Ἕνα
ὑπέροχο ποίημα γιὰ τὰ Χριστούγεννα (Ἰαμβικὲς Καταβασίες Χριστουγέννων)
Σοφία Μπεκρῆ, φιλόλογος-θεολόγος
Ἕνα ὑπέροχο ποίημα γιὰ τὰ Χριστούγεννα
Μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς
Ἀποδόσεως τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων, στὶς 31 Δεκεμβρίου, προβαίνουμε σὲ μιὰ
σύντομη ἑρμηνευτικὴ ἀνάλυση τῶν Καταβασιῶν
τοῦ Ἰαμβικοῦ Κανόνος* (βλ. σημ., στὸ
τέλος), ὥστε νὰ μυηθοῦμε καλύτερα τόσο στὸ πλούσιο καὶ βαθὺ περιεχόμενό των
ὅσο καὶ στὴν ὑπέροχη ποιητική των γλῶσσα.
Ὀνομάζονται Ἰαμβικές,
διότι στηρίζονται στὸ ἀρχαῖο ἰαμβικὸ μέτρο. Στὴν ἀρχαία μετρικὴ ὁ ῥυθμὸς
δημιουργεῖται ἀπὸ τὴν ἐναλλαγὴ μακρῶν καὶ βραχειῶν συλλαβῶν, ὁ δὲ ἴαμβος ἀποτελεῖται
ἀπὸ δύο συλλαβές, τὴν πρώτη βραχεῖα καὶ τὴν δεύτερη μακρά. Οἱ Ἰαμβικὲς Καταβασίες τῶν Χριστουγέννων εἶναι
πιὸ σύνθετες καὶ πιὸ δύσκολες ἀπὸ τὶς Πεζές, ἐξ αἰτίας καὶ τοῦ μέτρου των, ὡστόσο
ἀξίζει νὰ τὶς ἀναλύσουμε γιὰ τὰ πλούσια νοήματά των.
Ὡς γνωστόν, τὴν
περίοδο ἀπὸ 21 Νοεμβρίου μέχρι 24 Δεκεμβρίου, ψάλλονται οἱ Καταβασίες τοῦ Πεζοῦ
Κανόνος τῶν Χριστουγέννων, «Χριστὸς γεννᾶται...»,
ποὺ εἶναι ποίημα τοῦ Κοσμᾶ τοῦ Μελωδοῦ. Ἀπὸ 26 μέχρι καὶ 30 Δεκεμβρίου,
ψάλλονται μόνον οἱ Ἰαμβικὲς Καταβασίες. Ἀνήμερα τῶν Χριστουγέννων, ὅπως καὶ κατὰ
τὴν ἀπόδοση τῆς ἑορτῆς, στὶς 31 Δεκεμβρίου, ψάλλονται διπλὲς Καταβασίες, οἱ Πεζὲς
καὶ οἱ Ἰαμβικές, «Ἔσωσε λαόν...», ποὺ
εἶναι ποίημα τοῦ Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ, τὶς οποῖες καὶ ἀναλύουμε στὴν συνέχεια.