Τρεις ανατροπές που ελευθερώνουν τον άνθρωπο
Γεώργιος Αποστολάκης
Εἶπε ὁ Ἀββᾶς Ματώης· «Τρεῖς Γέροντες πῆγαν στὸν Ἀββᾶ Παφνούτιο τὸν Κεφαλᾶ νὰ τὸν παρακαλέσουν γιὰ καμμιὰ συμβουλή.
Τοὺς ρώτησε λοιπὸν ὁ Γέροντας· “ Τί θέλετε νὰ σᾶς πῶ; Πνευματικὰ ἢ σωματικὰ πράγματα; ”.
Τοῦ ἀπαντοῦν· “Πνευματικά”.
Τότε τοὺς λέει ὁ Γέροντας· “Πηγαίνετε στὴν εὐχὴ τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ ἀγαπήσετε πιότερο τὴν θλίψη παρὰ τὴν ἀνάπαυση· τὶς προσβολὲς περισσότερο παρὰ τὴν δόξα· τὸ δόσιμο καλύτερα παρὰ τὸ πάρσιμο”».
........................................
Παράξενα λόγια για τη σημερινή εποχή. Ίσως μάλιστα περισσότερο παράξενα σήμερα απ’ ό,τι όταν τα είπε ο Αββάς Παφνούτιος στους τρεις Γέροντες που πήγαν να ζητήσουν πνευματική συμβουλή. Διότι ολόκληρος σχεδόν ο σύγχρονος τρόπος ζωής μάς διδάσκει το ακριβώς αντίθετο.
Να αποφεύγουμε τη θλίψη και να επιδιώκουμε την άνεση. Να αποφεύγουμε την προσβολή και να επιζητούμε την αναγνώριση. Να δίνουμε όσο γίνεται λιγότερα και να αποκτούμε όσο γίνεται περισσότερα.
Κι όμως, ο Γέροντας ανατρέπει αυτή τη λογική με τρεις μόνο φράσεις.
«Τὴ θλίψη παρὰ τὴν ἀνάπαυση»
Δεν μας καλεί, ασφαλώς, να αναζητούμε τον πόνο ούτε να θεωρούμε κακό την ανάπαυση. Μας καλεί να μη μετατρέψουμε την άνεση σε κριτήριο της ζωής μας.
Ο σημερινός πολιτισμός μάς υπόσχεται διαρκώς μια ζωή χωρίς κόπο: όλα γρηγορότερα, ευκολότερα, αυτοματοποιημένα, χωρίς αναμονή, χωρίς στερήσεις, χωρίς θυσίες. Και σιγά σιγά κινδυνεύουμε να θεωρήσουμε κακό ο,τιδήποτε μας δυσκολεύει.
Αλλά ο άνθρωπος που δεν αντέχει καμία δυσκολία γίνεται τελικά ευάλωτος. Για να μη χάσει την άνεσή του, είναι έτοιμος πολλές φορές να κάνει παραχωρήσεις στη συνείδησή του, στις αρχές του, ακόμη και στην ελευθερία του.
Η εκούσια αποδοχή λοιπόν του κόπου, της εγκράτειας, της υπομονής και κάποτε της στέρησης γίνεται άσκηση ελευθερίας.
Να μπορώ να πω: προτιμώ να δυσκολευτώ παρά να κάνω κάτι που η συνείδησή μου δεν δέχεται.
Αυτή είναι μια βαθιά σύγχρονη ανάγνωση του: «τὴ θλίψη παρὰ τὴν ἀνάπαυση».
«Τὶς προσβολὲς περισσότερο παρὰ τὴ δόξα»
Ποτέ ίσως ο άνθρωπος δεν είχε τόση δυνατότητα να εκθέτει τον εαυτό του στα μάτια των άλλων.
Κοινωνικά δίκτυα, εικόνα, «μου αρέσει», ακόλουθοι, δημόσια επιδοκιμασία. Ακόμη και χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, εκπαιδευόμαστε να μετράμε την αξία μας από την αποδοχή των άλλων.
Ο Αββάς προτείνει την αντίθετη ελευθερία: να μη χρειάζεσαι το χειροκρότημα για να είσαι αυτό που είσαι.
Να μπορείς να υπερασπιστείς αυτό που θεωρείς αληθινό, ακόμη κι όταν γίνεσαι δυσάρεστος. Να αντέξεις την ειρωνεία, την περιθωριοποίηση ή την απαξίωση χωρίς να αλλάξεις τη συνείδησή σου για να γίνεις αρεστός.
Δεν σημαίνει ότι περιφρονούμε τους άλλους ή ότι θεωρούμε κάθε αντίδραση εναντίον μας απόδειξη ότι έχουμε δίκιο. Σημαίνει κάτι δυσκολότερο: ότι η κοινωνική αποδοχή δεν γίνεται ο κύριος της συνείδησής μας.
«Τὸ δόσιμο καλύτερα παρὰ τὸ πάρσιμο»
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη ανατροπή.
Ο σύγχρονος άνθρωπος μαθαίνει από μικρός να ρωτά: Τι θα κερδίσω; Τι δικαιούμαι; Τι θα αποκτήσω; Τι θα μου προσφέρει αυτό;
Ο Γέροντας αντιστρέφει το ερώτημα: Τι μπορώ να δώσω;
Χρόνο. Κόπο. Χρήματα. Συγχώρηση. Φροντίδα. Παρουσία. Ένα μέρος από την άνεσή μου για κάποιον που με χρειάζεται.
Αυτό είναι το μεγάλο μυστήριο της χριστιανικής ζωής: ο άνθρωπος δεν γίνεται πλουσιότερος συσσωρεύοντας, αλλά προσφέροντας. Διότι το πρότυπό του δεν είναι ο άνθρωπος που κατέχει, αλλά ο Χριστός που προσφέρεται.
Μια συμβουλή για τον άνθρωπο του 21ου αιώνα
Οι τρεις φράσεις του Αββά Παφνουτίου μοιάζουν τελικά σαν τρία αντίδοτα στις μεγάλες εξαρτήσεις της εποχής μας: (Α) στη λατρεία της άνεσης αντιτάσσει την άσκηση, (Β) στη λατρεία της εικόνας την ταπείνωση, (Γ) στη λατρεία της απόκτησης την προσφορά.
Και πίσω και από τα τρία βρίσκεται ένα κοινό ζητούμενο: η ελευθερία του ανθρώπου.
Ελεύθερος από την ανάγκη να περνά πάντοτε καλά. Ελεύθερος από την ανάγκη να τον επαινούν. Ελεύθερος από την ανάγκη να αποκτά συνεχώς περισσότερα.
Οι Πατέρες της ερήμου, που έζησαν χωρίς σχεδόν τίποτε από όσα θεωρούμε σήμερα απαραίτητα, γνώριζαν κάτι που εμείς κινδυνεύουμε να ξεχάσουμε: Δεν είναι ελεύθερος εκείνος που μπορεί να αποκτήσει τα πάντα. Ελεύθερος είναι εκείνος που μπορεί και να τα στερηθεί, χωρίς να χάσει τον εαυτό του.
Και ίσως αυτή να είναι σήμερα μία από τις πιο επίκαιρες μορφές ασκήσεως.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου