Ιεραρχία: Ένα ακόμη χρόνο σε αδράνεια. Τί δεν συζητήθηκε.

  

Ιεραρχία: Ένα ακόμη χρόνο σε αδράνεια

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

            Για έναν ακόμη χρόνο η Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος συγκαλείται για τρεις ημέρες, από τις 6 έως τις 8 του προσεχούς Οκτωβρίου, χωρίς ουδέν ουσιαστικό θέμα προς συζήτηση. Για 19^ο χρόνο η Ιεραρχία είναι ουσιαστικά σε αδράνεια. Και φέτος οι τρεις ημέρες εξαντλούνται σε υπηρεσιακά θέματα και σε εισηγήσεις – εκθέσεις ιδεών. Ουδέν σοβαρό θέμα, που απασχολεί τον κλήρο, τις μοναχικές αδελφότητες  και τον πιστό λαό συζητείται.

            Συγκεκριμένα την πρώτη ημέρα των φετινών εργασιών της Ιεραρχίας μετά τη Θεία Λειτουργία ο Αρχιεπίσκοπος θα προσφωνήσει τους Αρχιερείς – συνέδρους και θα αντιφωνήσει εκ μέρους τους ο Μητροπολίτης Καρυστίας κ. Σεραφείμ, ως έχων τα πρεσβεία της Αρχιερωσύνης. Θα ακολουθήσει η εκλογή της εξ Αρχιερέων Επιτροπής για τις ανακοινώσεις στον Τύπο. Η ενημέρωση  γίνεται με ένα Δελτίο Τύπου που κυκλοφορεί. Συνήθως πρόεδρός της Επιτροπής Τύπου  εκλέγεται ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου, εκτός αν φέτος θελήσει να παραχωρήσει σε άλλον τη θέση του. Σημειώνεται ότι στο βιογραφικό του εν λόγω Αρχιερέως, το οποίο είναι δημοσιευμένο στην  Wikipedia, γράφεται, προφανώς ως αξιοσημείωτο, το γεγονός   ότι «ήταν ο μοναδικός εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος προς τα ΜΜΕ σχετικά με την πανδημία του COVID-19 και τον Δεκέμβριο του 2020 έγινε ο πρώτος Ιεράρχης που εμβολιάστηκε εναντίον της νόσου».

            Στη συνέχεια τυπικά παρουσιάζονται οι εκθέσεις πεπραγμένων των Συνοδικών Επιτροπών για το εκκλησιαστικό έτος 2025-2026. Γράφεται ότι ακολουθεί συζήτηση επ’ αυτών, αλλά στην πράξη ουδεμία συζήτηση γίνεται, αφού οι περισσότερες τυπικά λειτουργούν. Ακολουθεί διάλειμμα μισής ώρας και στη συνέχεια  συμπληρώνεται ο κατάλογος των προς Αρχιερατεία εκλογίμων. Στον κατάλογο αυτόν πιθανολογείται ότι θα εγγραφεί αρχιμανδρίτης, ο οποίος  μετά από δύο ημέρες – σε χρόνο ρεκόρ - θα εκλεγεί βοηθός Επίσκοπος…Με τη συζήτηση και ψήφιση κανονισμών και παράθεση υπηρεσιακών θεμάτων θα τελειώσει η πρώτη ημέρα των εργασιών της Ιεραρχίας!..

            Τη δεύτερη ημέρα, Τετάρτη, ο Μητροπολίτης Σύρου θα εισηγηθεί το θέμα «Η ποιμαντική της μοναξιάς και της ψυχικής εξάντλησης στη σύγχρονη κοινωνία» και θα ακολουθήσει συζήτηση. Παλαιότερα συζητούντο στην Ιεραρχία θέματα που είχαν πρακτική αξία για τη ζωή της Εκκλησίας και όχι εισηγήσεις για συνέδρια ψυχιάτρων και ψυχολόγων… Μετά την εισήγηση θα υπάρξει διάλειμμα…Θα ακολουθήσει η δεύτερη εισήγηση της ημέρας. Ο Μητροπολίτης Χαλκίδος θα παρουσιάσει το θέμα: «Η αυξανόμενη ιερατική παρουσία στο διαδίκτυο». Θα ακολουθήσει συζήτηση, θα υπάρξουν «συμπεράσματα» και θα ολοκληρωθεί η δεύτερη ημέρα των συνεδριάσεων… Θα είναι δυσάρεστο για την ελευθερία του λόγου η Ιεραρχία να συστήσει ή, ακόμη χειρότερα, να θελήσει να επιβάλει, όπως επί covid, αυτολογοκρισία σε κληρικούς και μοναχούς, σε θέματα μάλιστα που δεν άπτονται δογματικών ή εκκλησιολογικών ζητημάτων. Όταν μάλιστα η Αρχιεπισκοπή Αθηνών ευλογεί, δια του πρωτοσυγκέλλου της, Επισκόπου Χριστουπόλεως Βαρνάβα, την χρήση του Καραγκιόζη, του Χατζηαβάτη και άλλων φιγουρών του Θεάτρου Σκιών   για κατήχηση σε παιδιά, και σε θέματα όπως «Ο Καραγκιόζης ψάλτης»... 

            Την τρίτη και τελευταία ημέρα των συνεδριάσεων της Ιεραρχίας ο Μητροπολίτης Νέας Σμύρνης θα εισηγηθεί το θέμα που έχει προκύψει με την εκκρεμότητα της χειροτονίας του εκλεγμένου Επισκόπου Αστερίου

 Χριστοδούλου Κοτσίφη. Θα ακολουθήσει συζήτηση και πιστεύεται ότι θα υπάρξει απόφαση για τη λήξη του ζητήματος. Μετά το διάλειμμα  τυπικά αναγράφεται «η πλήρωση τυχόν κενωθησομένων Μητροπόλεων», αλλά, μέχρις ώρας, δεν υπάρχει κενή Μητρόπολη. Θα ακολουθήσει το θέμα «περί εκλογής βοηθών Επισκόπων». Τα προηγούμενα χρόνια εξελέγησαν περίπου είκοσι, οι περισσότεροι αργόσχολοι – όχι εξ αιτίας τους – βοηθοί Επίσκοποι. Λέγεται ότι στην πλειάδα τους θα προστεθούν δύο ακόμη αρχιμανδρίτες: ο ένας που, ως εγράφη, μόλις θα έχει μπει στον κατάλογο των εκλογίμων και ο άλλος  γνωστός για τις δράσεις του ηγούμενος Μονής της Στερεάς Ελλάδος.

            Έτσι θα κλείσουν οι εργασίες της Ιεραρχίας για το 2026. Στις 365 ημέρες τον χρόνο το ανώτατο όργανο της Εκκλησίας της Ελλάδος συνεδριάζει τρεις και χωρίς κάποιο πρακτικό αποτέλεσμα, πλην των εκλογών Επισκόπων... Για αυτές τις τυπικές συνεδριάσεις δαπανώνται χρήματα για την κίνηση και τη διαμονή των Αρχιερέων και προκαλείται κόπωση, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους από αυτούς. Ορισμένοι, προερχόμενοι από εκτός του Λεκανοπεδίου Μητροπόλεις δίνουν το «παρών» και διακριτικά αποχωρούν και διεκπεραιώνουν εργασίες προσωπικές και της Μητρόπολής τους… Η κατάσταση δηλαδή αδράνειας που επικρατεί στην Ιεραρχία προκαλεί αδιαφορία στους Συνοδικούς Αρχιερείς, επί ζημία του κλήρου και του λαού, που δεν έχουν οποιαδήποτε ευθύνη.

                                                                                Β΄ Μέρος

Τί δεν συζητά η Ιεραρχία

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

            Παρατίθενται στη συνέχεια σοβαρά ζητήματα που αντιμετωπίζει η Εκκλησία και τα οποία θα έπρεπε να απασχολήσουν την Ιεραρχία. Σημειώνεται ότι δεν είναι με σειρά αξιολογήσεως:

-        Οι υπεύθυνοι του Φύλλου της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως καταργούν την γραφή της λογίας γλώσσας της Εκκλησίας και επιβάλλουν στα κείμενα των Κανονισμών των Ιερών Μητροπόλεων,  που προορίζονται για δημοσίευση στο ΦΕΚ, τη δημοτική γλώσσα και το μονοτονικό σύστημα γραφής. Σημειώνεται ότι η ελληνική γλώσσα προστατεύεται συνταγματικά και μέρος αυτής είναι και η εκκλησιαστική λογία γλώσσα.

-        Βάπτιση τεκνοθετημένων παιδιών ομοφυλόφιλων. Ο Αρχιεπίσκοπος έχει ταχθεί υπέρ της βάπτισης όταν το παιδί ενηλικιωθεί. Ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας είχε αντίθετη άποψη και το θέμα ήταν να συζητηθεί στην Ιεραρχία. Έως τώρα δεν έχει συζητηθεί. Το ζήτημα ετέθη και στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, λόγω της εκ μέρους του Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ελπιδοφόρου βαπτίσεως στην Βουλιαγμένη διδύμων τεκνοθετημένων παιδιών ομοφυλοφίλων. Το Πατριαρχείο επίσης  δεν έχει απαντήσει.

-        Διευκρίνιση για το αν διαβάζεται η νεκρώσιμη ακολουθία σε όσους επιλέγουν την καύση. Αποφάσεις Ιεραρχίας και ΔΙΣ το 2002 και το 2010 κατηγορηματικά απαγορεύουν την τέλεση νεκρώσιμης ακολουθίας και τρισαγίου σε όσους επιλέγουν το κρεματόριο. Όμως η Συνοδική εγκύκλιος, υπ’ αριθμ. 2959, της 29^ης Οκτωβρίου 2014, που έχει σταλεί στις Μητροπόλεις, ενώ και αυτή ακολουθεί τις προηγούμενες αποφάσεις, με μια προσθήκη που έθεσε, ότι «παρά ταύτα επαφίεται στην ποιμαντική σύνεση και την διακριτική ευχέρεια του οικείου Μητροπολίτου η τέλεση τρισαγίου» έχει προκαλέσει σύγχυση, αφού έχει ανοίξει παράθυρο για τέλεση νεκρωσίμου ακολουθίας και τρισαγίου στους επιλέγοντας την καύση. Ενδεικτικά αναφέρεται η ανακοίνωση της ΕΣΗΕΑ της 19ης Ιουνίου 2024: «Η εξόδιος ακολουθία του … θα ψαλεί την Πέμπτη…στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Μελισσίων και ο τελευταίος αποχαιρετισμός θα πραγματοποιηθεί την ίδια ημέρα στις 6.30 μ.μ. στο Αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας…». 

-        Γάμοι και βαπτίσεις την ίδια ημέρα. Οι λεγόμενες «γαμοβαπτίσεις» δεν είναι λίγες. Γι’ αυτό και κυκλοφορούν σχετικές κάρτες ευχών... Λέγεται ότι τελούνται για λόγους οικονομικούς, αλλά συνήθως η κοινή δεξίωση για τα δύο Μυστήρια γίνεται σε πολυτελές κέντρο με μεγάλη δαπάνη... Άλλα ζευγάρια έχουν τελέσει πολιτικό γάμο στο Δημαρχείο, προέκυψε και τέκνο από τον εν λόγω γάμο και κάποια ημέρα αποφασίζουν να τελέσουν και θρησκευτικό γάμο. Στην περίπτωση, η Ιεραρχία πρέπει να αποφασίσει να προσαρμοσθούν οι παραδοσιακές ευχές, που αναφέρονται στον αρραβώνα και στο Μυστήριο του γάμου. Γενικότερα πρέπει να συζητηθεί στην Ιεραρχία το  θέμα των σχέσεων των δύο φύλων στις ημέρες μας και το πρόβλημα της μειώσεως των γάμων με την ευλογία της Εκκλησίας. Να γίνει και μια αυτοκριτική για την κατάσταση.

-        Γάμοι στα κτήματα. Η κανονική τέλεση του γάμου είναι στην ενορία της νύφης, ή, κατ’ οικονομία, του γαμβρού. Αυτή είναι η  απόφαση της Συνόδου, με τη σύμφωνη γνώμη του Μητροπολίτου Μεσογαίας, στου οποίου τη Μητρόπολη τελούνται οι περισσότεροι γάμοι στα λεγόμενα παρεκκλήσια των κτημάτων και είναι απολύτως κοσμικοί. Χωρίς δηλαδή εκ μέρους των προσκεκλημένων έκφραση ευλαβείας προς το τελούμενο Μυστήριο.

-        Ο ρόλος των Επισκόπων στην Εκκλησία της Ελλάδος. Τα τελευταία χρόνια εξελέγησαν πολυάριθμοι Επίσκοποι, χωρίς να έχουν προσδιορισθεί τα καθήκοντά τους. Έτσι οι πολλοί αισθάνονται παρείσακτοι και αργόμισθοι. Νεοεκλεγείς Μητροπολίτης απομάκρυνε από τη θέση του πρωτοσυγκέλλου τον βοηθό Επίσκοπο που βρήκε, του πήρε και το γραφείο που ήταν εγκαταστημένος και τον κατέστησε «αποδιοπομπαίο τράγο».... Οι πολυάριθμοι Επίσκοποι της Αρχιεπισκοπής και  άλλων Μητροπόλεων είναι χωρίς ανάθεση συγκεκριμένων καθηκόντων. Σε μεγάλες πληθυσμιακά Μητροπόλεις θα μπορούσε η Ιεραρχία να καθιερώσει τον θεσμό του Χωρεπισκόπου, όπως εφαρμόζεται στην Εκκλησία της Κύπρου.

-        Αναφορά στα οικονομικά της Εκκλησίας. Επί Αρχιεπισκόπων Σεραφείμ, κατά τα τελευταία του χρόνια, και Χριστοδούλου γινόταν αναφορά στα οικονομικά της Εκκλησίας, προς ενημέρωση των Μητροπολιτών. Είχε τεθεί και θέμα καθιερώσεως του «πόθεν έσχες» για τους Μητροπολίτες και τους πρώτου βαθμού συγγενείς τους. Η διαφάνεια στη διαχείριση των οικονομικών εξασφαλίζει την εμπιστοσύνη και τον σεβασμό του πιστού λαού. 

-        Σχέσεις με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τις άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες. Η Ορθόδοξη Εκκλησία διέρχεται μίαν δύσκολη περίοδο, μετά το σχίσμα που τείνει να καταστεί βαθύ και μόνιμο. Χωρίς απόφαση της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος το Οικουμενικό Πατριαρχείο απέκτησε ναό στο κέντρο των Αθηνών, που ήταν πάγιο αίτημά του και το οποίο αίτημα είχαν απορρίψει όλοι οι Αρχιεπίσκοποι έως τον σημερινό. Οι σχέσεις μεταξύ των δύο Εκκλησιών λέγεται ότι έχουν ομαλοποιηθεί. Πάντως είναι άγνωστη η τύχη του φακέλου για τις σχέσεις των δύο Εκκλησιών τον οποίο σε προηγούμενη Ιεραρχία είχε μιλήσει ο Αρχιεπίσκοπος ότι διατηρεί σε ειδικό ερμάριο. Λόγω της ταυτίσεως της Εκκλησίας της Ελλάδος με το Οικουμενικό Πατριαρχείο στο θέμα της Ουκρανίας δεν έχει εκκλησιαστική κοινωνία με το Πατριαρχείο της Μόσχας και είναι τυπικές οι σχέσεις Της με τις Εκκλησίες Αντιοχείας, Σερβίας, Ρουμανίας Βουλγαρίας, Γεωργίας, Πολωνίας, Τσεχίας – Σλοβακίας και Αλβανίας. Μετέωρη είναι και η σχέση Της με την Εκκλησία των Σκοπίων, η οποία επιμένει να ονομάζεται «Μακεδονική». Πρέπει να ληφθεί απόφαση αν οι Μητροπολίτες της Ελλαδικής Εκκλησίας μπορούν να συλλειτουργούν με αυτούς του γειτονικού κράτους.

-        Σχέσεις με την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Πρέπει να ανανεωθούν οι αποφάσεις για το έως πού φθάνουν οι φιλοφρονήσεις και πού αρχίζουν να ισχύουν οι Ιεροί Κανόνες, ώστε να μην σκανδαλίζονται οι πιστοί.

-        Σχέσεις με το Παγκόσμιο Συμβούλιο των Εκκλησιών. Το εν λόγω συμβούλιο ελέγχεται από τους Λουθηρανούς Προτεστάντες και εφαρμόζει την πολιτική της Γερμανικής Κυβερνήσεως, η οποία είναι ο κύριος χρηματοδότης του. Είναι προς συζήτηση αν η Εκκλησία της Ελλάδος πρέπει να ακολουθεί ως ουραγός την εκκοσμικευμένη αυτή πολιτική. Ιδιαίτερα στην τραγωδία των Ορθοδόξων χριστιανών της Ουκρανίας θα έπρεπε να είναι αντικειμενική και όχι να σύρεται στους σκοπούς της γεωπολιτικής της Γερμανίας και γενικότερα της Ευρ. Ένωσης.

-        Επικοινωνιακές εκκλησιαστικές εκδηλώσεις. Η Ιεραρχία οφείλει να εξετάσει τις επικοινωνιακές μορφές προωθήσεως του Ευαγγελικού μηνύματος. Πιο συγκεκριμένα να αποφανθεί για το τί μένει στους νέους και γενικά στο κοινό από παραστάσεις Καραγκιόζη, από μουσικές εκδηλώσεις και μάλιστα εντός των Ναών και από παιχνίδια, αν όλα αυτά δεν συνοδεύονται από κατάλληλη παιδαγωγία εις Χριστό.

-        Ο νόμος περί εκκλησιαστικών δικαστηρίων. Ο Νόμος περί εκκλησιαστικών δικαστηρίων 5383/1932 ισχύει εδώ και 94 χρόνια. Είναι από τους παλαιότερους ισχύοντες Νόμους. Ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος θέλησε να τον αλλάξει, να γίνει πιο δίκαιος για τον κατώτερο κλήρο και πιο σύγχρονος στη διαδικασία. Ομάδα Μητροπολιτών τότε, στην οποία συμμετείχε και ο σημερινός Αρχιεπίσκοπος, απείλησε ότι θα προκαλέσει σχίσμα και θα προσκολληθεί στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως, το οποίο επίσης αντέδρασε κατά του σχετικού Νομοσχεδίου. Αυτό τότε απεσύρθη και έκτοτε το θέμα ετάφη. Έτσι συνεχίζεται η άδικη κατάσταση ο κάθε Μητροπολίτης να είναι για τον υπό την δικαιοδοσία του ιερέα ο καταγγέλλων, ο κατήγορος, ο εισαγγελέας και ο κρίνων δικαστικός!

-        Αγιοκατατάξεις. Είναι ένα λεπτό θέμα. Τελευταίως υπάρχει μια πληθώρα αγιοκατατάξεων, χωρίς να έχει περάσει ικανός χρόνος από της κοιμήσεως ορισμένων. Το λυπηρό είναι ότι κάποιοι Μητροπολίτες λόγω γνωριμιών ή/και πιέσεων προς τα μέλη της σχετικής Συνοδικής Επιτροπής πέτυχαν να αγιοκαταταγούν πρόσωπα τα οποία ήσαν από τη Μητρόπολή τους ή στα οποία ήσαν κοντά και εκτιμούσαν. Η Ιεραρχία πρέπει να  επιβάλλει ένα χρόνο μετά τον οποίο να κρίνεται η αγιότητα ενός ανθρώπου.

-        Μεταφορά εικόνων, αντιγράφων εικόνων και ιερών λειψάνων. Τελευταίως έχουν πληθυνθεί οι μεταφορές εικόνων και ιερών λειψάνων σε διάφορες ενορίες της Αρχιεπισκοπής  Αθηνών και των άλλων Μητροπόλεων. Το χειρότερο βεβαίως είναι οι μεταφορές «αντιγράφων εικόνων». Όσον αφορά στις πληθυνόμενες μεταφορές ιερών λειψάνων αυτές αποτελούν εύκολη και αποτελεσματική μέθοδο προσέλευσης πιστών, αλλά, στην ουσία, συμπληρώνει τις ατέλειες στην ποιμαντική που ασκεί ο κλήρος. 

-        Συνάθροιση Μητροπολιτών με διάφορες αιτίες. Κυρίως σε ονομαστήρια ορισμένων Μητροπολιτών συγκεντρώνονται έως και είκοσι Μητροπολίτες και παρατηρείται το φαινόμενο στη Μικρή Είσοδο, όπου παρακάθηνται όλοι στον Σολέα, να είναι αυτοί περισσότεροι από το εκκλησίασμα... Επί Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου η Σύνοδος είχε λάβει απόφαση οι Αρχιερείς που συμμετέχουν στον Εσπερινό και συλλειτουργούν στη Θεία Λειτουργία να μη ξεπερνούν τους πέντε. Η απόφαση αυτή καταστρατηγείται.

-         Λειτουργικά ζητήματα. Επί Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου η Σύνοδος είχε λάβει απόφαση να διαβάζεται το Αποστολικό ανάγνωσμα και μεταξύ αυτού και του Ευαγγελικού αναγνώσματος να ψάλλεται το «Αλληλούια» και τότε να θυμιά ο ιερέας το λαό για να μην προκαλείται αταξία στους εκκλησιαζόμενους. Η απόφαση αυτή δεν εφαρμόζεται. Ο ιερέας εξακολουθεί να θυμιά την ώρα του Αποστολικού αναγνώσματος και ο ήχος του θυμιατού σκεπάζει τον λόγο του Αποστόλου. Επίσης έχει αρχίσει η μόδα, που καταργεί το ιερατικό βιβλίο των Αποστολικών αναγνωσμάτων και το αντικαθιστά με την Google του τηλεφώνου…. Όπως επίσης γενικεύεται η χρήση της «γουρούνας» ή του ηλεκτρονικού ισοκρατήματος από τους ψάλτες, παρά την απαγόρευση της Συνόδου… Η Ιεραρχία θα έπρεπε να βάλει ένα φρένο σε αυτό το ξεχείλωμα της Ιεράς Παράδοσης.

-        Σχέσεις Αρχιεπισκόπου - Μητσοτάκη. Ο Αρχιεπίσκοπος μετά τον Αλ. Τσίπρα, όταν ήταν πρωθυπουργός,  συνεχίζει τις κατά μόνας και χωρίς την παρουσία μελών της Ιεραρχίας συναντήσεις του με τον σημερινό πρωθυπουργό. Κατά τα δημοσιευμένα ρεπορτάζ περί των συναντήσεων Μητσοτάκη – Αρχιεπισκόπου σε αυτές, μεταξύ άλλων, συζητείται «η αξιοποίηση της ακίνητης εκκλησιαστικής περιουσίας». Ζήτημα δηλαδή που στις ιδιαίτερες συναντήσεις τους συζητούσε συστηματικά ο Αρχιεπίσκοπος και με τον Αλ. Τσίπρα. Τα αποτελέσματα των τριετών συναντήσεων τους δημοσιοποίησαν στις 6 Νοεμβρίου 2018, με κοινή συνέντευξή τους στα ΜΜΕ, και προκάλεσαν την έντονη αντίδραση της Ιεραρχίας και την ακύρωση της συμφωνίας τους. Υπενθυμίζεται το φιάσκο που ήταν η επί κυβερνήσεως Μητσοτάκη  συμφωνία ΕΚΥΟ – ΤΑΙΠΕΔ για επένδυση εκατοντάδων εκατομμυρίων  στον Σχιστό – Σκαραμαγκά, που το 2023 ακυρώθηκε. Η Ιεραρχία οφείλει να βάλει αρχές που να αφορούν την αξιοποίηση της εκκλησιαστικής περιουσίας, με βάση τους Ιερούς Κανόνες, την Διαφάνεια, καθώς και το κύρος και το αδιάφθορο όσων την διαχειρίζονται. -