Κυριακή προ των Φώτων - Το κήρυγμα Ιωάννου του βαπτιστού.(+Μητροπολίτου Φλωρίνης Αυγουστίνου Καντιώτου)

 

Κυριακὴ πρὸ τῶν Φώτων (Μάρκ. 1,1-8)

Τὸ κήρυγμα Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ

Συντάκτης (†) ἐπίσκοπος Αὐγουστῖνος Ν. Καντιώτης

Κυριακὴ πρὸ τῶν Φώτων σήμερα, ἀγαπητοί μου, καὶ τὸ εὐαγγέλιο (βλ. Μάρκ. 1,1-8) προβάλλει τὸν Ἰωάννη τὸν Πρόδρομο, ποὺ ἀξιώθηκε νὰ βαπτίσῃ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν.

* * *

Τί ἦταν ὁ Ἰωάννης; Ἄνθρωπος ὅπως κ᾿ ἐ­μεῖς. Ἀλλὰ τί ἄνθρωπος! Ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἄγριοι σὰν τὰ θηρία καὶ ἀσεβεῖς σὰν τοὺς δαίμονες· ὁ ἄνθρωπος, ὅπως λέει ἕνας ἱερὸς πατήρ, μακριὰ ἀπὸ τὸ Θεὸ γίνεται ἢ «θηριώδης» ἢ «δαιμονιώδης». Ἀλλ᾿ ὑπάρχουν καὶ ἄν­θρωποι χαριτωμένοι, ὅπως λέει καὶ ὁ ἀρχαῖος ποιητής· «Ἦ χαρίεν ἔστ᾿ ἄνθρωπος, ἂν ἄνθρω­πος ᾖ»· δίχως ἀμφιβολία εἶνε πολὺ χαριτωμέ­νο πάλσμα ὁ ἄνθρωπος, ὅταν εἶνε ἄνθρωπος (Μέ­νανδρος· παρὰ Στοβαίῳ 5,11 [Πάπυρος Λαροὺς 155/3]· Μιχ. Ἰατροῦ, Πόθεν καὶ διατί, σ. 216). Εἶνε ὅσοι ἔφτασαν σὲ ὕψος ἀρετῆς. Αὐ­τοὶ ἀξίζει νὰ ὀνομάζωνται ἄνθρωποι. Τέτοιος ἦταν ὁ Ἰωάννης ὁ βαπτιστής. Μὲ τὴν ἄσκησί του ἔγινε ἕνας ἐπίγειος ἄγγελος, ἕνας ἔνσαρ­κος ἄγγελος! Εἶνε ἀξιοθαύμαστος γιὰ τὸν βίο του, ἀξιοθαύμαστος καὶ γιὰ τὸ κήρυγμά του.

Πῶς ἔζησε; Ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ὁ υἱὸς τοῦ Ζαχα­ρία καὶ τῆς Ἐλισάβετ διακρίθηκε. Γεννήθηκε θαυματουργικὰ ἀπὸ μητέρα στεῖρα. Ἀπὸ παι­δὶ δόθηκε στὸ Θεό. Ἀποσύρθηκε στὴν ἔρημο, ποὺ εἶνε τὸ πανεπιστήμιο τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐκεῖ πέ­ρασε τὴ ζωή του. Ἔζησε πολὺ διαφορετικὰ ἀ­πὸ ὅ,τι ζοῦν ὅσοι κατοικοῦν στὰ μέγαρα τῶν πό­λεων. Ἔζησε μὲ ἐγκράτεια θαυμαστή. Δὲν γεύ­τηκε οὔτε σταγόνα κρασί. Ποτό του ἦταν τὸ νε­ρὸ τοῦ Ἰορδάνου. Τροφή του «ἀκρίδες καὶ μέλι ἄγριον» (Μάρκ. 1,6). Τί εἶνε οἱ «ἀκρίδες»; Εἶνε ἢ χόρ­τα ἢ μᾶλλον τὰ γνωστὰ ἔντομα ποὺ καὶ μέχρι σήμερα χρησιμεύουν ἐκεῖ στοὺς βεδου­ΐνους ὡς τροφή· ὅπως ἐμεῖς ξεραίνουμε τὶς πιπεριές, ἔτσι αὐτοὶ ξεραίνουν τὰ ἔντομα αὐτὰ καὶ τὰ τρῶνε. Τί φοροῦσε; Τὸ φόρεμά του ἦταν ἀ­πὸ τρίχες καμήλας καὶ στὴ μέση του εἶχε μιὰ δερμάτινη ζώνη. Ποῦ κοιμόταν; Ὄχι σὲ σουμιέ· στρῶμα του ἦταν ἡ ἀμμουδιά. Κατοικία καὶ στέγη εἶχε τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ συν­τροφιά του; τὰ ἄγρια θηρία. Μέσα στὴν ἀμόλυντη φύσι ἔζησε.

Βιβλία δὲν εἶχε. Μελετοῦσε τὸ βιβλίο τῆς θεί­ας δημιουργίας. Ἐμεῖς μάτια ἔχουμε καὶ μάτια δὲν ἔχουμε. Γιὰ ᾿κεῖνον ὅλα τὰ δημιουργήμα­τα τοῦ Θεοῦ, ὁ ἥλιος ποὺ ἔλαμπε, ὁ Ἰορδάνης ποὺ κυλοῦσε τὰ νερά του, τὰ φυτὰ τῆς ἐρήμου, τὰ πουλιὰ ποὺ πετοῦσαν, τὰ θηρία (λιον­τάρια καὶ ἄλλα) ποὺ ἀκούγονταν τὴ νύχτα, τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ, ὅλα αὐτὰ ἦταν βιβλία, ἀπὸ τὰ ὁποῖα διδασκόταν. Ἔτσι ζοῦσε.

Κι ὅταν πλέον ἦρθε ἡ ὥρα ἔλαβε ἐντολὴ ἀ­πὸ τὸ Θεὸ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀποστολή του. Ὄχι αὐτοχειροτόνητος, ὅπως συμβαίνει συχνὰ μ᾿ ἐμᾶς· πῆρε ἐντολὴ ἀπὸ τὸ Θεό, ν᾿ ἀφήσῃ τὴν ἔ­ρημο καὶ νὰ ἔρθῃ στὰ ῥεῖθρα τοῦ Ἰορδάνου. Ἐκεῖ ἔστησε τὸ βῆμα, τὸν ἄμβωνά του, καὶ ἄρ­χισε νὰ κηρύττῃ. Κόσμος πολὺς ἐρχόταν νὰ τὸν ἀκούσῃ. Κήρυγμα μαγνήτης! Κήρυτταν καὶ ἄλλοι (γραμματεῖς, φαρισαῖοι, σαδδουκαῖ­οι, ἀρχιερεῖς, ψευδοπροφῆτες), ἀλλὰ τὸ κήρυ­γμα τοῦ Ἰωάννου διέφερε ὅσο ἡ φωτιὰ ἀπὸ τὸν πάγο. Μέσ᾿ ἀπ᾿ τὴν ψυχή του ἔβγαινε φωτιά. Ἀκούγοντας τὸν Ἰωάννη νόμιζε κανεὶς ὅ­τι ἀστράφτει καὶ βροντᾷ ὁ οὐρανός.

Ποιό ἦταν τὸ κήρυγμά του; Ἄλλοι προσπαθοῦσαν μὲ γλυκόλογα καὶ κολακεῖες νὰ εὐχαριστήσουν τοὺς ἀκροατάς, ὅπως οἱ ἀρχαῖοι ῥή­τορες στὴν Ἀθήνα. Ὁ Ἰωάννης δὲν εἶχε γλυκό­λογα· εἶχε λόγια αὐστηρά, μὲ τὰ ὁποῖα προσπαθοῦσε νὰ φέρῃ σὲ συναίσθησι καὶ ἀφύπνισι τὶς συνειδήσεις. Θέλετε ν᾿ ἀκούσετε;

«Γεννήματα ἐχιδνῶν…» (Ματθ. 3,7. Λουκ. 3,7). Ἀκοῦ­τε πῶς τοὺς ὀνομάζει; Καὶ ποιοί ἦταν ἀπὸ κάτω· ἱερεῖς, ἀρχιερεῖς, σαδδουκαῖοι, φαρισαῖοι. Ἀπορεῖ κανεὶς πῶς δὲν σήκωσαν λιθάρια νὰ τὸν πετροβολήσουν. Τί θὰ πῇ «γεννήματα ἐ­χιδνῶν»; Παιδιὰ τῆς ὀχιᾶς, ποὺ εἶνε τὸ πιὸ φαρ­μακερὸ θηρίο. Κ᾿ ἐσεῖς, λέει, ἔχετε τὸ φαρμά­κι στὴ γλῶσσα σας. Δὲν κάνετε τίποτ᾿ ἄλλο ἀ­πὸ τὸ νὰ συκοφαντῆτε, νὰ διαβάλλετε καὶ νὰ φονεύετε τοὺς προφῆτες. Ποιός σᾶς εἶπε πὼς θὰ διαφύγετε τὴν ὀργὴ τοῦ Θεοῦ; «Τίς ὑπέδει­ξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς;» (ἔ.ἀ.). Ὁ Θεὸς δὲν θὰ σᾶς ἀφήσῃ ἀτιμώρητους· θὰ ἔρθῃ ἡ ὥρα τῆς τιμωρίας σας.

–Μά, θὰ πῆτε, ἀντὶ νὰ τοὺς πῇ κ᾿ ἕνα εὐχαριστῶ ποὺ ἦρθαν ἀπὸ μακριὰ νὰ τὸν ἀκούσουν, τοὺς δείχνει τόση αὐστηρότητα;

Ὁ Ἰωάννης ἔβλεπε μακριά. Κοντόφθαλμοι ἐ­μεῖς· ἀλλὰ τὸ μάτι τοῦ Ἰωάννου ἔβλεπε, ὅτι δὲν θὰ περάσῃ πολὺς χρόνος καὶ θὰ ἐκδηλω­θῇ ἡ κακία τους. Αὐτοὶ ποὺ τώρα τὸν ἄκουγαν, σὲ λίγο θὰ εἶνε στὰ κριτήρια Ἄννα-Καϊάφα καὶ Πιλάτου καὶ θὰ φωνάζουν· «Σταύρωσον σταύρωσον αὐτόν» (Λουκ. 23,21). Καὶ ὄντως τὸ πρωὶ τῆς Μεγάλης Παρασκευῆς αὐτοὶ φώναζαν κάτω ἀπ᾿ τὸ πραιτώριο. Γι᾿ αὐτὸ τοὺς εἶπε «γεννήματα ἐχιδνῶν» ποὺ παροργίζουν τὸ Θεό. Καὶ πῶς ἐκδηλώνεται ἡ ὀργὴτοῦ Θεοῦ «ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπειθείας» (Ἐφ. 5,6); Μὲ πολλοὺς τρόπους. Ὀργὴ τοῦ Θεοῦ εἶνε λ.χ. ἕνας σεισμός, μιὰ πλημμύρα, μιὰ πυρκαϊά, μιὰ ἐπιδημία, ἕ­νας πόλεμος, ἕνας ἐμφύλιος σπαραγμός κ.λ.π.. Ἀλλ᾿ ὑπάρχει καὶ κάτι χειρότερο· εἶνε ἡ κόλα­σι, καὶ αὐτὸ ὑπονοοῦσε ὁ Ἰωάννης. Κάποιοι θὰ γελάσουν. Ἀλλ᾿ ὅσο εἶνε βέβαιο ὅτι ὑπάρχει νύχτα καὶ ἔρεβος καὶ σκοτάδι, τόσο βέβαιο εἶνε ὅτι ὑπάρχει καὶ κόλασι. Θὰ κολαστῆ­τε, λέει ὁ Ἰωάννης, θὰ τιμωρηθῆτε!

–Μὰ αὐτὰ εἶνε λόγια ἀπελπιστικά, θὰ πῆτε.

Ὄχι. Ἦταν αὐστηρὸς ὁ Ἰωάννης· ἀλλ᾿ ἦταν συγχρόνως καὶ ὁ ἄνθρωπος ἀγάπης. Διότι ἀ­πὸ ἀγάπη ἤλεγχε. Προειδοποιοῦσε τοὺς ἀκρο­ατάς του, γιὰ νὰ μὴ φθάσουν στὴν καταστροφή. Μέσ᾿ στὸ σκοτάδι ἐκείνης τῆς ἐποχῆς (τε­τρακόσα χρόνια εἶχε ν᾿ ἀκουστῇ φωνὴ ἀληθινοῦ προφήτου) ἔρριξε φωτοβολίδα. Ἔχετε δεῖ φωτοβολίδα; Εἶδα φωτοβολίδες στὸν πόλεμο· σκοτάδι εἶνε, βουνὸ σκότους, δὲν βλέπεις τίποτα, καὶ αἴφνης ἕνα ἀεροπλάνο ῥίχνει μιὰ φωτοβολίδα· ἡμέρα γίνεται. Ποιά εἶνε ἡ φωτοβολίδα τοῦ Ἰωάννου, ποὺ τὴ ῥίχνει καὶ σ᾿ ἐ­μᾶς ἀκόμα; Μία λέξι· «Μετανοεῖτε» (Ματθ. 3,2).

Τί εἶνε ἡ μετάνοια; Τὸ σπουδαιότερο καθῆ­κον μας. Μετάνοια εἶνε, νὰ ξερριζώσῃς τ᾿ ἀγ­κάθια ποὺ ἔχεις μέσα σου – ἡ ἀρνητικὴ ὄψι αὐ­τή. Μετάνοια εἶνε, ἐκεῖ ποὺ ἦταν τ᾿ ἀγκάθια, νὰ φυτέψῃς λουλούδια, τριαντάφυλλα καὶ κρίνους, καὶ πρὸ παντὸς τὸ δέντρο τῆς ἀρε­τῆς – ἡ θετικὴ ὄψι της. Μετάνοια εἶνε, νὰ πά­ψῃς τὴν ψευτιά, τὴν πονηρία, τὴν κακία, τὴ μοιχεία, τὴν πορνεία, τὴ βλασφημία, κάθε κακό, νὰ κάνῃς στροφὴ 180 μοιρῶν καὶ ν᾿ ἀγαπή­σῃς τὴν ἀρετή. Μετάνοια εἶνε ἔρωτας τοῦ Χριστοῦ καὶ μῖσος κατὰ τοῦ διαβόλου.

«Μετανοεῖτε», εἶπε ὁ Ἰωάννης σὲ ὅλους, μικροὺς καὶ μεγάλους, στρατιωτικούς, τελῶ­νες, γραμματεῖς, ἀρχιερεῖς. Ὁ Θεός, λέει, σᾶς δίνει παράτασι νὰ ἐξοφλήσετε τὸ χρέος σας. Εἶνε ἡ τελευταία προθεσμία. Μετὰ πλέον, τσε­κούρι καὶ φωτιά! ἔτσι μιλοῦσε. Διότι «ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ῥίζαν τῶν δένδρων κεῖται» καὶ «πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται» (Ματθ. 3,10. Λουκ. 3,9). Ἐὰν δὲν με­τανοήσετε, τότε εἶστε σὰν τὸ δέντρο ποὺ παρ᾿ ὅλη τὴν περιποίησι τοῦ κηπουροῦ παραμένει ἄκαρπο, καὶ τότε πλέον τὸ κόβουν καὶ τὸ κάνουν ξύλα γιὰ τὴ φωτιά. Ἔτσι κ᾿ ἐ­σεῖς· αὐτὸ θὰ εἶνε τὸ τέλος σας.

* * *

Ἀγαπητοί μου, ὁ Ἰωάννης ὁ βαπτιστὴς ῥίχνει καὶ σ᾿ ἐμᾶς σήμερα τὴ φωτοβολίδα του καὶ φωνάζει· «Μετανοεῖτε». Ἁμαρτωλὸς εἶ­μαι· ἀλλὰ διαβάζω τὴ Γραφή, τὴν Ἀποκάλυψι, τὰ βιβλία τοῦ Θεοῦ μὲ τὶς προφητεῖες, καὶ νομίζω ὅτι εἶνε μιὰ τελευταία προθεσμία γιὰ τὴν ἀνθρωπότητα.

Δὲν μετανοεῖ δυστυχῶς ἡ ἀνθρωπότητα. Οἱ ἀρχηγοὶ τῶν ὑπερδυνάμεων συναντῶνται, ἀλλὰ τίποτε δὲν κάνουν. Κουβέντες καὶ γλυκόλογα. Δὲν λαλοῦν τὴν ἀλήθεια ὁ ἕνας πρὸς τὸν ἄλλο· δὲν ἀκούγεται ἡ λέξι «μετανοεῖτε». Καθένας ἐμμένει στὸ σύστημά του.

Μήπως ἡ μικρή μας πατρίδα ἀκούει τὸ «Με­τανοεῖτε»; Ἦταν ἄλλοτε δέντρο γεμᾶτο ἄνθη καὶ καρπούς· γέννησε μεγάλους ἄντρες, σοφοὺς καὶ ἁγίους. Τώρα; ξηραΐλα. Ὦ Ἑλλάδα, δέντρο μὲ χιλιάδων χρόνων ἱστορία, πῶς κατήν­­τησες ἄκαρπο; Ἂν ἔρθῃ ὁ Ἰωάννης μὲ τὸ κλα­δευτήρι του, πόσα ξεράδια ἔχει νὰ πετάξῃ!…

Ἀλλὰ κι ὁ καθένας μας δέντρο εἶνε. Ἡ μηλιὰ κάνει μῆλα, ἡ ἀχλαδιὰ ἀχλάδια, ἡ πορτοκαλιὰ πορτοκάλια, κ᾿ ἐμεῖς πρέπει νὰ κάνουμε καρποὺς ἁγίου Πνεύματος, ἀρετές. Ἔχουμε καρπούς; καλῶς· δὲν ἔχουμε; τότε, ἂν μείνουμε ἀμετανόητοι, θὰ πέσῃ τσεκούρι καὶ φωτιά.

Ὁ Θεὸς νὰ μᾶς δώσῃ μετάνοια, τώρα στὸ νέο ἔτος. Μικροὶ καὶ μεγάλοι, ἀγράμματοι καὶ ἐπιστήμονες, λαϊκοὶ καὶ κληρικοί, ἀρχιεπίσκο­ποι καὶ πατριάρχες, ὅλοι ἔχουμε ἀνάγκη μετα­νοίας. Ἕνας Μέγας Ἀντώνιος, ὅταν πλησίασε νὰ πεθάνῃ, εἶπε στὰ πνευματικά του παιδιά· Παρακαλέστε τὸ Θεὸ νὰ μοῦ δώσῃ μετάνοια. Ἐμεῖς τί νὰ ποῦμε; Δός μας, Χριστέ, μετάνοια, μαλάκωσε τὶς καρδιές μας, μὴν πάθουμε κ᾿ ἐ­μεῖς αὐτὰ ποὺ ἤλεγχε ὁ Ἰωάννης ὁ βαπτιστής.

(†) ἐπίσκοπος Αὐγουστῖνος

Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία, ἡ ὁποία ἔγινε στὸν ἱ. ναὸ Ἁγ. Παντελεήμονος Φλωρίνης τὴν 5-1-1986 πρωί. Καταγραφὴ καὶ σύντμησις 2-1-2005, ἐπανέκδοσις 21-12-2025.