Από το «κατ' εικόνα» στον… αριθμό;

Από το «κατ' εικόνα» στον… αριθμό;

Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης

~Η ελευθερία δεν χάνεται μεμιάς,χάνεται με μικρές παραχωρήσεις.~

«Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή.»— Ρήγας Φεραίος

Ο παραπάνω συγκλονιστικός λόγος του Ρήγα Φεραίου δεν είναι απλώς ένας εθνικός στίχος. Είναι μια διαχρονική ομολογία πίστεως στην ελευθερία. Είναι η κραυγή κάθε ανθρώπου που αρνείται να ανταλλάξει την αξιοπρέπειά του με την ασφάλεια, τη συνείδησή του με την ευκολία και την ψυχή του με την άνεση.Η ελευθερία δεν είναι πολιτικό σύνθημα. Είναι θεϊκό δώρο.

Ο Θεός, όταν δημιούργησε τον άνθρωπο, δεν δημιούργησε έναν δούλο ούτε μια βιολογική μηχανή που υπακούει σε εντολές. Τον δημιούργησε «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν», προικισμένο με λογική, αυτεξούσιο και ελεύθερη βούληση. Ούτε ο ίδιος ο Δημιουργός δεν παραβιάζει την ελευθερία του ανθρώπου. Στέκεται έξω από την πόρτα της καρδιάς και κρούει,δεν την σπάζει ποτέ.Αν λοιπόν ο ίδιος ο Θεός σέβεται τόσο βαθιά την ανθρώπινη ελευθερία, με ποιο δικαίωμα μπορεί οποιαδήποτε επίγεια εξουσία να θεωρεί ότι δικαιούται ολοένα μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στον άνθρωπο;

Αυτός είναι ο πυρήνας του προβληματισμού. Δεν είναι η τεχνολογία. Δεν είναι ο προσωπικός αριθμός αυτός καθαυτός. Δεν είναι μια νέα ταυτότητα ως αντικείμενο. Είναι η φιλοσοφία που μπορεί να συνοδεύει τη σταδιακή συγκέντρωση ολοένα περισσότερων πληροφοριών, εξουσιών και δυνατοτήτων ελέγχου σε ένα ενιαίο σύστημα.

Η τεχνολογία είναι εργαλείο. Το ερώτημα είναι πάντοτε στα χέρια ποιου βρίσκεται το εργαλείο και ποια όρια έχουν τεθεί στη χρήση του.

Η ιστορία της ανθρωπότητας δεν είναι τίποτε άλλο παρά η διαρκής πάλη ανάμεσα στην ελευθερία και στην εξουσία. Από τους Φαραώ της Αιγύπτου μέχρι τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, από τις ολοκληρωτικές ιδεολογίες του 20ού αιώνα μέχρι κάθε μορφή αυταρχισμού, η εξουσία πάντοτε αναζητούσε περισσότερα μέσα ελέγχου και ο άνθρωπος πάντοτε αγωνιζόταν να διαφυλάξει την ελευθερία του.

Οι πρόγονοί μας γνώρισαν τη σκλαβιά με αλυσίδες. Έβλεπαν τον δυνάστη τους. Ήξεραν ποιος τους καταπίεζε.Η δική μας εποχή ίσως αντιμετωπίζει έναν διαφορετικό πειρασμό πολύ πιο ύπουλο και επικίνδυνο,όχι την κατάργηση της ελευθερίας με τη βία, αλλά τον σταδιακό περιορισμό της μέσω της συνήθειας. Όταν ο άνθρωπος συνηθίζει να παραδίδει ολοένα περισσότερα στοιχεία της ζωής του χωρίς να αναρωτιέται ποια είναι τα όρια, τότε η ελευθερία μπορεί να υποχωρεί χωρίς να γίνεται αμέσως αντιληπτό.Η πιο επικίνδυνη μορφή σκλαβιάς δεν είναι αυτή που φυλακίζει το σώμα.

Είναι εκείνη που κάνει τον άνθρωπο να πιστεύει ότι δεν χρειάζεται πλέον να είναι ελεύθερος.

Ο Μέγας Ιεροεξεταστής του Ντοστογιέφσκι λέει στον Χριστό ότι οι άνθρωποι τελικά προτιμούν το ψωμί και την ασφάλεια από την ελευθερία. Ο Χριστός όμως δεν ήρθε να ιδρύσει μια αυτοκρατορία ελέγχου. Ήρθε να ελευθερώσει τον άνθρωπο από κάθε μορφή δουλείας πρώτα από τη δουλεία της αμαρτίας και ύστερα από κάθε φόβο που τον οδηγεί να εκχωρεί το αυτεξούσιό του.

Γι' αυτό και ο Απόστολος Παύλος διακηρύσσει:

«Τῇ ἐλευθερίᾳ οὖν ᾗ Χριστὸς ἡμᾶς ἠλευθέρωσε, στήκετε.»

Η Εκκλησία δεν γεννήθηκε για να υπηρετεί αυτοκρατορίες. Γεννήθηκε για να υπενθυμίζει ότι υπάρχει ένα όριο πέρα από το οποίο καμία επίγεια εξουσία δεν μπορεί να εισχωρήσει η ανθρώπινη συνείδηση.

Ο άνθρωπος δεν είναι ένας αριθμός.

Δεν είναι ένας κωδικός.

Δεν είναι ένα αρχείο.

Δεν είναι ένα ψηφιακό προφίλ.

Είναι πρόσωπο.

Και η έννοια του προσώπου είναι ίσως η μεγαλύτερη προσφορά της ορθόδοξης θεολογίας στον παγκόσμιο πολιτισμό. Το πρόσωπο δεν μετριέται, δεν ταξινομείται και δεν εξαντλείται στα δεδομένα που το περιγράφουν. Η αξία του δεν απορρέει από το κράτος ούτε από την τεχνολογία. Προϋπάρχει, γιατί πηγάζει από τη σχέση του με τον Θεό.

Γι' αυτό και κάθε κοινωνία που αρχίζει να βλέπει τον άνθρωπο πρωτίστως ως διαχειρίσιμη πληροφορία οφείλει να εξετάζει προσεκτικά τις ηθικές και πολιτικές συνέπειες αυτής της αντίληψης. Η πρόοδος είναι ευλογία όταν υπηρετεί τον άνθρωπο, ωστόσο γίνεται πρόβλημα όταν ο άνθρωπος καλείται να υπηρετήσει την πρόοδο.Καμία ελευθερία δεν χάνεται απότομα.

Χάνεται με μικρές παραχωρήσεις.

Με μικρούς συμβιβασμούς.

Με τη φράση «δεν πειράζει».

Με τη λογική ότι «όποιος δεν έχει τίποτε να κρύψει, δεν έχει τίποτε να φοβηθεί».

Αλλά η ιδιωτικότητα δεν υπάρχει επειδή είμαστε εγκληματίες. Υπάρχει επειδή είμαστε ελεύθεροι.

Η δημοκρατία δεν δοκιμάζεται όταν προστατεύει τα δικαιώματα των πολιτών σε εύκολους καιρούς. Δοκιμάζεται όταν αντιστέκεται στον πειρασμό να τα περιορίσει στο όνομα της αποτελεσματικότητας ή της ασφάλειας. Γιατί μια ασφάλεια που απαιτεί την άνευ όρων παραίτηση από θεμελιώδεις ελευθερίες παύει να είναι εγγύηση δημοκρατίας και γίνεται αντικείμενο διαρκούς δημόσιου ελέγχου και συζήτησης.

Οι ένδοξοι πρόγονοί μας πολέμησαν για να αποτινάξουν μια ορατή σκλαβιά.

Η δική μας ευθύνη είναι να διαφυλάξουμε την ελευθερία μέσα σε έναν κόσμο όπου οι προκλήσεις μπορεί να είναι λιγότερο εμφανείς και γι' αυτό απαιτούν μεγαλύτερη εγρήγορση.

Η μεγαλύτερη παρακαταθήκη που μπορούμε να αφήσουμε στα παιδιά μας δεν είναι μια κοινωνία γεμάτη ψηφιακές ευκολίες.Είναι μια κοινωνία όπου ο άνθρωπος παραμένει πρόσωπο και όχι αριθμός.Όπου η τεχνολογία υπηρετεί την ελευθερία και δεν την υποκαθιστά.

Όπου η εξουσία λογοδοτεί στον πολίτη και όχι ο πολίτης στην εξουσία.Γιατί όταν ο άνθρωπος χάσει την ελευθερία του, αργά ή γρήγορα χάνει και την αλήθεια του.Και όταν χαθεί η αλήθεια, τότε δεν κινδυνεύει μόνο η δημοκρατία.

Κινδυνεύει ο ίδιος ο άνθρωπος.

facebook