Εκκλησία της Κύπρου: τρεις δεκαετίες εσωτερικών συγκρούσεων, σκιών και «επαναλαμβανόμενων υποθέσεων»

Τίποτε από όσα συμβαίνουν σήμερα στην Εκκλησία της Κύπρου δεν μπορεί να κατανοηθεί έξω από το ιστορικό βάθος των τελευταίων τριών δεκαετιών. Όσοι επιμένουν να παρουσιάζουν κάθε κρίση ως «μεμονωμένο περιστατικό» αγνοούν –ή επιλέγουν να αγνοήσουν– ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: την εργαλειοποίηση κανονικών διαδικασιών, τη στοχοποίηση προσώπων με ισχυρή λαϊκή απήχηση και τη σταδιακή συγκέντρωση εξουσίας στο κέντρο της ιεραρχίας.

Από τη Μόρφου της δεκαετίας του 1990, στη Λεμεσό του 2000, μέχρι την Πάφο του σήμερα, το ερώτημα παραμένει το ίδιο: πρόκειται για άμυνα της συνοδικότητας ή για συστηματική εκκλησιαστική πολιτική εξόντωσης αντιφρονούντων;

Η Μόρφου ως αρχή: όταν η λαϊκή βούληση «διορθώνεται»

Η υπόθεση του αρχιμανδρίτη Παγκρατίου στη Μητρόπολη Μόρφου δεν υπήρξε απλώς ένα πειθαρχικό επεισόδιο. Για πολλούς αποτέλεσε το εργαστήριο μιας μεθόδου. Ένας ιερωμένος με ευρεία αποδοχή, σαφή ποιμαντικό λόγο και ανεξάρτητη παρουσία βρέθηκε αιφνιδίως αντιμέτωπος με βαριές ηθικές κατηγορίες και τέθηκε σε αργία. Η εκλογική δυναμική ανετράπη, η υπόθεση δεν αποκαταστάθηκε ποτέ πλήρως στη συνείδηση των πιστών και το μήνυμα ήταν σαφές: η τελική απόφαση δεν ανήκει ούτε στον λαό ούτε στην τοπική Εκκλησία, αλλά στο κέντρο.

Σε αυτή την ανάγνωση, που παραμένει ζωντανή σε εκκλησιαστικούς κύκλους, ο τότε αρχιμανδρίτης Γεώργιος Παπαχρυσοστόμου αναφέρεται ως ενεργό πρόσωπο των παρασκηνιακών διεργασιών. Η αναφορά αυτή δεν προκύπτει από δικαστική κρίση, αλλά από συνεπή μαρτυρία ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα εκ των έσω και βλέπουν σε αυτά την απαρχή μιας συγκεκριμένης σχολής διοίκησης.

Η Λεμεσός (2000): από την αμφισβήτηση στην κατάρρευση

Αν η Μόρφου ήταν το πρόπλασμα, η Λεμεσός υπήρξε η κορύφωση. Το 2000, οι κατηγορίες εναντίον του Μητροπολίτη Λεμεσού Αθανασίου συγκλόνισαν την Εκκλησία και την κοινωνία. Η ηθική απαξίωση προηγήθηκε της έρευνας, η δημόσια καταδίκη προηγήθηκε της κρίσης και το εκκλησιαστικό σώμα διχάστηκε βαθιά.

Και όμως: οι κατηγορίες κατέρρευσαν. Η Ιερά Σύνοδος απάλλαξε πλήρως τον Αθανάσιο. Το ερώτημα, όμως, δεν εξαφανίστηκε· αντίθετα, έγινε πιο αιχμηρό: ποιος και γιατί έστησε αυτή την υπόθεση;

Εδώ, οι επικριτές μιλούν πλέον ανοιχτά. Πίσω από την υπόθεση Λεμεσού αποδίδουν πρωταγωνιστικό ρόλο στον τότε Μητροπολίτη Αρσινόης, σημερινό Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Γεώργιο, ο οποίος –σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση– συμπαρέσυρε και τον τότε Μητροπολίτη Πάφου Χρυσόστομο Β’, συγκροτώντας έναν ισχυρό συνοδικό πόλο. Το γεγονός ότι χρειάστηκε η σύγκληση Μείζονος και Υπερτελούς Συνόδου δεν θεωρείται λεπτομέρεια, αλλά απόδειξη του μεγέθους της κρίσης.

Για πολλούς πιστούς, η αθώωση του Αθανασίου δεν έκλεισε την πληγή. Αντιθέτως, επιβεβαίωσε την πεποίθηση ότι οι μηχανισμοί αυτοί μπορούν να αποτύχουν, αλλά επανέρχονται.

Η Πάφος σήμερα: déjà vu

Η υπόθεση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού επαναφέρει όλα τα παραπάνω με ανησυχητική ακρίβεια. Κατηγορίες ασαφείς, πειθαρχική γλώσσα που επιστρατεύεται για διοικητική πειθάρχηση, συνοδικές αποφάσεις με οριακές πλειοψηφίες και μια ξεκάθαρη απαίτηση: συμμόρφωση ή απομάκρυνση.

Οι υποστηρικτές του Τυχικού δεν βλέπουν εδώ κανονική τάξη, αλλά επαναλαμβανόμενο σενάριο. Και το γεγονός ότι όλα αυτά συμβαίνουν υπό την αρχιεπισκοπία του Γεωργίου ενισχύει, στη δική τους συνείδηση, τη γραμμή συνέχειας από τη Μόρφου και τη Λεμεσό μέχρι σήμερα.

………………………………………

Ρητό Χρονολόγιο (1990–σήμερα)

• 1996–1998: Υπόθεση αρχιμανδρίτη Παγκρατίου στη Μητρόπολη Μόρφου. Αργία και ανατροπή εκλογικών δεδομένων.

• Τέλη 1990s: Ανάδυση ισχυρών συνοδικών συμμαχιών γύρω από το κέντρο της Αρχιεπισκοπής.

• 2000: Υπόθεση Μητροπολίτη Λεμεσού Αθανασίου. Δημόσιες κατηγορίες – πλήρης απαλλαγή.

• 2000: Σύγκληση Μείζονος και Υπερτελούς Συνόδου λόγω σοβαρότητας της κρίσης.

• 2000–2010: Εδραίωση νέων ισορροπιών ισχύος στην Ιερά Σύνοδο.

• 2023: Εκλογή Γεωργίου Παπαχρυσοστόμου ως Αρχιεπισκόπου Κύπρου.

• 2025–2026: Πειθαρχικές αποφάσεις και απομάκρυνση Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού.

……………………………………………….

Πρόσωπα–Κλειδιά

• Γεώργιος Παπαχρυσοστόμου: Αρχιμανδρίτης → Μητροπολίτης Αρσινόης → Αρχιεπίσκοπος Κύπρου. Κεντρικό πρόσωπο στις κριτικές αναγνώσεις των τελευταίων δεκαετιών.

• Παγκράτιος (Μόρφου): Σύμβολο, για τους υποστηρικτές του, της πρώτης μεγάλης εκκλησιαστικής σκευωρίας.

• Αθανάσιος (Λεμεσού): Απαλλαγμένος πλήρως· σημείο αναφοράς για την κατάρρευση κατηγοριών.

• Χρυσόστομος Β’ (Πάφου, μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος): Εμπλεκόμενος, κατά τους επικριτές, στις συνοδικές διεργασίες του 2000.

• Τυχικός (Πάφου): Σύγχρονος κρίκος της αλυσίδας, κατά τους υποστηρικτές του.

………………………………

Επίλογος – το αμείλικτο ερώτημα

Η Εκκλησία της Κύπρου δεν κρίνεται μόνο από τις αποφάσεις της, αλλά από τη μνήμη του λαού της. Και αυτή η μνήμη καταγράφει τρεις δεκαετίες όπου οι ίδιες μέθοδοι, τα ίδια επιχειρήματα και –κατά πολλούς– τα ίδια πρόσωπα επανέρχονται. Το ερώτημα δεν είναι αν όλα αυτά είναι «νόμιμα», αλλά αν είναι εκκλησιαστικά, ποιμαντικά και ηθικά ανεκτά.

Δικηγόρος