Η εκκλησιαστική εξουσία σε δοκιμασία: Νομική, κανονική και ηθική αποτίμηση της μεταχείρισης του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού

Η εκκλησιαστική εξουσία σε δοκιμασία:

Νομική, κανονική και ηθική αποτίμηση της μεταχείρισης του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού

Εισαγωγή

Η Εκκλησία, ως θεσμός πνευματικός αλλά και νομικό πρόσωπο δημοσίου ενδιαφέροντος, κρίνεται όχι μόνο από το δόγμα που διακηρύσσει αλλά και από τις πρακτικές που εφαρμόζει. Όταν η εκκλησιαστική εξουσία καταφεύγει σε μεθόδους εξαναγκασμού, αποσιώπησης ή διοικητικής βίας, τότε εγείρονται σοβαρά ερωτήματα όχι απλώς θεολογικής φύσεως, αλλά βαθιά κανονικά, νομικά και ηθικά.

Η υπόθεση της μεταχείρισης του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού —και ειδικότερα η φερόμενη συνεργασία της Αρχιεπισκοπής με την Αστυνομία για την απομάκρυνσή του από τον χώρο της Μητρόπολης— συνιστά ένα τέτοιο οριακό σημείο, στο οποίο η Εκκλησία της Κύπρου καλείται να αποδείξει αν λειτουργεί ως σώμα Χριστού ή ως μηχανισμός εξουσίας.

Το παρόν άρθρο δεν αποφαίνεται δικαστικά, αλλά ασκεί θεσμική, κανονική και θεολογική κριτική, βασισμένη σε αρχές δικαίου, στην εκκλησιαστική παράδοση και στην κοινή λογική που ακόμη και «το μικρότερο παιδί» δύναται να αντιληφθεί.

………………………………..

Η απουσία σαφών κατηγοριών και το τεκμήριο της αθωότητας

Θεμελιώδης αρχή κάθε έννομης τάξης —κοσμικής ή εκκλησιαστικής— είναι το τεκμήριο της αθωότητας. Ουδείς δύναται να θεωρείται ένοχος, ούτε να υφίσταται ποινικές ή διοικητικές συνέπειες, χωρίς σαφή, συγκεκριμένη και αποδεδειγμένη κατηγορία¹.

Στην περίπτωση του Μητροπολίτη Τυχικού, τουλάχιστον όπως αυτή έχει παρουσιαστεί στον δημόσιο λόγο, δεν έχουν γνωστοποιηθεί σαφείς κατηγορίες, ούτε παρατίθενται συγκεκριμένα κανονικά παραπτώματα. Η διαδικασία που φέρεται να ακολουθήθηκε για την κήρυξή του ως έκπτωτου και την επιβολή αργίας δημιουργεί την εντύπωση μιας προσχηματικής διαδικασίας, η οποία περισσότερο παραπέμπει σε αυταρχικά καθεστώτα παρά σε Εκκλησία που τιμά τη δικαιοσύνη.

Η Εκκλησία, ιδίως όταν έχει ως κεντρικό της παράδειγμα την κακοδικία εις βάρος του ίδιου του Ιησού Χριστού, οφείλει να επιδεικνύει αυξημένη ευαισθησία σε ζητήματα δικαίου και διαδικαστικής νομιμότητας².

……………………………….

2. Κανονικό Δίκαιο και εκτροπή από την εκκλησιαστική παράδοση

Το Κανονικό Δίκαιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας δεν είναι απλό διοικητικό εργαλείο· είναι θεολογικό κείμενο με ποιμαντικό σκοπό. Οι Ιεροί Κανόνες δεν αποσκοπούν στην εξόντωση του προσώπου, αλλά στη θεραπεία και αποκατάστασή του³.

Η απομάκρυνση ενός επισκόπου από τον φυσικό του χώρο, η στέρηση βασικών μέσων διαβίωσης και η εμπλοκή κοσμικών κατασταλτικών μηχανισμών, χωρίς προηγούμενη τελεσίδικη κανονική κρίση, συνιστούν βαριά κανονική εκτροπή.

Ο επίσκοπος δεν είναι υπάλληλος. Είναι πνευματικός πατέρας. Και η μεταχείριση ενός πνευματικού πατέρα με όρους διοικητικής καταστολής προσβάλλει το ίδιο το εκκλησιολογικό ήθος.

……………………………….

3. Η εμπλοκή της Αστυνομίας: θεσμικό ολίσθημα

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η φερόμενη συνεργασία με την Αστυνομία για την απομάκρυνση του Μητροπολίτη από το γραφείο και το δωμάτιό του. Ακόμη και αν νομικά θα μπορούσε να δικαιολογηθεί υπό προϋποθέσεις, θεολογικά και ποιμαντικά πρόκειται για θεσμικό ολίσθημα πρώτου μεγέθους.

Η Εκκλησία που καταφεύγει στην κρατική καταστολή για να «λύσει» εσωτερικά της ζητήματα, αποκαλύπτει αδυναμία πνευματικής ηγεσίας και απώλεια της αποστολής της⁴.

……………………………….

4. Η ηθική διάσταση: ο ιερέας και ο Λευίτης

Η παραβολή του Καλού Σαμαρείτη δεν είναι λογοτεχνικό σχήμα. Είναι κριτήριο σωτηρίας. Ο ιερέας και ο Λευίτης δεν καταδικάζονται επειδή έβλαψαν τον άνθρωπο, αλλά επειδή αδιαφόρησαν.

Όταν ο Αρχιεπίσκοπος —ως πνευματικός πατέρας— δεν ενδιαφέρεται αν ο αδελφός του επίσκοπος έχει να φάει, να πιει, αν είναι άρρωστος ή ποια είναι η κατάσταση της υγείας του, τότε δεν μοιάζει ούτε με τον Καλό Σαμαρείτη, ούτε καν με τους ουδέτερους περαστικούς. Η εικόνα που σχηματίζεται, θεολογικά, είναι σκληρότερη.

Η λειτουργική πράξη και το κήρυγμα, όταν συνυπάρχουν με τέτοια ασπλαχνία, καθίστανται υποκριτικά κενά περιεχομένου⁵.

…………………………………………

5. Η αποτυχία της αποστολής και του σχήματος

Ο Αρχιεπίσκοπος δεν κρίνεται μόνο για διοικητικές του πράξεις, αλλά για το αν ενσαρκώνει το σχήμα του Χριστού. Όταν η εξουσία οδηγεί σε απανθρωπιά, τότε έχει ήδη αποτύχει στην αποστολή της.

Η Εκκλησία της Κύπρου, ως αυτοκέφαλη Εκκλησία με ιστορικό μαρτυρίου, οφείλει να δίνει παράδειγμα δικαιοσύνης και ελευθερίας. Αντί αυτού, η εικόνα που εκπέμπεται είναι εικόνα ντροπής που ντρέπεται και η ίδια η ντροπή.

Και το ερώτημα παραμένει αμείλικτο:

Τι παράδειγμα δίνεται στον κυπριακό λαό;

……………………………………..

Συμπέρασμα

Το ζήτημα του Μητροπολίτη Τυχικού δεν είναι προσωπική διαφορά. Είναι καθρέφτης της Εκκλησίας. Και ο καθρέφτης αυτός, σήμερα, δείχνει μια Εκκλησία που κινδυνεύει να χάσει το πρόσωπό της για να διασώσει την εξουσία της.

Η ιστορία, το Κανονικό Δίκαιο και το Ευαγγέλιο θα είναι οι τελικοί κριτές.

……………………………………..

Υποσημειώσεις – Παραπομπές

1.Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, άρθρο 6 §2.

2.Κατά Ματθαίον 26–27 (Δίκη του Ιησού).

3.Ιωάννης Ζωναράς, Ερμηνεία Ιερών Κανόνων.

4.Μ. Βασίλειος, Επιστολή 188.

5.Κατά Ματθαίον 23:27.

Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου