To παράδοξο του Γιβραλτάρ: Η Ισπανία φρουρός της Schengen σε βρετανικό έδαφος

To παράδοξο του Γιβραλτάρ: Η Ισπανία φρουρός της Schengen σε βρετανικό έδαφος

Γράφει ο Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός

H χρονική σύμπτωση μεταξύ της μεταναστευτικής κρίσης στη Θέουτα και της συμφωνίας για το Γιβραλτάρ είναι εντυπωσιακή. Η συμφωνία μεταξύ ΕΕ και Ηνωμένου Βασιλείου υπεγράφη στις 14 Ιουλίου 2026 στις Βρυξέλλες, δηλ. μόλις δύο εβδομάδες πριν από την μαζική είσοδο δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα.

Με αυτή τη συμφωνία (“Agreement in respect of Gibraltar between the European Union and the European Atomic Energy Community, of the one part, and the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, of the other part”), προϊόν επίπονων διαπραγματεύσεων μερικών ετών, έκλεισε μια σημαντική εκκρεμότητα του Brexit: το Γιβραλτάρ είχε μείνει εκτός της Συμφωνίας Εμπορίου και Συνεργασίας ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου, με αποτέλεσμα το σύνορο να δυσχεραίνει αρκετά τη ζωή των περίπου 15.000 εργαζομένων που το διασχίζουν καθημερινά.

Με το ξέσπασμα της κρίσης στη Θέουτα αναζωπυρώθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο η συζήτηση για τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια αντίστοιχη μεταναστευτική πίεση στο Γιβραλτάρ.

Το άρθρο 28 της συμφωνίας ορίζει ότι όλα τα φυσικά εμπόδια στην κυκλοφορία προσώπων μεταξύ Γιβραλτάρ (βρετανικό υπερπόντιο έδαφος) και ΕΕ αφαιρούνται, ενώ το άρθρο 30 προβλέπει ότι κατά κανόνα η κυκλοφορία μεταξύ Γιβραλτάρ και κρατών της ζώνης Schengen διεξάγεται χωρίς συνοριακούς ελέγχους.

Το άρθρο 33 επιτρέπει στις ισπανικές αρχές όχι μόνο να ελέγχουν τους ταξιδιώτες, αλλά και να πραγματοποιούν συνοριακή επιτήρηση μέσα στο Γιβραλτάρ, να αποτρέπουν παράνομες διελεύσεις, να αρνούνται την είσοδο και, όπου απαιτείται, να προβαίνουν σε σύλληψη, έρευνα ή κράτηση στο πλαίσιο των συνοριακών τους αρμοδιοτήτων.

Βέβαια, σύμφωνα με το άρθρο 30 §2 σε περίπτωση σοβαρής απειλής για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια υγεία ή την εσωτερική ασφάλεια, μπορεί κατ’ εξαίρεση να επανεισαχθεί συνοριακός έλεγχος μεταξύ Γιβραλτάρ και ζώνης Schengen, αρχικά έως 10 ημέρες και, με παρατάσεις, έως έξι μήνες.

Τα γεγονότα στη Θέουτα που έχουν προκαλέσει τριγμούς μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ (βλ. την έντονη αντιπαράθεση μεταξύ Ιταλίας και Ισπανίας) αγγίζουν ακριβώς πάνω στη θεμελιώδη παραδοχή στην οποία στηρίζεται η νέα συμφωνία για το Γιβραλτάρ: ότι μπορείς να απαλείψεις έναν εσωτερικό συνοριακό έλεγχο, εφόσον είσαι βέβαιος ότι τα εξωτερικά σύνορα του ευρωπαϊκού χώρου ελέγχονται αποτελεσματικά.

Η κρίση στη Θέουτα κατέδειξε με εμφατικό τρόπο τι μπορεί να συμβεί όταν ένα εξωτερικό σύνορο της Ευρώπης υφίσταται αιφνίδια μαζική πίεση.

Με βάση τα παραπάνω προκλήθηκε το εξής παράδοξο: Η Ισπανία προστάτευσε στη Θέουτα τη δική της κυριαρχία απέναντι στις μεταναστευτικές πιέσεις που προέρχονται από το Μαρόκο, ενώ λίγα χιλιόμετρα βορειότερα ανέλαβε κρίσιμες αρμοδιότητες προστασίας της ζώνης Schengen μέσα σε ένα βρετανικό υπερπόντιο έδαφος του οποίου την κυριαρχία εξακολουθεί να διεκδικεί (στη σελίδα του Υπουργείου Εξωτερικών της Ισπανίας αναφέρεται ρητά ότι παρά τη Συμφωνία ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου η Ισπανία διατηρεί ακέραιη τη διεκδίκησή της περί κυριαρχίας στο Γιβραλτάρ).