική σύγκρουση,

χωρίς να επιβάλλεται σε όλες μία ενιαία ψυχολογική υποστήριξη.

Η αλήθεια χωρίς αγάπη γίνεται όπλο. Η αγάπη χωρίς αλήθεια γίνεται εγκατάλειψη. Η ποιμαντική και κοινωνική ευθύνη καλείται να ενώσει τα δύο:

* να ονομάσει την απώλεια της ζωής ότι είναι φόνος, χωρίς να συντρίψει τον άνθρωπο και

* να προσφέρει δρόμο θεραπείας, χωρίς να εξωραΐσει ή να υποβαθμίσει την πράξη.

Η κοινωνία της πρόνοιας αντί της κουλτούρας της απόρριψης και του θανάτου.

Η έκτρωση δεν είναι μόνον ατομική απόφαση· είναι, συχνά, καθρέφτης κοινωνικών αποτυχιών:

* όταν η μητρότητα τιμωρείται επαγγελματικά,

* όταν η στέγη είναι απρόσιτη,

* όταν η φροντίδα ενός παιδιού με αναπηρία εγκαταλείπεται στην οικογένεια και

* όταν ο πατέρας μπορεί να εξαφανιστεί χωρίς ουσιαστική συνέπεια,

η κοινωνία προετοιμάζει το έδαφος της απόγνωσης.

Η πρόληψη δεν επιτυγχάνεται με φόβο και διαπόμπευση· επιτυγχάνεται

* με σταθερές δομές στήριξης,

* με δωρεάν και ποιοτική προγεννητική περίθαλψη,

* με οικονομική ενίσχυση,

* με προστασία εργασίας,

* με βρεφονηπιακή φροντίδα,

* με στέγη έκτακτης ανάγκης,

* με συμβουλευτική,

* με υπηρεσίες υιοθεσίας,

* με με διαφάνεια και

* με ουσιαστική βοήθεια σε οικογένειες παιδιών με αναπηρία.

Ιδιαίτερη ευθύνη φέρει η εκπαίδευση. Οι νέοι χρειάζονται όχι μόνον πληροφορίες για τη βιολογία και τη μη εκτρωτική αντισύλληψη, αλλά παιδεία

* σχέσεων,

* συναίνεσης,

* ευθύνης,

* πατρότητας και

* μητρότητας.

Η σεξουαλικότητα, που αποσπάται πλήρως από την ευθύνη, δημιουργεί συχνά την ψευδαίσθηση ότι κάθε συνέπεια μπορεί να εξαλειφθεί τεχνικά.

Μια κοινωνία φιλική προς τη ζωή δεν είναι εκείνη που απλώς απαγορεύει. Είναι εκείνη που κάνει

* τη ζωή βιώσιμη,

* τη μητρότητα ασφαλή,

* την πατρότητα υπεύθυνη και

* την αλληλεγγύη θεσμική.

Μόνον τότε η προστασία του αγέννητου παύει να ακούγεται ως αφηρημένη ηθικολογία και γίνεται κοινό έργο δικαιοσύνης και αγάπης.

Η ευθύνη της γλώσσας, της πολιτικής και της δημόσιας συνείδησης.

Οι μεγάλες κοινωνικές μεταβολές αρχίζουν συχνά από τη γλώσσα. Όταν οι λέξεις αποστειρώνονται, η πράξη απομακρύνεται από τη συνείδηση. Η δημόσια συζήτηση χρειάζεται όρους ακριβείς, όχι προσβλητικούς, αλλά ούτε και παραπλανητικούς. Η ειλικρίνεια δεν απαιτεί σκληρότητα· απαιτεί να μην κρύβουμε ότι η έκτρωση τερματίζει την αναπτυσσόμενη ζωή ενός ανθρώπινου οργανισμού και αποτελεί ειδεχθή φόνο.

Η πολιτική οφείλει να αντιστέκεται τόσο στον φανατισμό όσο και στην εμπορευματοποίηση. Δεν επιτρέπεται το ανθρώπινο σώμα, η γονιμότητα και η ενδομήτρια ζωή να μετατρέπονται σε πεδία κέρδους, τεχνοκρατικής διαχείρισης ή ιδεολογικής χειραγώγησης. Η ισχύς οργανωμένων συμφερόντων δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη δημόσια λογοδοσία.

* Οι επαγγελματίες υγείας χρειάζονται προστασία της συνείδησής τους, χωρίς εγκατάλειψη των ασθενών.

* Οι πολίτες χρειάζονται ακριβή ενημέρωση, χωρίς προπαγάνδα.

* Οι γυναίκες χρειάζονται χρόνο υποστήριξη για μια απόφαση χωρίς εξαναγκασμό.

Και το αγέννητο παιδί χρειάζεται κάποιον να υπερασπιστεί το γεγονός ότι η αδυναμία του δεν αποτελεί λόγο αποκλεισμού από την ανθρώπινη κοινότητα.

Η δημόσια συνείδηση ωριμάζει όταν μπορεί να κρατήσει μαζί δύσκολες αλήθειες:

* ότι η γυναίκα αξίζει πλήρη σεβασμό,

* ότι η εγκυμοσύνη μπορεί να γίνει τραυματική και οριακή εμπειρία,

* ότι η κοινωνία συχνά αποτυγχάνει να στηρίξει και, ταυτόχρονα,

* ότι η λύση της αφαίρεσης μιας ζωής δεν παύει να είναι ηθικά, ψυχολογικά και κοινωνικά τραγική.

Επίλογος

H δικαιοσύνη αρχίζει από εκείνον που δεν μπορεί να μιλήσει.

Η αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής, πριν ή μετά τη γέννηση, αγγίζει τον πυρήνα του πολιτισμού μας. Το ερώτημα δεν είναι μόνον

* τι επιτρέπει ο νόμος,

* τι επιβάλλει μια ιδεολογία ή

* τι προτιμά μια κοινωνική πλειοψηφία.

Το ερώτημα είναι αν υπάρχει μια αξία του ανθρώπου, που προηγείται από την αποδοχή μας και δεσμεύει την ισχύ μας.

* Καμία πολιτική απόφαση, δεν μπορεί να μεταβάλει την εξάλειψη σε φροντίδα.

* Κανένα λόμπι, δεν μπορεί να ακυρώσει την παρουσία του άλλου.

* Καμία νομική φόρμουλα, δεν μπορεί να εξαφανίσει πλήρως το ηθικό ίχνος μιας ζωής που δεν ολοκλήρωσε την πορεία της.

Η νομιμοποίηση μπορεί να άρει την ποινική συνέπεια· δεν εξαλείφει αυτομάτως το ανθρωπολογικό και υπαρξιακό βάρος.

Ωστόσο, η υπεράσπιση της ζωής δεν δικαιούται να γίνει σκληρότητα. Πρέπει να είναι κίνημα

* συμπόνιας,

* ευθύνης και

* κοινωνικής μεταμόρφωσης.

Να μην αφήνει

* καμία γυναίκα μόνη,

* κανένα παιδί ανεπιθύμητο,

* κανέναν πατέρα ανεύθυνο και

* καμία οικογένεια χωρίς στήριξη.

Να συνδέει τη λέξη “όχι” στην αφαίρεση της ζωής με ένα έμπρακτο “ναι”

* στην προστασία,

* στη θεραπεία,

* στην εργασία,

* στη στέγη,

* στην ανατροφή και

* στη συγχώρηση.

Η αληθινή δημοκρατία αρχίζει εκεί, όπου η δύναμη αυτοπεριορίζεται για χάρη του αδύναμου.

Η αληθινή ιατρική αρχίζει εκεί, όπου η τεχνική υπηρετεί τη θεραπεία.

Το αληθινό δίκαιο αρχίζει εκεί, όπου η προστασία δεν εξαρτάται από τη φωνή του προστατευόμενου.

Και η αληθινή Θεολογία αρχίζει εκεί, όπου κάθε ανθρώπινη ζωή γίνεται δεκτή ως δώρο και κάθε τραυματισμένος άνθρωπος βρίσκει χώρο επιστροφής.

Ο πολιτισμός μας θα κριθεί τελικά όχι από το πόσα δικαιώματα διακήρυξε για εκείνους που είχαν δύναμη να τα απαιτήσουν, αλλά από το αν αναγνώρισε ως αδελφό εκείνον που δεν μπορούσε ακόμη να προφέρει ούτε μία λέξη.